Từ ngày 6-8/5, Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) tổ chức Hội nghị đánh giá công nghệ y tế năm 2026 với chủ đề nâng cao chất lượng bằng chứng trong đánh giá công nghệ y tế và các giải pháp ứng dụng trong xây dựng chính sách chi trả bảo hiểm y tế.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đánh giá công nghệ y tế (HTA - Health Technology Assessment) là quá trình nghiên cứu, tổng hợp thông tin một cách hệ thống, đa ngành về hiệu quả lâm sàng, kinh tế, xã hội và đạo đức của các công nghệ y tế như thuốc, thiết bị hay quy trình điều trị. Mục tiêu cốt lõi của HTA là cung cấp cơ sở khoa học cho việc phân bổ nguồn lực y tế, tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả điều trị cho người bệnh.

Không chỉ đánh giá mức độ an toàn, HTA còn xem xét hiệu quả chi phí của thuốc hoặc thiết bị mới; hỗ trợ cơ quan quản lý xây dựng danh mục thuốc được bảo hiểm y tế chi trả; đánh giá hiệu quả của thiết bị y tế mới so với phương pháp cũ cũng như phân tích tác động kinh tế khi áp dụng quy trình khám chữa bệnh mới.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, dù tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đã đạt trên 95% và chất lượng khám chữa bệnh không ngừng được nâng lên, song chi phí y tế, đặc biệt là thuốc, vật tư và công nghệ y tế mới, vẫn đang tăng nhanh.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, bài toán đặt ra cho ngành Y tế hiện nay là làm thế nào để người dân được tiếp cận với các công nghệ điều trị tiên tiến, hiệu quả nhưng vẫn phải bảo đảm sự công bằng, khả năng chi trả bền vững của Quỹ bảo hiểm y tế, đồng thời bảo vệ quyền lợi an sinh lâu dài cho người dân.

Trong bối cảnh đó, đánh giá công nghệ y tế được xem là công cụ thiết yếu mà nhiều quốc gia đã áp dụng hiệu quả. Việc triển khai HTA một cách bài bản không chỉ giúp sử dụng hiệu quả Quỹ bảo hiểm y tế mà còn góp phần giảm chi phí tiền túi cho người dân. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là các bằng chứng khoa học phải bảo đảm độ tin cậy, chất lượng và phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Để nâng cao hiệu quả công tác này, ông Vũ Mạnh Hà yêu cầu ngành Y tế tiếp tục hoàn thiện các giải pháp kỹ thuật và phương pháp luận chuẩn mực về đánh giá công nghệ y tế phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam; từng bước chuẩn hóa và thể chế hóa việc ứng dụng HTA trong quy trình xây dựng danh mục, xác định giá và phương thức chi trả bảo hiểm y tế.

Còn theo bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế, HTA đặc biệt quan trọng trong lựa chọn thuốc và đấu thầu mua sắm y tế.

Bà Trang dẫn ví dụ, nếu một loại thuốc mới chỉ giúp nâng hiệu quả điều trị thêm 10-20% nhưng chi phí lại tăng tới 50%, thậm chí 100%, cơ quan quản lý sẽ phải sử dụng các dữ liệu đánh giá công nghệ y tế để phân tích tương quan giữa chi phí và hiệu quả điều trị trước khi đưa ra quyết định chi trả. “Giá là một yếu tố nhưng chất lượng điều trị đi cùng với giá tương xứng mới là tiêu dùng hiệu quả”, bà Trang nhấn mạnh.

Theo bà Trang, trước đây trong đấu thầu mua sắm thuốc, giá thường là yếu tố quan trọng nhất bởi đấu thầu tập trung với số lượng lớn luôn hướng tới mục tiêu mua được thuốc với giá thấp nhất. Tuy nhiên, cách tiếp cận này hiện đã thay đổi.

Thay vì chỉ ưu tiên giá thấp, việc lựa chọn thuốc, thiết bị hay dịch vụ kỹ thuật y tế giờ đây hướng tới hiệu quả tổng thể cao nhất, vừa bảo đảm quyền lợi của người bệnh, vừa sử dụng hiệu quả Quỹ bảo hiểm y tế.

Hiện ngành Y tế đã bắt đầu áp dụng công cụ đánh giá công nghệ y tế nhưng việc triển khai vẫn chưa đồng bộ. Việt Nam đang từng bước xây dựng các bộ công cụ đánh giá chuẩn hóa, đồng thời đầu tư nguồn lực nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu trong lĩnh vực này.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, ông I-Ming Parng, nguyên Phó Tổng giám đốc Cơ quan quản lý bảo hiểm y tế quốc gia Đài Loan (Trung Quốc) cho biết, cơ quan bảo hiểm tại đây thực hiện đánh giá công nghệ y tế trước khi xây dựng danh mục và bảng giá chi trả, đồng thời xem xét nhiều yếu tố như sức khỏe người dân, đạo đức y khoa, hiệu quả chi phí của can thiệp và khả năng tài chính của quỹ bảo hiểm.

Theo các chuyên gia, hiện danh mục thuốc vẫn chiếm hơn 30% tổng chi từ Quỹ bảo hiểm y tế tại Việt Nam, trong khi tỷ lệ người dân phải tự chi trả tiền túi cho khám chữa bệnh vẫn còn cao. Vì vậy, việc sử dụng bằng chứng đánh giá công nghệ y tế để lựa chọn thuốc, công nghệ và phương án chi tiêu y tế phù hợp được kỳ vọng sẽ giúp giảm gánh nặng tài chính cho người dân.