Kỹ thuật thay van tim không cần mổ mở, thêm cơ hội sống cho bệnh nhân cao tuổi

Với ưu điểm ít xâm lấn, giảm nguy cơ biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục, phương pháp này được xem là “cánh cửa hy vọng” cho nhiều trường hợp bệnh tim nặng trước đây gần như không còn khả năng can thiệp.

Hiện Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện E là một trong số ít cơ sở tại Việt Nam triển khai thường quy kỹ thuật thay van động mạch chủ qua da, trong đó có cả kỹ thuật “van trong van” phức tạp dành cho những người bệnh từng thay van tim trước đó.

TS.Phan Thảo Nguyên, Phó Giám đốc Bệnh viện E, Trưởng khoa Nội tim mạch người lớn, Trung tâm Tim mạch cho biết, TAVI là kỹ thuật hiện đại bậc nhất trong can thiệp tim mạch hiện nay. Thay vì phải mổ mở lồng ngực, cưa xương ức, ngừng tim và chạy máy tim phổi nhân tạo như phương pháp truyền thống, bác sỹ chỉ cần đưa van tim nhân tạo qua một ống thông nhỏ từ động mạch đùi lên tim để thay van bệnh lý. Nhiều trường hợp hiện chỉ cần gây tê tại chỗ thay vì gây mê toàn thân.

Mới đây, các bác sỹ đã thực hiện thành công kỹ thuật này cho một cụ bà 91 tuổi có tiền sử nhồi máu cơ tim hai lần và suy thận độ 2B. Người bệnh được theo dõi nhiều năm với chẩn đoán hẹp van động mạch chủ tiến triển nặng. Khoảng 2-3 năm gần đây, cụ bà liên tục nhập viện vì khó thở và phù phổi cấp nguy kịch.

Theo bác sỹ Nguyên, ở lần nhập viện gần nhất, người bệnh rơi vào tình trạng suy tim nặng, phụ thuộc hoàn toàn vào oxy, thuốc trợ tim và lợi tiểu. Chức năng cơ tim chỉ còn khoảng 50%, người bệnh không thể đi lại, phải nằm đầu cao để thở. Trong khi đó, chức năng thận suy giảm nghiêm trọng khiến lượng nước tiểu rất ít.

Kết quả chụp CT 512 dãy cho thấy toàn bộ hệ thống động mạch chủ bị vôi hóa nặng, động mạch đùi hẹp chỉ khoảng 4,7 mm, gần bằng kích thước dụng cụ can thiệp. Điều này khiến nguy cơ tai biến và tử vong trong quá trình thực hiện TAVI tăng rất cao.

Nếu lựa chọn mổ mở theo phương pháp truyền thống, tiên lượng sống của người bệnh rất thấp do tuổi cao và suy đa cơ quan. Sau hội chẩn liên chuyên khoa, các bác sỹ quyết định nong van động mạch chủ trước nhằm cải thiện tình trạng suy tim. Sau hai lần nong van thành công, người bệnh dần cai được oxy, sức khỏe ổn định hơn và được chỉ định thực hiện thay van động mạch chủ qua da vào ngày thứ 5 điều trị.

Trong ca can thiệp kéo dài hơn 1,5 giờ, ê-kíp phải sử dụng bóng nong và ống thông để vượt qua các đoạn động mạch vôi hóa nặng. Van tim mới sau đó được đặt chính xác, không hở cạnh van. Chỉ vài giờ sau thủ thuật, cụ bà đã có thể tự thở, ăn uống và đi lại trong niềm vui của gia đình.

Không chỉ cứu sống bệnh nhân tuổi rất cao, kỹ thuật TAVI còn mở thêm cơ hội điều trị cho nhiều trường hợp từng thay van tim nhưng van sinh học cũ bị thoái hóa theo thời gian.

Một trường hợp khác là cụ ông 74 tuổi từng thay hai van tim sinh học cách đây 11 năm. Thời gian gần đây, người bệnh xuất hiện khó thở, đau ngực. Kết quả kiểm tra cho thấy van sinh học cũ đã thoái hóa, kèm tình trạng hẹp động mạch vành.

Các bác sỹ đã thực hiện kỹ thuật “van trong van”, đặt một van TAVI mới vào bên trong van sinh học cũ. Đây là kỹ thuật phức tạp bởi ê-kíp phải tính toán chính xác cấu trúc van cũ để bảo đảm van mới hoạt động hiệu quả và an toàn. Sau hơn một giờ can thiệp, người bệnh hồi phục tốt và có thể sinh hoạt bình thường.

Theo các chuyên gia tim mạch, TAVI được xem là bước tiến lớn trong điều trị bệnh van tim hiện nay. Ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là ít xâm lấn, giảm nguy cơ biến chứng và giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn rất nhiều so với mổ hở. Sau khoảng 12 giờ can thiệp, bệnh nhân có thể ngồi dậy, đi lại sau 24 giờ và xuất viện sau vài ngày nếu sức khỏe ổn định.

Dù đã được triển khai tại Việt Nam khoảng 10 năm, hiện chỉ có khoảng 8 trung tâm tim mạch lớn có thể thực hiện thường quy kỹ thuật này. Riêng kỹ thuật “van trong van” còn phức tạp hơn và chưa có nhiều cơ sở triển khai thành công.

Các chuyên gia cảnh báo, bệnh hẹp van động mạch chủ đang gia tăng theo xu hướng già hóa dân số. Bệnh thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm nhưng đến khi xuất hiện các triệu chứng như khó thở, đau ngực, ngất hoặc rối loạn nhịp tim thì nguy cơ tử vong trong 1-2 năm rất cao nếu không được can thiệp kịp thời.

Hiện người bệnh sau can thiệp TAVI sẽ được theo dõi định kỳ nhằm đánh giá chức năng van tim, phát hiện sớm nguy cơ thoái hóa van sinh học và chủ động kế hoạch điều trị tiếp theo.

Tuy nhiên, chi phí thực hiện kỹ thuật này hiện vẫn còn khá cao, khiến nhiều bệnh nhân khó tiếp cận. Các chuyên gia kỳ vọng bảo hiểm y tế sẽ tăng mức chi trả để nhiều người bệnh có cơ hội tiếp cận kỹ thuật điều trị hiện đại này, đặc biệt trong bối cảnh dân số già tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng.

Hệ quả khôn lường khi làm việc vắt kiệt sức

Nửa đêm trong phòng trực, bác sỹ Đoàn Dư Mạnh ngồi lặng người sau ca cấp cứu bất thành. Chỉ vài giờ trước, một đồng nghiệp nữ mới 28 tuổi của anh vừa qua đời vì nhồi máu cơ tim cấp.

Nhiều tháng trước đó, cô liên tục đau thắt ngực nhưng không đi khám vì nghĩ mình còn quá trẻ để mắc “bệnh của người lớn tuổi”. Đến lúc cơn đau dữ dội ập đến, mọi thứ đã quá muộn. Dù được cấp cứu đúng phác đồ, nữ bác sỹ vẫn không qua khỏi.

“Cái chết này không hẳn là không được dự báo”, bác sỹ Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông chia sẻ.

Theo anh, nữ bác sỹ nặng hơn 100 kg, thường xuyên ăn nhiều đồ ngọt, gần như không vận động. Áp lực công việc kéo dài khiến cô không còn thời gian, thậm chí không còn động lực để chăm sóc chính bản thân mình.

“Sự kết hợp giữa béo phì và lối sống tĩnh tại là nguyên nhân y khoa trực tiếp, nhưng áp lực công việc là thứ đã gạt đi mọi cơ hội để cô nhận ra điều đó sớm hơn”, bác sỹ Mạnh nói.

Không lâu trước đó, một nam tài xế 35 tuổi cũng nhập viện trong tình trạng đột quỵ não sau thời gian dài “vắt kiệt” bản thân trên những cung đường đêm để gánh vác gia đình. Thuốc lá và nước tăng lực trở thành thứ giúp anh cố giữ tỉnh táo suốt nhiều giờ liên tục.

“Có những đêm anh ấy phải uống hết một lốc nước ngọt, hút vài bao thuốc mới trụ được đến sáng”, người nhà bệnh nhân kể lại. Giờ đây, gia đình người đàn ông này không chỉ đối mặt với chi phí điều trị khổng lồ mà còn là tương lai đầy bấp bênh khi người bệnh có thể phải gắn cả phần đời còn lại với giường bệnh.

Những câu chuyện như vậy đang không còn hiếm gặp trong bối cảnh áp lực công việc, tăng ca kéo dài và lối sống thiếu lành mạnh ngày càng trở thành “mầm bệnh” âm thầm đối với người trẻ.

Nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) công bố năm 2021 trên tạp chí Environment International cho thấy, làm việc trên 55 giờ mỗi tuần làm tăng 35% nguy cơ đột quỵ và tăng 17% nguy cơ tử vong do bệnh tim thiếu máu cục bộ so với nhóm làm việc theo khung giờ tiêu chuẩn 35-40 giờ mỗi tuần.

Đến tháng 4/2026, ILO tiếp tục cảnh báo các rủi ro tâm lý xã hội tại nơi làm việc như giờ làm kéo dài, bất an nghề nghiệp hay bạo lực tinh thần đang góp phần gây ra hơn 840.000 ca tử vong liên quan bệnh tim mạch mỗi năm trên toàn cầu.

Bỏng mũi vì nhỏ nước ép tỏi chữa viêm xoang

Tin vào mẹo dân gian chữa viêm xoang bằng nước ép tỏi, gia đình một bé gái 14 tuổi đã tự nhỏ tỏi trực tiếp vào mũi khiến trẻ bị bỏng niêm mạc, sưng nề nghiêm trọng và phải nhập viện điều trị.

Bệnh nhi là bé Na, 14 tuổi, bị viêm mũi xoang tái phát nhiều lần. Theo lời người nhà, ban đầu gia đình dùng 5 củ tỏi ép lấy nước pha cùng nước muối sinh lý để nhỏ mũi cho bé. Sau vài lần sử dụng, thấy trẻ giảm nghẹt mũi và ngủ dễ hơn nên tiếp tục tăng liều.

Khoảng 5 lần sau đó, bé được nhỏ trực tiếp nước tỏi nguyên chất vào mũi. Không lâu sau, trẻ xuất hiện tình trạng đau rát dữ dội, sưng nề niêm mạc và chảy mủ xanh nên được đưa đến viện thăm khám. Kết quả nội soi ghi nhận niêm mạc mũi của bệnh nhi sung huyết, phù nề, xuất hiện nhiều bọng nước và bong tróc biểu mô, kèm tăng tiết dịch nhầy.

Không chỉ bị bỏng niêm mạc, bệnh nhi còn mắc hàng loạt tổn thương tai mũi họng phức tạp như lệch vách ngăn, quá phát cuốn mũi dưới, polyp mũi lớn chèn ép hốc mũi và bít tắc lỗ thông xoang.

Các bác sỹ chẩn đoán trẻ bị bỏng hóa chất niêm mạc mũi cấp tính trên nền viêm xoang mạn tính, viêm đa xoang nhầy mủ, polyp mũi và vẹo vách ngăn. Bệnh nhi được chỉ định điều trị nội khoa kết hợp ngoại khoa.

Theo bác sỹ, allicin trong tỏi có đặc tính cay nóng và khả năng kháng khuẩn mạnh. Tuy nhiên, việc nhỏ trực tiếp nước ép tỏi vào niêm mạc mũi, đặc biệt ở trẻ nhỏ, có thể gây bỏng và phù nề nghiêm trọng.

Không chỉ gây bỏng, niêm mạc bị tổn thương còn tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập sâu hơn, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng thần kinh khứu giác và mất mùi khó hồi phục.

Các chuyên gia tai mũi họng cảnh báo hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh hiệu quả của việc nhỏ nước ép tỏi trong điều trị viêm xoang. Việc tự ý áp dụng các mẹo dân gian, đặc biệt không kiểm soát liều lượng và cách pha chế, có thể gây hại nhiều hơn lợi, nhất là với trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc người có cơ địa nhạy cảm.

Nếu muốn tận dụng đặc tính kháng khuẩn của tỏi, người bệnh có thể xông hơi bằng hơi tỏi để hỗ trợ làm loãng dịch nhầy vùng mũi họng hoặc sử dụng tỏi ngâm mật ong nhằm tăng cường sức đề kháng từ bên trong.

Theo bác sỹ, phương pháp làm sạch mũi an toàn và được khuyến cáo hiện nay là sử dụng nước muối sinh lý rửa mũi hàng ngày. Người bệnh cũng nên giữ ấm cơ thể, ngủ đủ giấc, hạn chế đồ uống lạnh và nghỉ ngơi hợp lý để hỗ trợ cải thiện triệu chứng.

Với những trường hợp viêm xoang kéo dài trên hai tuần hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh cần đến cơ sở chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám và điều trị đúng phác đồ, tránh tự ý áp dụng các phương pháp truyền miệng khiến bệnh diễn tiến nặng hơn.