Kiểm soát yếu tố nguy cơ, phòng đột quỵ não trong dịp Tết

Sự xáo trộn về nhịp sinh học, thay đổi chế độ ăn uống, sử dụng rượu bia, cùng chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm có thể trở thành “giọt nước tràn ly”, kích hoạt biến cố mạch máu não nếu người bệnh lơ là kiểm soát.

Theo bác sỹ chuyên khoa II Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, thực tế nhiều năm cho thấy số ca cấp cứu đột quỵ thường có xu hướng gia tăng trong và sau dịp Tết. Đặc biệt, nhóm bệnh nhân từng bị đột quỵ hoặc có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ… đối diện nguy cơ tái phát cao hơn khi chế độ sinh hoạt bị đảo lộn.

Tăng huyết áp vẫn là yếu tố nguy cơ độc lập và quan trọng hàng đầu của đột quỵ, cả ở người mắc mới lẫn tái phát. Trong những ngày Tết, hai tác nhân phổ biến khiến huyết áp mất kiểm soát là ăn mặn và lạm dụng rượu bia.

Các món truyền thống như thịt muối, dưa muối, giò chả, bánh chưng… chứa hàm lượng natri cao, làm giữ nước trong lòng mạch, tăng thể tích tuần hoàn và gia tăng áp lực lên thành mạch vốn đã tổn thương bởi xơ vữa. Trong khi đó, ethanol và các chất kích thích kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tim đập nhanh hơn, co mạch ngoại biên mạnh hơn, dễ dẫn tới các cơn tăng huyết áp kịch phát.

Một sai lầm đáng lo ngại là tâm lý tự ý “kiêng thuốc” đầu năm hoặc quên liều do thay đổi lịch sinh hoạt. Theo bác sỹ Nguyễn Tiến Dũng, thuốc điều trị tăng huyết áp, kháng kết tập tiểu cầu hay kháng đông không chỉ là đơn thuốc thông thường mà là “hàng rào” bảo vệ hệ mạch máu. Người bệnh phải duy trì thuốc đều đặn hằng ngày, giữ huyết áp mục tiêu dưới 130/80 mmHg và tuyệt đối không tự ý ngắt quãng khi chưa có chỉ định chuyên môn.

Với bệnh nhân đang dùng Aspirin, Clopidogrel hoặc các thuốc kháng đông như Warfarin, NOACs để dự phòng nhồi máu não, việc sử dụng rượu bia có thể làm thay đổi chuyển hóa thuốc tại gan, làm tăng nguy cơ chảy máu, thậm chí xuất huyết não.

Ngược lại, chỉ một vài liều thuốc bị bỏ quên cũng đủ tạo điều kiện hình thành huyết khối tại các động mạch hẹp hoặc trong buồng tim ở người rung nhĩ, dẫn đến tắc mạch não cấp tính. Những biến cố này không chờ qua mùng mới xảy ra.

Yếu tố thời tiết cũng không thể xem nhẹ. Tháng Giêng thường gắn với các đợt không khí lạnh tăng cường. Dưới góc độ sinh lý, nhiệt độ thấp khiến cơ thể co mạch để giữ nhiệt, làm tăng sức cản ngoại biên và kéo theo huyết áp tăng.

Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, đặc biệt vào sáng sớm, có thể trở thành “cú hích” nguy hiểm đối với hệ mạch đã suy yếu. Người bệnh nên giữ ấm đầy đủ, tránh ra ngoài trời lạnh đột ngột và khi thức dậy cần ngồi nghỉ vài phút trước khi đứng lên để cơ thể thích nghi dần.

Không chỉ ăn uống và thời tiết, thói quen thức khuya, thiếu ngủ trong những ngày lễ hội cũng góp phần làm tăng nguy cơ. Giấc ngủ kém chất lượng khiến stress oxy hóa gia tăng, làm các mảng xơ vữa kém ổn định, dễ nứt vỡ và hình thành cục máu đông - nguyên nhân trực tiếp gây nhồi máu não.

Đáng lưu ý, đột quỵ não thường không báo trước bằng những cơn đau dữ dội mà xuất hiện đột ngột các dấu hiệu thần kinh khu trú. Quy tắc F.A.S.T là công cụ đơn giản nhưng hiệu quả để nhận diện sớm: khuôn mặt méo lệch khi cười, một bên tay yếu hoặc không thể giơ lên, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, cần coi đó là tình trạng cấp cứu khẩn cấp.

Trong điều trị đột quỵ, nguyên lý “Thời gian là não” luôn mang ý nghĩa sống còn. Mỗi phút trôi qua, gần 2 triệu tế bào thần kinh có thể bị mất đi vĩnh viễn.

Việc chần chừ vì tâm lý kiêng kỵ đầu năm hay tự xử trí bằng các biện pháp truyền miệng có thể khiến bệnh nhân đánh mất “giờ vàng”. Người xung quanh cần đặt bệnh nhân nằm nghiêng ở vị trí an toàn, đầu cao khoảng 30 độ, nới lỏng quần áo, ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng và gọi cấp cứu ngay lập tức.

Tuyệt đối không cho bệnh nhân uống thuốc, kể cả thuốc hạ áp hay An cung ngưu hoàng hoàn, không chích máu đầu ngón tay hay nặn chanh vào miệng vì nguy cơ sặc và biến chứng.

Nếu bệnh nhân được đưa đến cơ sở y tế trong vòng 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng để sử dụng thuốc tiêu sợi huyết, cơ hội hồi phục và giảm thiểu di chứng sẽ cao hơn rất nhiều. Đằng sau mỗi quyết định nhanh chóng là khả năng giữ lại sự vận động, ngôn ngữ và cả tính mạng cho người bệnh.

Tết là thời gian của niềm vui, nhưng với nhóm người nguy cơ cao, đó cũng là phép thử về kỷ luật điều trị và ý thức phòng bệnh. Không ngắt quãng thuốc, không lạm dụng rượu bia, không chủ quan với thời tiết - những nguyên tắc tưởng như giản dị lại chính là nền tảng để bảo vệ hệ mạch máu. Giữ gìn sức khỏe không chỉ để đi qua vài ngày lễ, mà để còn nhiều mùa Xuân phía trước được đón trong sự chủ động và bình an.

Phát hiện sớm giang mai bẩm sinh để tránh di chứng suốt đời

Một bé trai gần 3 tuổi được phát hiện giang mai bẩm sinh dù hoàn toàn không có triệu chứng. Ca bệnh tại Bệnh viện Da liễu Trung ương tiếp tục cảnh báo về tầm quan trọng của sàng lọc thai kỳ và điều trị kịp thời để ngăn di chứng nặng nề cho trẻ.

Bệnh nhi nam, gần 3 tuổi, được gia đình đưa đến Bệnh viện Da liễu Trung ương để sàng lọc giang mai do có yếu tố nguy cơ từ bố mẹ. Trẻ là con đầu, sinh thường đủ tháng 39 tuần, cân nặng lúc sinh 3 kg, không ghi nhận bất thường ngay sau sinh. Trong suốt thai kỳ, mẹ không được sàng lọc giang mai định kỳ. Gia đình cũng không có tiền sử sảy thai hay bệnh lý đặc biệt trước đó.

Khoảng 5 tháng trước khi nhập viện, trong quá trình khám sức khỏe để đi lao động ở nước ngoài, bố mẹ trẻ được phát hiện xét nghiệm giang mai dương tính và đã điều trị nhưng chưa theo đúng phác đồ chuẩn khuyến cáo.

Sau khi được tư vấn về nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ, gia đình chủ động đưa trẻ đến bệnh viện để kiểm tra. Kết quả xét nghiệm huyết thanh cho thấy trẻ dương tính với hiệu giá kháng thể cao, phù hợp tình trạng nhiễm giang mai bẩm sinh, và được nhập viện để điều trị, theo dõi.

Đáng chú ý, khi đến khám, trẻ hoàn toàn tỉnh táo, toàn trạng ổn định, da niêm mạc hồng hào, không sốt, ăn chơi tốt, phát triển thể chất phù hợp lứa tuổi. Thăm khám lâm sàng chưa ghi nhận các biểu hiện điển hình của giang mai bẩm sinh như tổn thương da, mắt, tai, xương, răng hay thần kinh. Các cơ quan tim, phổi, bụng chưa phát hiện bất thường. Chính sự “im lặng” này khiến bệnh dễ bị bỏ sót nếu không chủ động sàng lọc.

Theo BsCKII.Trần Thị Vân Anh, Phó trưởng Khoa Điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, đây là trường hợp giang mai bẩm sinh phát hiện muộn nhưng chưa có biểu hiện lâm sàng. Nhiều khả năng trẻ bị lây truyền từ mẹ trong thai kỳ khi người mẹ mắc bệnh nhưng không được sàng lọc và điều trị đầy đủ trước sinh.

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, trẻ có nguy cơ cao xuất hiện các biến chứng muộn nghiêm trọng như điếc thần kinh, viêm giác mạc kẽ dẫn đến giảm thị lực, dị dạng xương, tổn thương thần kinh, chậm phát triển trí tuệ, thậm chí tổn thương tim mạch và khớp. Các biến chứng này thường xuất hiện sau 2 tuổi và rất khó phục hồi hoàn toàn.

Trẻ được chỉ định điều trị theo phác đồ chuẩn của Bộ Y tế và khuyến cáo của WHO, CDC đối với giang mai bẩm sinh phát hiện muộn. Penicillin là thuốc duy nhất được chứng minh có hiệu quả và an toàn trong điều trị giang mai bẩm sinh. Bệnh nhi được điều trị penicillin đường tĩnh mạch với liều phù hợp và theo dõi sát.

Sau điều trị, trẻ sẽ được theo dõi lâm sàng và xét nghiệm huyết thanh định kỳ sau 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng. Hiệu giá kháng thể cần giảm ít nhất 4 lần hoặc chuyển âm tính theo thời gian. Nếu điều trị đầy đủ ở giai đoạn chưa có biểu hiện lâm sàng, tiên lượng khỏi hoàn toàn và phát triển bình thường là khả quan.

Giang mai bẩm sinh là tình trạng nhiễm xoắn khuẩn Treponema pallidum từ mẹ sang con trong thời kỳ mang thai. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2022 ước tính có khoảng 700.000 trường hợp giang mai bẩm sinh trên toàn cầu, gây hơn 200.000 ca thai lưu, tử vong sơ sinh hoặc trẻ sinh ra với dị tật nặng.

Tỷ lệ lây truyền từ mẹ sang con phụ thuộc vào giai đoạn bệnh của mẹ, có thể lên tới 70-100% ở giai đoạn giang mai sớm có biểu hiện lâm sàng, khoảng 40% ở giai đoạn tiềm ẩn sớm và khoảng 10% ở giai đoạn muộn.

Tại Việt Nam, số ca giang mai ở người lớn có xu hướng gia tăng, kéo theo nhiều trường hợp giang mai bẩm sinh, đặc biệt tại các bệnh viện tuyến cuối. Không ít phụ nữ mang thai chưa được sàng lọc đầy đủ, nhất là tại tuyến y tế cơ sở, dẫn đến nguy cơ phát hiện muộn ở trẻ.

Các chuyên gia nhấn mạnh, sàng lọc giang mai trong thai kỳ là xét nghiệm đơn giản, chi phí thấp nhưng có ý nghĩa quyết định trong phòng ngừa lây truyền từ mẹ sang con.

Nếu người mẹ được phát hiện và điều trị đầy đủ bằng benzathin penicillin ít nhất 30 ngày trước sinh, nguy cơ lây truyền sang con có thể giảm xuống dưới 1-2%. Phụ nữ mang thai cần thực hiện xét nghiệm ít nhất một lần trong 3 tháng đầu, lặp lại ở tuần 28-36 và khi sinh, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao. Khi xét nghiệm dương tính, cần điều trị ngay theo đúng phác đồ và cả hai vợ chồng cần được sàng lọc, điều trị khi cần thiết.

Làm đẹp cận Tết tăng cao, cảnh báo biến chứng từ can thiệp thiếu an toàn

Nhu cầu làm đẹp dịp cận Tết tăng mạnh, song nhiều trường hợp nhập viện vì biến chứng do tự ý can thiệp hoặc thực hiện tại cơ sở không đủ chuyên môn. Bác sỹ khuyến cáo người dân cần thăm khám và thực hiện tại cơ sở y tế an toàn.

Cận Tết Nguyên đán, nhu cầu chỉnh sửa diện mạo, cải thiện “thần sắc” tăng cao. Tuy nhiên, cùng với xu hướng này, các bệnh viện cũng ghi nhận nhiều ca biến chứng do làm đẹp vội vàng hoặc tự xử trí tại nhà.

Anh Hùng (38 tuổi) cho rằng nốt ruồi ở má không “duyên”, ảnh hưởng vận may nên tìm cách tẩy bỏ. Anh đến một cơ sở thẩm mỹ để chấm thuốc xóa nốt ruồi nhưng không rõ loại hóa chất sử dụng. Vết thương ban đầu khô nhanh, song sau đó xuất hiện mảng da sậm màu, dày cứng, bề mặt gồ ghề và rỉ máu. Lo lắng, anh đến bệnh viện thăm khám.

TS.BS.CKII Đặng Thị Ngọc Bích, Trưởng chuyên khoa Da liễu - Thẩm mỹ Da, nhận thấy tổn thương có nhiều dấu hiệu nghi ngờ ác tính nên chỉ định sinh thiết. Kết quả xác định anh mắc ung thư da giai đoạn sớm. Người bệnh được phẫu thuật cắt bỏ tổn thương, hiện đã lành thương và chưa ghi nhận tái phát hay di căn.

Theo bác sỹ Bích, việc tự ý xóa nốt ruồi hoặc can thiệp thẩm mỹ khi chưa được thăm khám chuyên khoa có thể làm biến dạng tổn thương, che lấp dấu hiệu ác tính và gây chậm trễ trong chẩn đoán ung thư da. Không phải mọi nốt ruồi đều lành tính. Những tổn thương sắc tố có biểu hiện thay đổi màu sắc, bờ không đều, to nhanh hoặc dễ chảy máu cần được đánh giá kỹ lưỡng trước khi can thiệp.

Không chỉ xóa nốt ruồi, nhiều người còn tìm cách “chỉnh tướng” bằng xóa xăm chân mày, tiêm chất làm đầy mắt, bàn tay với niềm tin có thể cải thiện vận may đầu năm. Chị Mỹ (25 tuổi, TP.HCM) sau khi kinh doanh thua lỗ và gặp tai nạn giao thông đã cho rằng dáng chân mày cũ “phá tướng” nên quyết định xóa xăm để “đổi vận”.

Thay vì đến cơ sở y tế, chị mua dung dịch xóa xăm trên mạng được quảng cáo “xóa nhanh, không sẹo”. Sau khi bôi lên vùng chân mày, chị cảm thấy nóng rát dữ dội, da sưng đỏ, phồng rộp rồi rỉ dịch. Chỉ sau một đêm, vùng chân mày phù nề lan lên mí mắt, đau nhức nhiều. Bác sỹ chẩn đoán chị bị bỏng hóa chất sâu. Nếu tổn thương lan rộng hoặc nhiễm trùng nặng, nguy cơ ảnh hưởng đến mắt và chức năng vận động vùng mi - trán là rất lớn.

Sau điều trị kháng viêm, kiểm soát nhiễm trùng và chăm sóc vết thương, tình trạng sưng đau của chị cải thiện. Tuy nhiên, vùng da tổn thương vẫn cần theo dõi lâu dài do nguy cơ thâm sẹo, rối loạn sắc tố tồn lưu và có thể phải can thiệp bằng laser Nd:YAG để xử lý di chứng. “Đổi vận đâu chưa thấy, tôi lại vừa mất tiền vừa phải chữa biến chứng”, chị Mỹ chia sẻ.

Theo thông tin từ một cơ sở y tế, từ đầu tháng 1 đến nay, mỗi ngày ghi nhận trung bình khoảng 100 lượt thủ thuật làm đẹp, tăng khoảng 30% so với tháng trước. Phần lớn người dân ưu tiên các can thiệp ít xâm lấn như tiêm chất làm đầy, xóa xăm, xử lý tổn thương sắc tố do chi phí hợp lý, thời gian thực hiện và hồi phục nhanh, phù hợp lịch trình bận rộn cuối năm.

Các chuyên gia nhận định, tâm lý xem tướng số, phong thủy dịp cuối năm phần nào thúc đẩy nhu cầu thay đổi diện mạo. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng khoa học chứng minh việc chỉnh sửa nốt ruồi, chân mày hay đường nét khuôn mặt có thể “đổi vận”. Ngược lại, việc can thiệp thiếu kiểm soát có thể dẫn đến viêm da, tăng sắc tố, sẹo xơ, thậm chí che lấp tổn thương ác tính như trường hợp của anh Hùng.

Bác sỹ khuyến cáo người dân không nên làm đẹp cấp tốc bằng mọi giá hoặc thực hiện nhiều thủ thuật cùng lúc trước Tết. Mọi can thiệp thẩm mỹ cần được thăm khám, đánh giá bởi bác sỹ chuyên khoa và thực hiện tại cơ sở y tế đủ điều kiện nhằm đảm bảo an toàn. Làm đẹp là nhu cầu chính đáng, nhưng an toàn phải đặt lên hàng đầu để tránh những hệ lụy kéo dài sang cả năm mới.