Sau hơn một năm thực hiện Nghị định số 188/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm y tế, nhiều chính sách mới đã được triển khai, từ hỗ trợ mức đóng, cấp thẻ, ký hợp đồng khám, chữa bệnh đến thanh toán chi phí và ứng dụng công nghệ thông tin.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cũng bộc lộ những vướng mắc, nhất là trong bối cảnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu hạn chế tối đa việc người dân phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Một trong những bất cập được chỉ ra là người dân và cơ sở khám, chữa bệnh vẫn phải khai báo, xuất trình hoặc nộp một số loại giấy tờ dù dữ liệu tương ứng đã được lưu trữ hoặc có thể khai thác từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành. Tình trạng thông tin đã được cơ quan nhà nước quản lý nhưng người dân vẫn phải khai lại hoặc xin xác nhận không chỉ làm phát sinh thời gian, công sức mà trong một số trường hợp còn kéo dài quá trình xác định, giải quyết quyền lợi Bảo hiểm y tế.

Theo định hướng cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu số, những thành phần hồ sơ đã có thông tin trong cơ sở dữ liệu và đủ điều kiện khai thác sẽ không tiếp tục yêu cầu người dân cung cấp lại.

Thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm cũng được định hướng khai thác, sử dụng thay thế thẻ bảo hiểm y tế và sổ bảo hiểm xã hội theo quy định, qua đó từng bước chuyển phương thức giải quyết thủ tục từ kiểm tra giấy tờ sang xác thực dữ liệu.

Trên cơ sở những vướng mắc phát sinh, Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 188/2025/NĐ-CP. Theo Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), bà Trần Thị Trang, Dự thảo tập trung vào nhiều nhóm nội dung như kinh phí chăm sóc sức khỏe ban đầu; mức đóng, hỗ trợ đóng và thẻ Bảo hiểm y tế; hồ sơ, thủ tục ký hợp đồng khám, chữa bệnh; trình tự khám, chữa bệnh; thanh toán trực tiếp chi phí; quản lý, sử dụng Quỹ Bảo hiểm y tế; tăng cường quản lý nhà nước và công tác giám định.

Điểm đáng chú ý của lần sửa đổi này không chỉ ở việc điều chỉnh từng thủ tục riêng lẻ mà hướng tới thay đổi phương thức quản lý, từ chỗ phụ thuộc nhiều vào hồ sơ giấy sang khai thác, đối chiếu và xác thực thông tin bằng dữ liệu.

Khi dữ liệu về quá trình tham gia, mức hưởng và quyền lợi của người dân được kết nối đầy đủ giữa các hệ thống, việc xác định quyền lợi Bảo hiểm y tế sẽ có điều kiện thực hiện nhanh hơn, thống nhất hơn và hạn chế tình trạng người dân phải chứng minh lại những thông tin cơ quan quản lý đã nắm giữ.

Dự thảo cũng định hướng chuẩn hóa hồ sơ, thủ tục ký hợp đồng, trình tự khám, chữa bệnh và thanh toán trực tiếp theo hướng ưu tiên dữ liệu điện tử, văn bản điện tử và giao dịch điện tử. Nếu quá trình trao đổi dữ liệu giữa cơ sở khám, chữa bệnh và cơ quan Bảo hiểm xã hội được thực hiện thông suốt, người bệnh có thể giảm đáng kể thời gian chờ xác minh thông tin và giải quyết quyền lợi.

Thực tế, việc sử dụng định danh điện tử và dữ liệu số trong chăm sóc sức khỏe đã được triển khai ở nhiều khâu. Căn cước công dân gắn chip, VNeID và Sổ sức khỏe điện tử đang từng bước được sử dụng để xác thực người bệnh, tra cứu thông tin và kết nối dữ liệu khám, chữa bệnh, qua đó mở ra khả năng giảm các thủ tục lặp lại giữa người dân với cơ sở y tế.

Trong lĩnh vực dược và chăm sóc sức khỏe, kết nối các tiện ích mua thuốc với VNeID hướng đến mục tiêu xác thực đúng người sử dụng dịch vụ, hỗ trợ quản lý thông tin sức khỏe và đơn thuốc chặt chẽ hơn, đồng thời tạo thêm những điểm tiếp cận dịch vụ số ngoài phạm vi bệnh viện truyền thống.

Một bước phát triển đáng chú ý khác là mô hình Trạm Công dân số được triển khai với sự tham gia của PC06 Công an TP.HCM cùng các đơn vị liên quan, trong đó có Long Châu và GoTrust.

Các trạm được thiết kế như điểm tiếp cận dịch vụ số tại cộng đồng, tích hợp một số tiện ích y tế như kiểm tra chỉ số sức khỏe cơ bản bằng thiết bị thông minh, tư vấn sức khỏe, khám từ xa, đặt lịch tiêm chủng và tiếp cận một số dịch vụ dược, chăm sóc sức khỏe gắn với định danh điện tử.

Cùng với đó, việc tích hợp Sổ sức khỏe điện tử, dữ liệu khám, chữa bệnh và các thông tin y tế trên VNeID cũng đang được đẩy mạnh. Khi lịch sử khám bệnh, kết quả xét nghiệm, đơn thuốc hoặc các thông tin sức khỏe cần thiết có thể được chia sẻ theo quy định giữa những hệ thống liên quan, người dân sẽ giảm nhu cầu mang theo nhiều giấy tờ, còn cơ sở y tế có thêm dữ liệu phục vụ chẩn đoán, điều trị và theo dõi liên tục.

Tuy nhiên, giảm giấy tờ không đồng nghĩa với giảm kiểm soát. Khi quản lý chuyển dần sang nền tảng dữ liệu, công tác giám định bảo hiểm y tế cũng phải thay đổi tương ứng, sử dụng dữ liệu liên thông giữa ngành y tế, bảo hiểm xã hội, địa phương và các bộ, ngành để giám sát, phân tích và cảnh báo sớm những bất thường trong khám, chữa bệnh cũng như thanh toán chi phí. Cách làm này vừa giúp giảm khối lượng kiểm tra thủ công, vừa tạo điều kiện kiểm soát chi và quản lý quỹ Bảo hiểm y tế chặt chẽ hơn.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà yêu cầu cơ quan đầu mối soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định về chăm sóc sức khỏe ban đầu, y tế dự phòng, dự toán thu - chi và quyết toán Quỹ Bảo hiểm y tế để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi.

Các quy định về hợp đồng khám, chữa bệnh, trình tự khám, chữa bệnh, hồ sơ và thanh toán trực tiếp cũng được yêu cầu chuẩn hóa theo hướng ưu tiên dữ liệu điện tử, văn bản điện tử và giao dịch điện tử, đồng thời tăng cường sử dụng dữ liệu trong giám định, phân tích và cảnh báo sớm.

Lãnh đạo Bộ Y tế cũng yêu cầu Vụ Bảo hiểm y tế phối hợp với Bảo hiểm xã hội Việt Nam thống nhất phương thức khai thác, sử dụng dữ liệu liên thông, đồng thời nghiên cứu giải pháp kết nối với địa phương, bộ, ngành để phục vụ quản lý thu, chi và điều phối nguồn lực.

Cùng với kết nối kỹ thuật, trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan Bảo hiểm xã hội, cơ sở khám, chữa bệnh và các đơn vị tham gia hệ sinh thái dữ liệu cũng cần được phân định rõ nhằm bảo đảm tính minh bạch, an toàn thông tin và quyền lợi của người dân.