Tình trạng gan nhiễm mỡ đang ngày càng trẻ hóa

Một lá gan khỏe mạnh gần như không chứa mỡ. Khi cơ thể hấp thụ quá nhiều rượu bia hoặc dư thừa calo, chất béo sẽ tích tụ trong tế bào gan. Nếu lượng mỡ chiếm trên 5-10% trọng lượng gan, người bệnh được chẩn đoán mắc gan nhiễm mỡ.

Gan nhiễm mỡ được chia thành hai nhóm chính gồm gan nhiễm mỡ do rượu (thường gặp ở người uống rượu bia thường xuyên) và gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).

Trước đây, NAFLD chủ yếu gặp ở người trung niên, tuy nhiên vài năm trở lại đây, bệnh có xu hướng trẻ hóa rõ rệt, xuất hiện ngày càng nhiều ở thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi. Hiện nay, bệnh còn được gọi là bệnh gan do chuyển hóa không liên quan đến rượu bia (MASLD).

Ở giai đoạn sớm, gan nhiễm mỡ ít gây tổn thương gan và thường không có biểu hiện rõ ràng. Một số người chỉ cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, nặng tức vùng hạ sườn phải. Tuy nhiên, bệnh có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm và biến chứng thành viêm gan nhiễm mỡ (ước tính khoảng 10%), làm gia tăng nguy cơ xơ hóa gan, xơ gan và ung thư gan.

Theo Tạp chí y khoa quốc tế Hepatology thuộc Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Hoa Kỳ (AASLD), tỷ lệ mắc NAFLD ở thanh thiếu niên (15-19 tuổi) trên toàn cầu đã tăng hơn 26% trong giai đoạn 1990–2019.

Nghiên cứu đăng tải trên trang y khoa Frontiers cũng cho thấy NAFLD đang trở thành gánh nặng sức khỏe lớn ở thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi (15-39 tuổi).

Từ năm 1990 đến 2021, tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm tuổi này gia tăng đều đặn và được dự báo sẽ tiếp tục leo thang đến năm 2035, tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế và xã hội.

Ghi nhận tại một số cơ sở y tế cho thấy, nhiều bệnh nhân trẻ được chẩn đoán gan nhiễm mỡ. Do triệu chứng ở giai đoạn sớm thường mơ hồ, khó nhận biết, nhiều người chủ quan, chậm thăm khám và điều chỉnh lối sống, khiến bệnh dễ bị bỏ sót và tiến triển nặng theo thời gian.

Chị Linh (33 tuổi) phát hiện gan nhiễm mỡ độ 1 trong một lần khám sức khỏe định kỳ, hoàn toàn không có triệu chứng rõ ràng trước đó.

Chị có tiền sử bệnh lý tuyến giáp, chỉ số khối cơ thể (BMI) trong giới hạn bình thường nhưng thường xuyên làm việc căng thẳng, ít vận động, có thói quen uống trà sữa, ăn nhiều đồ ngọt và thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ.

Theo TS.Vũ Trường Khanh, Trưởng Khoa Tiêu hóa, Gan mật, Tụy, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, các rối loạn chuyển hóa sẵn có như bệnh tuyến giáp kết hợp với chế độ sinh hoạt kém lành mạnh đã làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ sớm tại gan.

Hiện chưa có thuốc đặc hiệu điều trị gan nhiễm mỡ, do đó hướng điều trị chính vẫn là thay đổi lối sống, đồng thời kiểm soát ổn định các bệnh lý nền và rối loạn chuyển hóa đi kèm.

Một trường hợp khác là Hoàng (18 tuổi, cao 1m72, nặng 94 kg), thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, dễ đầy bụng, nặng tức vùng hạ sườn phải sau ăn. Kết quả thăm khám cho thấy Hoàng mắc gan nhiễm mỡ độ 3, kèm theo rối loạn mỡ máu và tăng acid uric.

Theo bác sỹ Khanh, gan nhiễm mỡ độ 3 cho thấy bệnh đã có nguy cơ tiến triển, đặc biệt đáng lo ngại khi bệnh nhân mới 18 tuổi. Với BMI 31,7, Hoàng thuộc nhóm béo phì độ 2, kèm các rối loạn chuyển hóa như tăng acid uric và rối loạn mỡ máu.

Bệnh nhân được chỉ định giảm cân an toàn, xây dựng chế độ ăn hợp lý, tăng cường vận động và điều trị các rối loạn chuyển hóa đi kèm.

Sau gần một năm tuân thủ phác đồ điều trị, BMI của Hoàng giảm còn 27,8 (từ béo phì xuống thừa cân). Các chỉ số mỡ máu và acid uric trở về giới hạn bình thường, men gan cải thiện rõ rệt, siêu âm ghi nhận gan nhiễm mỡ giảm còn độ 1.

Theo TS.Vũ Trường Khanh, nguyên nhân chính khiến gan nhiễm mỡ không do rượu ngày càng gia tăng và trẻ hóa là lối sống thiếu lành mạnh: ít vận động, ăn uống dư thừa năng lượng, tiêu thụ nhiều đồ ngọt, nước có ga, thức ăn nhanh nhưng thiếu rau xanh.

Thói quen uống rượu bia, thức khuya và căng thẳng kéo dài cũng góp phần khiến gan dễ tích tụ mỡ và thúc đẩy quá trình viêm. Ngoài ra, người trẻ mắc các bệnh nền như đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu hoặc hội chứng buồng trứng đa nang có nguy cơ cao phát triển gan nhiễm mỡ sớm.

Theo phân tích đánh giá tổng hợp đăng trên tạp chí khoa học quốc tế về Gan mật do Elsevier xuất bản, NAFLD hiện là bệnh gan phổ biến nhất trên toàn cầu, ước tính ảnh hưởng đến khoảng 38% dân số.

Tỷ lệ mắc bệnh đã tăng từ 25,3% giai đoạn 1990-2006 lên 38,0% giai đoạn 2016–2019, kéo theo sự gia tăng các trường hợp xơ gan và biến chứng liên quan. Ước tính đến năm 2030, số người mắc xơ gan liên quan đến NAFLD sẽ tăng gấp đôi so với năm 2016.

Theo Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ (PubMed), tỷ lệ mắc NAFLD có sự khác biệt giữa các khu vực, trong đó Đông Nam Á đã vượt ngưỡng 40%. Tại Việt Nam, hiện có gần 30 triệu người mắc gan nhiễm mỡ, trong đó khoảng 8-10% có nguy cơ tiến triển thành xơ hóa và xơ gan.

TS.Khanh khuyến cáo, gan có khả năng tự hồi phục nếu bệnh được phát hiện sớm và người bệnh kịp thời điều chỉnh lối sống. Vì vậy, mỗi người cần chủ động xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh để bảo vệ sức khỏe lâu dài như duy trì chế độ ăn cân bằng, tăng cường rau xanh và chất xơ, hạn chế đồ chiên rán, nước ngọt có gas và rượu bia, bỏ hút thuốc lá; tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần như đi bộ nhanh, bơi lội hoặc đạp xe để giúp đốt cháy năng lượng dư thừa.

Bên cạnh đó, cần kiểm soát cân nặng hợp lý, ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và căng thẳng. Những người có yếu tố nguy cơ như béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu nên tầm soát sức khỏe định kỳ để phòng tránh các biến chứng nguy hiểm.

Nhìn mờ kéo dài, người phụ nữ phát hiện u tuyến yên nhờ khám mắt

Các bác sỹ Khoa Mắt, Bệnh viện Bạch Mai vừa phát hiện một trường hợp cho thấy những bất thường ở mắt có thể là “chìa khóa” giúp phát hiện các bệnh lý toàn thân nghiêm trọng, trong đó có u tuyến yên.

Bệnh nhân là nữ, 44 tuổi, trú tại Hà Nội, đến khám tại Khoa Mắt trong tình trạng nhìn mờ, giảm thị lực kéo dài nhiều tháng. Đáng chú ý, người bệnh không có biểu hiện đau nhức mắt hay triệu chứng cấp tính nên chủ quan, chậm đi khám.

Qua thăm khám ban đầu bằng bảng thị lực nhìn xa, các bác sỹ nhận thấy bệnh nhân chỉ đọc được các chữ phía mũi, trong khi hoàn toàn không nhìn thấy phần bảng chữ phía thái dương.

Đây là dấu hiệu gợi ý tình trạng khuyết thị trường do tổn thương thần kinh thị giác. Kết quả đo thị trường cho thấy bệnh nhân bị khuyết hoàn toàn nửa thị trường phía thái dương ở cả hai mắt (khuyết thị trường hai bên). Hình ảnh chụp đáy mắt ghi nhận đĩa thị bạc màu, dấu hiệu của tổn thương thần kinh thị giác kéo dài, cho thấy các tế bào thần kinh đã bị ảnh hưởng trong thời gian dài.

Theo các bác sỹ, đây là biểu hiện điển hình của các bệnh lý chèn ép giao thoa thị giác, vùng bắt chéo của dây thần kinh thị giác tại nền sọ. Trong số các nguyên nhân, u tuyến yên là bệnh lý thường gặp nhất.

Từ những dấu hiệu nghi ngờ, bệnh nhân được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não. Kết quả cho thấy một khối u tuyến yên kích thước lớn (macroadenoma), đo được 26 × 21 mm. Ngay sau đó, người bệnh được chuyển sang chuyên khoa Phẫu thuật Thần kinh để tư vấn điều trị và lên kế hoạch phẫu thuật nhằm tránh các biến chứng nặng nề hơn.

Các bác sỹ cũng lưu ý, nhiều bệnh lý nguy hiểm có thể biểu hiện sớm qua các dấu hiệu ở mắt như: nhìn mờ, giảm thị lực không rõ nguyên nhân; thu hẹp tầm nhìn (khuyết thị trường); thay đổi cảm nhận màu sắc; tình trạng nhìn mờ, nhìn tối tăng dần theo thời gian.

Đặc biệt, khuyết thị trường thường tiến triển âm thầm, người bệnh rất khó tự nhận biết và chỉ phát hiện khi tình trạng đã ở giai đoạn muộn. Trường hợp trên là ví dụ điển hình khi bệnh nhân chỉ đi khám lúc thị trường hai mắt đã khuyết hoàn toàn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Các bác sỹ khuyến cáo, người dân không nên chủ quan với tình trạng nhìn mờ kéo dài, dù không kèm theo đau nhức. Việc khám mắt định kỳ, nhất là khi có cảm giác “nhìn vẫn rõ nhưng như thiếu một phần tầm nhìn”, là rất cần thiết.

Trong những trường hợp nghi ngờ, các thăm dò chuyên sâu như đo thị trường có vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các bất thường.

Phòng, chống rét cho bệnh nhân và người nhà tại các cơ sở y tế

Những ngày gần đây, Hà Nội đang trải qua đợt rét đậm, rét hại kéo dài, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe người dân, đặc biệt là người cao tuổi, trẻ nhỏ và người mắc bệnh mạn tính.

Để chủ động bảo vệ sức khỏe người bệnh, các cơ sở y tế trên địa bàn thành phố đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phòng, chống rét, bảo đảm giữ ấm cho người bệnh và người nhà trong quá trình khám, chữa bệnh.

Sở Y tế Hà Nội yêu cầu các bệnh viện, cơ sở y tế tiếp tục duy trì chế độ trực 24/24 giờ; chuẩn bị đầy đủ thuốc, vật tư và trang thiết bị y tế; tăng cường phối hợp giữa các khoa, phòng để kịp thời xử trí các tình huống cấp cứu.

Đồng thời, các cơ sở y tế cần bảo đảm tốt công tác phòng, chống rét cho người bệnh và người nhà trong suốt quá trình khám, chữa bệnh.

Ngành y tế cũng khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài khi thời tiết quá lạnh và có gió mạnh, đặc biệt trong khoảng thời gian từ đêm muộn đến sáng sớm.

Khi buộc phải ra ngoài, cần mặc đủ quần áo ấm có khả năng chắn gió như áo khoác dày, quần dài, khăn choàng, mũ, găng tay, tất và khẩu trang; giữ cơ thể luôn khô ráo, nhất là vùng cổ, tay và chân để hạn chế nguy cơ mắc các bệnh do cảm lạnh.

Đối với người mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch, hô hấp hay cơ xương khớp, việc tuân thủ điều trị, dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sỹ kết hợp với chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp là hết sức quan trọng.

Đặc biệt, người cao tuổi cần ở phòng kín gió, mặc đủ ấm; trẻ nhỏ cần được giữ ấm đường hô hấp và bảo đảm dinh dưỡng để tăng sức đề kháng.

Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như khó thở, hạ thân nhiệt, cước tay chân hoặc nghi ngờ đột quỵ, người dân cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám và điều trị kịp thời.