Dùng thuốc không rõ thành phần, phối hợp nhiều loại có cùng hoạt chất hoặc kéo dài thời gian sử dụng có thể dẫn tới ngộ độc, tổn thương gan nặng, thậm chí đe dọa tính mạng.

Những trường hợp được điều trị tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai gần đây cho thấy nguy cơ ngộ độc thuốc có thể bắt đầu từ chính thói quen dùng thuốc tưởng như rất bình thường.

Ông Nguyễn Văn T., 73 tuổi, ở Thái Nguyên, nhập viện với nhiều vấn đề sức khỏe, trong đó các bác sỹ đặc biệt lưu ý nguy cơ tổn thương gan liên quan đến thuốc.

Khoảng hai tuần trước khi vào viện, ông xuất hiện đau nhức các khớp bàn tay, bàn chân và ho có đờm. Thay vì đi khám để xác định nguyên nhân, ông sử dụng một loại thuốc giảm đau do người quen mua hộ. Thuốc đã được nghiền, chia sẵn thành từng gói nhỏ nên người bệnh hoàn toàn không biết tên thuốc, thành phần cũng như hàm lượng.

Ban đầu, sau khi uống thuốc, các triệu chứng đau nhức giảm, ho đỡ, người bệnh cảm thấy ăn uống tốt hơn. Tuy nhiên, sau một thời gian, ông bắt đầu mệt mỏi, chán ăn, chóng mặt, ho nhiều kèm đờm đục và cuối cùng phải nhập viện.

Một trường hợp khác là người đàn ông 46 tuổi ở Hà Nội được chuyển đến Trung tâm Chống độc trong tình trạng ngộ độc paracetamol liều lặp lại, viêm gan cấp, đồng thời mắc sỏi mật, viêm dạ dày - trào ngược và tăng huyết áp.

Trước khi nhập viện, khi xuất hiện đau đầu, đau họng, sốt nhẹ, mệt mỏi, vã mồ hôi, người bệnh tự uống nhiều viên thuốc trị cảm cúm Taisho Pabron Gold A. Loại thuốc này chứa nhiều thành phần khác nhau, trong đó có paracetamol với hàm lượng 300 mg/viên.

Do các triệu chứng chưa cải thiện, người nhà không biết thuốc cảm mà bệnh nhân đã sử dụng có chứa paracetamol nên tiếp tục cho anh uống thêm paracetamol 500 mg mua trong nước. Việc sử dụng trùng hoạt chất khiến người bệnh bị quá liều lặp lại, dẫn đến ngộ độc và viêm gan cấp.

Hai trường hợp cho thấy một trong những nguy cơ đáng lưu ý khi tự điều trị tại nhà không chỉ nằm ở việc uống một lượng thuốc quá lớn cùng lúc. Ngộ độc còn có thể xảy ra khi người bệnh sử dụng nhiều loại thuốc khác tên nhưng cùng chứa một hoạt chất, hoặc dùng thuốc kéo dài mà không kiểm soát tổng liều.

Paracetamol là một trong những thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến nhất hiện nay. Thuốc có mặt trong nhiều sản phẩm điều trị cảm cúm, đau đầu, sốt và các triệu chứng đường hô hấp. Chính sự phổ biến và dễ tiếp cận khiến không ít người cho rằng đây là loại thuốc tương đối an toàn và có thể tự sử dụng mỗi khi đau hoặc sốt.

TS.Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, thực tế có hàng trăm sản phẩm mang những tên thương mại khác nhau nhưng cùng chứa paracetamol. Người bệnh có thể uống một loại để hạ sốt, sau đó tiếp tục dùng thuốc cảm cúm hoặc giảm đau khác mà không biết các sản phẩm này đều chứa cùng hoạt chất.

Khi tình trạng đau hoặc sốt kéo dài, một số người còn có xu hướng tăng số lần uống hoặc chuyển từ thuốc này sang thuốc khác. Nếu không kiểm tra thành phần, tổng lượng paracetamol đưa vào cơ thể có thể vượt quá ngưỡng an toàn và dẫn đến ngộ độc.

Nguy cơ càng đáng lưu ý ở người nghiện rượu, người đang sử dụng một số thuốc chống động kinh, thuốc chống lao, người có thể trạng suy kiệt, gầy yếu, mắc bệnh kéo dài, bệnh gan hoặc vừa trải qua phẫu thuật. Paracetamol cũng có thể tương tác với một số thuốc và chất khác, làm gia tăng nguy cơ ngộ độc.

Điều đáng lo ngại là ngộ độc paracetamol không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng ngay từ đầu. TS.Nguyễn Trung Nguyên cảnh báo, trong một đến hai ngày đầu sau khi quá liều, người bệnh có thể gần như không xuất hiện triệu chứng đặc biệt. Đến khoảng ngày thứ ba, tổn thương gan mới biểu hiện rõ hơn với tình trạng mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn và có thể tiến triển thành suy gan cấp, hôn mê gan, thậm chí tử vong.

Khi người bệnh đã xuất hiện vàng da, tình trạng ngộ độc có thể đã bước sang giai đoạn muộn. Trong khi đó, ngộ độc paracetamol hiện có phác đồ và thuốc giải độc hiệu quả. Nếu được phát hiện và điều trị sớm, khả năng ngăn chặn tổn thương gan, hạn chế diễn biến nặng và giảm nguy cơ tử vong cao hơn đáng kể.

Từ thực tế điều trị, các bác sỹ khuyến cáo người dân không nên xem thuốc giảm đau, hạ sốt là những loại thuốc có thể sử dụng tùy tiện. Trước khi uống bất kỳ sản phẩm nào, cần đọc kỹ tên thuốc, hoạt chất và hàm lượng. Khi sử dụng đồng thời thuốc cảm cúm, đau đầu, giảm đau hoặc hạ sốt, cần đặc biệt kiểm tra xem các sản phẩm có cùng chứa paracetamol hay không.

Người dân cũng không nên sử dụng thuốc được người khác mách bảo hoặc những loại thuốc đã bóc khỏi bao bì, nghiền thành bột, chia thành các gói nhỏ mà không biết rõ thành phần và liều lượng. Đơn thuốc từng được kê cho một người cũng không đồng nghĩa phù hợp với người khác.

Đối với người cao tuổi, người mắc bệnh gan, bệnh mạn tính, người thường xuyên sử dụng rượu hoặc đang điều trị bằng nhiều loại thuốc, việc dùng thuốc giảm đau, hạ sốt càng cần thận trọng và có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Quan trọng hơn, khi đau hoặc sốt kéo dài, thay vì liên tục tăng liều, đổi thuốc hay phối hợp thêm nhiều loại thuốc, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân. Sử dụng thuốc đúng hoạt chất, đúng liều và đúng thời gian không chỉ quyết định hiệu quả điều trị mà còn là hàng rào quan trọng ngăn những tai biến đáng tiếc từ chính những loại thuốc quen thuộc trong mỗi gia đình.