Gần 1.000 vụ lừa đảo qua không gian mạng, hơn 668.000 tài khoản có dấu hiệu vi phạm

Phát biểu khai mạc diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026 diễn ra ngày 6/11 do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia chủ trì về định hướng và chuyên môn, phối hợp với Tổ hợp Truyền thông Việt Nam Đầu tư tổ chức, Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng A05, Bộ Công an cho biết, thống kê của lực lượng chức năng, năm 2025 ghi nhận hơn 500.000 hoạt động tấn công mạng vào các hệ thống thông tin, đặc biệt là hệ thống thông tin trọng yếu quốc gia.

Trong đó, các hệ thống tài chính - ngân hàng luôn nằm trong nhóm mục tiêu được các nhóm tin tặc quốc tế ưu tiên. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua không gian mạng được ghi nhận, với tổng số tiền thiệt hại lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Theo Đại tá Nguyễn Bá Sơn, trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, tài chính - ngân hàng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa cung cấp nguồn lực cho nền kinh tế, vừa trực tiếp thúc đẩy sự phát triển của các phương thức giao dịch, thanh toán và dịch vụ số. Vì vậy, an ninh, an toàn của hệ thống tài chính, ngân hàng không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của từng tổ chức mà còn liên quan trực tiếp đến ổn định kinh tế, trật tự, an toàn xã hội và niềm tin của người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing) và chuỗi khối (Blockchain) đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao chất lượng dịch vụ tài chính, tối ưu hóa hoạt động và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.

Đi cùng với những lợi ích đó là các nguy cơ, thách thức ngày càng phức tạp về an ninh mạng, đặc biệt khi các nhóm tội phạm công nghệ cao liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn hoạt động. Bên cạnh đó, tấn công bằng mã độc tống tiền (ransomware), với thủ đoạn mã hóa dữ liệu để yêu cầu tiền chuộc, tiếp tục là nguy cơ phổ biến đối với hệ thống tài chính, ngân hàng. Các hành vi tung tin sai sự thật nhằm gây rối loạn hoạt động tài chính, ngân hàng hoặc tạo bất ổn cục bộ tại một khu vực cũng là những phương thức cần đặc biệt lưu ý.

Không chỉ đối mặt với các cuộc tấn công có tổ chức, lĩnh vực này còn tiềm ẩn những rủi ro từ các hành vi phạm tội nhỏ lẻ, lợi dụng kẽ hở trong quá trình cung cấp và sử dụng dịch vụ thanh toán.

Về kết quả phối hợp giữa Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước (NHNN), Đại tá Nguyễn Bá Sơn cho biết, hệ thống giám sát của NHNN hiện đã kết nối với gần 100 tổ chức tài chính đang hoạt động tại Việt Nam. Thông qua hệ thống này, hơn 668.000 tài khoản có dấu hiệu vi phạm pháp luật đã được ghi nhận, bao gồm tài khoản ngân hàng, ví điện tử và tài khoản tại các đơn vị trung gian thanh toán.

Ngành ngân hàng cũng đã phát đi hàng triệu cảnh báo, đồng thời thu hồi và tạm dừng các dòng tiền liên quan đến hoạt động tội phạm mạng với giá trị hàng nghìn tỷ đồng.

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nhận định, AI và công nghệ lượng tử không còn đơn thuần là những dự báo về tương lai mà đã trở thành những lực lượng công nghệ hiện hữu, vừa tạo động lực bứt phá, vừa đặt ra thách thức lớn đối với an toàn hệ thống tài chính, tiền tệ quốc gia.

Việt Nam hiện có khoảng 89% người trưởng thành có tài khoản thanh toán. Việc xác thực thông tin khách hàng được hỗ trợ thông qua tích hợp với ứng dụng VNeID, hiện có hơn 67 triệu người dùng, cùng với hệ thống dữ liệu quốc gia.

Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đã đạt mức gấp 28 lần GDP quốc gia. Hệ thống hóa đơn điện tử xử lý hàng chục tỷ giao dịch thông suốt. Tại nhiều ngân hàng lớn, hơn 95% giao dịch được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, với tốc độ tăng trưởng hằng năm duy trì trên 34%.

Cùng với quá trình này, AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động tài chính, ngân hàng. Tại Việt Nam, khoảng 80% doanh nghiệp đã ứng dụng AI trong hoạt động; riêng ngành Ngân hàng, hơn 70% tổ chức tín dụng đã sử dụng công nghệ này trong chấm điểm tín dụng, định danh điện tử, phát hiện gian lận và phòng, chống rửa tiền.

Tuy nhiên, theo TS. Tú, dù mô hình ngân hàng liên tục thay đổi để đáp ứng yêu cầu giao dịch nhanh chóng, thuận tiện hơn, song sự tồn tại và phát triển bền vững của mỗi ngân hàng vẫn phụ thuộc vào năng lực quản trị rủi ro và khả năng giữ gìn niềm tin của người dân.

Xây lá chắn an ninh tài chính, chống lừa đảo trong thời đại AI

Trước những nguy cơ trên, Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng A05, Bộ Công an khẳng định, bảo đảm an ninh tài chính số cần được tiếp cận như một nhiệm vụ chiến lược, gắn với bảo vệ an ninh quốc gia và duy trì sự vận hành an toàn, liên tục của nền kinh tế.

Về phía Bộ Công an, lực lượng chức năng tiếp tục tham mưu hoàn thiện thể chế, chính sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh mạng. Hiện Bộ Công an đang phối hợp với các cơ quan, ủy ban của Quốc hội trong quá trình trình Quốc hội xem xét, thông qua Dự thảo Luật Bảo vệ an ninh dữ liệu tại kỳ họp này.

Ông Sơn cho rằng, bảo đảm an ninh mạng không thể chỉ là giải pháp xử lý khi sự cố xảy ra mà phải được xác định là một phần cấu thành ngay từ đầu trong quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành hệ thống công nghệ. Theo đó, cần chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ sau khi triển khai sang bảo đảm an ninh ngay từ khâu thiết kế (Security by Design). Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm hạn chế lỗ hổng, giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu của các hệ thống tài chính số.

Một yêu cầu khác là tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, tăng cường chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng thực thi pháp luật. Vừa qua, Bộ Công an đã ký Quy chế phối hợp với NHNN, trong đó phòng, chống lừa đảo trực tuyến và bảo đảm an toàn tài chính, ngân hàng được xác định là những nhiệm vụ trọng tâm.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng các công nghệ chiến lược, đặc biệt là AI phục vụ phòng thủ mạng, giải pháp mật mã hậu lượng tử (Post-Quantum Cryptography) và các sản phẩm an ninh mạng do doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu, phát triển. Qua đó, từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, góp phần phát triển công nghiệp an ninh mạng và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam TS Đào Minh Tú cũng cho rằng, công nghệ lượng tử mở ra khả năng giải quyết một số lớp bài toán mà máy tính truyền thống khó xử lý trong thời gian hợp lý. Công nghệ này được kỳ vọng tạo ra những đột phá trong mô phỏng vật liệu, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, logistics và hỗ trợ nghiên cứu, phát triển AI. Tuy nhiên, những bước tiến công nghệ cũng kéo theo các nguy cơ an ninh mới.

TS. Đào Minh Tú chỉ ra 3 nhóm thách thức nổi bật. Thứ nhất, tội phạm công nghệ cao với phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, có tổ chức và kết nối xuyên quốc gia. Các đối tượng có thể lợi dụng AI để tạo hình ảnh, giọng nói giả mạo bằng công nghệ Deepfake, tự động tìm kiếm lỗ hổng hệ thống hoặc xây dựng các kịch bản lừa đảo nhằm thao túng tâm lý, khiến người dân tự chuyển tiền cho tội phạm.

Theo báo cáo của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia và Công ty An ninh mạng Viettel, năm 2025, Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng; 52,3% cơ quan, doanh nghiệp chịu tổn hại và khoảng 41% số cuộc tấn công nhắm vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng.

Đáng lo ngại, yếu tố con người vẫn là mắt xích dễ bị khai thác. Gần 1,9 triệu tài khoản của người Việt vẫn sử dụng mật khẩu đơn giản như “123456”; chỉ 36% người được khảo sát bày tỏ lo ngại về Deepfake, mức thấp nhất trong các rủi ro được khảo sát. Bên cạnh đó, năng lực sẵn sàng ứng dụng AI của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.

Theo Chỉ số sẵn sàng AI của Cisco, chỉ 13% doanh nghiệp Việt Nam được xếp vào nhóm chuẩn bị đầy đủ cho AI. Có tới 63% doanh nghiệp xác định nâng cấp khả năng mở rộng và tính linh hoạt của hạ tầng công nghệ thông tin là ưu tiên hàng đầu.

Thứ hai, rủi ro trong quản trị dữ liệu. Việc quản lý không chặt chẽ cũng có thể dẫn đến lộ, lọt thông tin nội bộ và dữ liệu nhạy cảm của khách hàng. Thứ ba, nguy cơ từ công nghệ lượng tử. Theo TS Tú, sức mạnh tính toán của máy tính lượng tử có thể đe dọa nhiều chuẩn mã hóa truyền thống đang bảo vệ giao dịch thanh toán, chữ ký số và dữ liệu ngân hàng. Nếu năm 2019, giới khoa học ước tính cần khoảng 20 triệu qubit để phá khóa RSA-2048 thì đến năm 2025, con số này đã giảm xuống dưới 1 triệu qubit.

Từ những thách thức trên, TS. Tú nhấn mạnh, an toàn tài chính trong thời đại số không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ kho tiền, két sắt hay cây ATM mà cốt lõi là bảo vệ chủ quyền số và niềm tin số của người dân.

TS Tú cũng đề xuất bảo vệ nghiêm ngặt dữ liệu ngân hàng, thông tin cá nhân và dữ liệu sinh trắc học theo Luật Dữ liệu và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân; bảo đảm các dữ liệu quan trọng được lưu trữ, xử lý tại các trung tâm dữ liệu an toàn trong nước. Đồng thời, ngành Ngân hàng cần từng bước tự chủ công nghệ lõi, phát triển các mô hình AI tiếng Việt chuyên ngành tài chính trên hạ tầng nội địa, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng và dịch vụ bảo mật từ nước ngoài.