Chiều 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến Dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Theo tờ trình của Chính phủ, lần sửa đổi này phạm vi điều chỉnh của Luật sửa đổi theo hướng loại trừ việc trưng dụng đất, khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển được thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai. Quy định này nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với Luật Đất đai, theo đó, toàn bộ nội dung liên quan đến đất đai (bao gồm cả việc trưng dụng đất, khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển) được thực hiện theo pháp luật về đất đai.

Dự thảo cũng sửa đổi, hoàn thiện đối tượng loại trừ thực hiện trưng mua tài sản theo hướng không áp dụng trưng mua đối với tài sản thuộc dự trữ quốc gia, tài sản công, do các tài sản này đã thuộc quyền sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và khi cần đã có quy định của pháp luật điều chỉnh.

Sửa đổi, hoàn thiện quy định về điều kiện, trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản để đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật có liên quan và bảo đảm nguyên tắc việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ được thực hiện trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai theo luật định.

Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết dự thảo sửa đổi, hoàn thiện quy định về loại tài sản trưng mua, trưng dụng theo hướng thu hẹp loại tài sản trưng mua, mở rộng các loại tài sản được trưng dụng.

Dự thảo chỉ quy định trưng mua đối với các loại tài sản thực sự cần thiết phải chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước (thuốc, vắcxin, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, vật tư, công cụ, dụng cụ, xăng dầu, khí đốt, hoá chất, nguyên, nhiên vật liệu và vật tiêu hao khác ) để bảo đảm quyền sở hữu về tài sản của tổ chức, cá nhân và tiết kiệm kinh phí quản lý, xử lý tài sản.

Mở rộng các loại tài sản được trưng dụng (bổ sung tài sản trưng dụng là: vật nuôi; khu vực biển đã giao cho tổ chức, cá nhân (trừ khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển); cơ sở hạ tầng viễn thông, cơ sở hạ tầng thông tin, công trình điện lực, hạ tầng số, tài sản số và công trình kết cấu hạ tầng khác ) để bảo đảm bao quát các trường hợp trong thực tiễn và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành; đồng thời bổ sung quy định mở cho phép trưng dụng đối với các tài sản theo quy định của Luật khác.

Nội dung đáng chú ý khác là sửa đổi, hoàn thiện quy định về xác định giá trưng mua tài sản theo hướng quy định nguyên tắc xác định giá trưng mua phù hợp với giá trị thị trường của tài sản và cho phép áp dụng các phương pháp xác định giá phù hợp với đặc điểm của tài sản, mức độ sẵn có của thông tin tại thời điểm trưng mua để xác định; hoàn thiện quy định về bồi thường khi trưng dụng tài sản để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản làm rõ về thời gian, kinh phí, trách nhiệm bồi thường.

Dự thảo Luật cắt giảm thời gian thanh toán tiền trưng mua cho người có tài sản (Điều 19) từ 45 ngày xuống còn 30 ngày (đối với trường hợp đất nước trong tình trạng chiến tranh hoặc trong tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, thiết quân luật) từ 30 ngày xuống còn 20 ngày (đối với trường hợp còn lại); quy định cụ thể thời hạn thanh toán tiền bồi thường khi trưng dụng tài sản để bảo đảm quyền và lợi ích tối đa cho người có tài sản. 

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.

Về tài sản thuộc đối tượng trưng dụng, Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu cho biết, điều 22 của dự thảo Luật bổ sung nhóm tài sản trưng dụng là cơ sở hạ tầng viễn thông, cơ sở hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số.

Đây là nhóm tài sản chưa từng được trưng dụng tại Việt Nam, vì vậy, Thường trực cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ, cân nhắc phạm vi áp dụng phù hợp với đặc tính kỹ thuật của từng loại tài sản; bổ sung cơ chế bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba khi hạ tầng bị trưng dụng, hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư, kinh doanh.

Nêu ý kiến, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Các quy định này phải thực sự trở thành cơ chế kiểm soát quyền lực. Bên cạnh đó, cần quy định bồi thường đầy đủ các thiệt hại thực tế, trực tiếp và xác định được do việc trưng dụng gây ra.

Điều hành phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, dự án luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 2 tới đây.

Lưu ý việc trưng mua, trưng dụng có ảnh hưởng đến quyền tài sản được Hiến định, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh yêu cầu luật phải quy định rõ các nguyên tắc, điều kiện, tiêu chí khung để hạn chế quyền sở hữu tài sản; không được để văn bản dưới luật quy định tùy tiện. Sau khi Luật đặt ra khung nguyên tắc, Chính phủ mới quy định chi tiết về mặt kỹ thuật.

Đối với việc trưng dụng các loại tài sản mới bổ sung (hạ tầng số, tài sản số, hạ tầng viễn thông/thông tin), Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ lưỡng, cân nhắc phạm vi trưng dụng sao cho phù hợp với đặc tính kỹ thuật của từng loại tài sản; bổ sung cơ chế bảo đảm an toàn dữ liệu và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bên thứ ba khi các loại hạ tầng mới này bị/được trưng dụng.

“Thiết kế quy định cần khéo léo và cẩn trọng để hạn chế tối đa tác động đến chủ sở hữu và môi trường đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư tư nhân, nhà đầu tư nước ngoài, tránh gây tâm lý lo ngại tài sản có thể bị trưng dụng bất cứ lúc nào”, ông Định lưu ý.