Dù số ca mắc sốt xuất huyết có xu hướng giảm, song số trường hợp chuyển nặng vẫn ở mức cao; bệnh tay chân miệng ghi nhận số ca mắc lớn, trong đó nhiều trường hợp nặng và nguy kịch.

Trước thực trạng này, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã ban hành Công văn số 32/PB-BTN gửi Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, yêu cầu tăng cường các biện pháp phòng, chống hai dịch bệnh trên, hạn chế tối đa số ca mắc nặng và tử vong.

Theo Cục Phòng bệnh, nguy cơ dịch bệnh tiếp tục gia tăng nếu không triển khai quyết liệt các biện pháp kiểm soát.

Bộ Y tế đề nghị Sở Y tế TP.HCM chỉ đạo theo dõi sát diễn biến tình hình dịch trên toàn địa bàn; xử lý triệt để các ổ dịch đang lưu hành, đồng thời kịp thời phát hiện và khoanh vùng các ổ dịch mới phát sinh. Công tác giám sát cần được tăng cường tại các điểm nóng, khu vực có nguy cơ cao.

Riêng đối với bệnh tay chân miệng, Bộ Y tế yêu cầu đặc biệt chú trọng giám sát tại các nhóm trẻ, trường mầm non và cơ sở giữ trẻ. Việc phát hiện sớm ca bệnh, xử lý kịp thời ngay từ đầu có vai trò quan trọng nhằm ngăn chặn dịch lây lan kéo dài trong cộng đồng.

Bên cạnh đó, Cục Phòng bệnh đề nghị TP.HCM đẩy mạnh các hoạt động truyền thông phòng, chống dịch sốt xuất huyết và tay chân miệng.

Các cơ quan y tế cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thông tin đại chúng trên địa bàn để triển khai tuyên truyền phù hợp, giúp người dân chủ động tham gia phòng bệnh.

Nội dung truyền thông cần ngắn gọn, dễ hiểu, tập trung hướng dẫn người dân thực hiện các biện pháp như diệt lăng quăng (bọ gậy), phòng muỗi đốt, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đồng thời nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm để đến cơ sở y tế khám và điều trị kịp thời.

Bộ Y tế cũng yêu cầu tổ chức các chiến dịch vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng và tăng cường giám sát tại các điểm nóng nhằm hỗ trợ chuyên môn kịp thời cho tuyến dưới.

Song song đó, ngành y tế cần chủ động phối hợp với ngành Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các trường học, đặc biệt là bậc mầm non, đảm bảo điều kiện vệ sinh, cung cấp đầy đủ xà phòng và nước sạch; thực hiện khử khuẩn bề mặt, đồ chơi hằng ngày.

Giáo viên cần được hướng dẫn theo dõi sát sức khỏe trẻ, kịp thời thông báo cho cơ quan y tế khi phát hiện trường hợp nghi nhiễm để xử lý dịch triệt để.

Cục Phòng bệnh cũng đề nghị TP.HCM tổ chức tập huấn về công tác giám sát ca bệnh, giám sát côn trùng, kỹ thuật phun hóa chất, diệt lăng quăng, xử lý ổ dịch và kỹ năng truyền thông cho cán bộ y tế dự phòng. Đồng thời, tăng cường hoạt động chỉ đạo tuyến, nâng cao năng lực chẩn đoán và điều trị tại các tuyến y tế.

Đối với các cơ sở khám, chữa bệnh, Bộ Y tế yêu cầu tổ chức tốt công tác thu dung, điều trị bệnh nhân, hạn chế tối đa các trường hợp biến chứng nặng và tử vong do sốt xuất huyết và tay chân miệng. Các cơ sở y tế cần đảm bảo người bệnh được tư vấn, cấp cứu, điều trị và chuyển tuyến kịp thời, tránh tình trạng nhập viện khi bệnh đã ở giai đoạn nặng, nguy cơ tử vong cao.

Ngoài ra, các đơn vị y tế trên địa bàn TP.HCM được yêu cầu cập nhật và báo cáo kịp thời tình hình dịch bệnh thông qua phần mềm báo cáo bệnh truyền nhiễm theo quy định tại Thông tư số 54/2015/TT-BYT của Bộ Y tế, nhằm phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và phòng, chống dịch hiệu quả.

Theo Bộ Y tế, mặc dù hiện nay, trên phạm vi cả nước, số ca mắc hai bệnh này có xu hướng giảm trong những tháng cuối năm 2025 và đầu năm 2026, tuy nhiên tại một số địa phương vẫn ghi nhận nhiều ca bệnh chuyển nặng, nguy kịch, việc điều trị gặp nhiều khó khăn, chi phí lớn và có nguy cơ để lại di chứng lâu dài.

Nguyên nhân chủ yếu theo Cục Phòng bệnh là do người dân còn chủ quan, đến cơ sở y tế muộn, nhập viện khi bệnh đã ở giai đoạn nặng, làm tăng nguy cơ biến chứng.

Nguyên nhân gia tăng bệnh sốt xuất huyết là do điều kiện thời tiết thay đổi, quá trình đô thị hóa nhanh làm phát sinh nhiều ổ lăng quăng tại các khu dân cư, công trình xây dựng, nhà trọ, khu sản xuất; bên cạnh đó, sự chủ động và phối hợp của người dân, các ban ngành trong công tác phòng, chống dịch tại một số địa phương còn hạn chế.

Đối với bệnh tay chân miệng, nguyên nhân gia tăng là do điều kiện vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và khử khuẩn bề mặt chưa được bảo đảm, ý thức phòng bệnh trong cộng đồng chưa cao.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp sốt xuất huyết vào nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe toàn cầu cần được ưu tiên ứng phó, và Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc cao nhất khu vực Đông Nam Á.

Trong bối cảnh bệnh diễn biến khó lường và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, GS-TS.Vũ Sinh Nam, Cố vấn cao cấp về sốt xuất huyết Dengue, nhấn mạnh Việt Nam chỉ có thể kiểm soát hiệu quả khi chuyển từ tư duy ứng phó thụ động sang chiến lược chủ động với nhiều biện pháp dự phòng kết hợp.

Theo WHO, chiến lược chủ động phải tích hợp kiểm soát véc tơ truyền bệnh, giám sát dịch tễ, truyền thông thay đổi hành vi, điều trị dựa trên bằng chứng và dự phòng bằng tiêm chủng. Sự phối hợp liên tục giữa các thành tố này sẽ giúp giảm nguy cơ bùng phát dịch và hạn chế ca nặng.

Truyền thông phòng chống sốt xuất huyết không chỉ dừng ở kêu gọi diệt muỗi, lăng quăng mà còn hướng tới thay đổi hành vi bền vững như vệ sinh môi trường, loại bỏ vật dụng chứa nước đọng và nhận diện dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng cần được hình thành như phản xạ tự nhiên trong đời sống.

Công tác dự phòng luôn là lá chắn quan trọng nhất. Ngoài kiểm soát muỗi và lăng quăng, vắc-xin sốt xuất huyết mở ra nhiều hy vọng. Vắc-xin TAK-003 (QDENGA) của Takeda.

Với bằng chứng khoa học và hiệu quả thực tế, TAK-003 đã được cấp phép sử dụng tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, cho người từ 4 tuổi trở lên mà không cần xét nghiệm huyết thanh trước tiêm. Hiện vắc-xin đã có tại hệ thống tiêm chủng Long Châu, giúp người dân dễ dàng chủ động phòng bệnh.

Để phát huy tối đa hiệu quả vắc-xin, Việt Nam cần xây dựng chiến lược tiêm chủng hợp lý theo vùng dịch tễ, ưu tiên nhóm tuổi nguy cơ cao, đồng thời giám sát chặt chẽ sau tiêm để đánh giá liên tục hiệu quả và độ an toàn.

Vắc-xin sốt xuất huyết hiện đang có mặt tại hệ thống tiêm chủng Long Châu và nhiều hệ thống tiêm chủng khác chính là giải pháp chủ động, bền vững, giúp bảo vệ cộng đồng và nâng cao khả năng phòng chống dịch bệnh tại Việt Nam.

Cùng với tiêm chủng, công tác dự báo giữ vai trò then chốt. Dự báo dựa trên hệ thống giám sát dịch tễ kết hợp dữ liệu khí hậu, thời tiết và biến động dân cư giúp cơ quan y tế chuẩn bị trước các biện pháp ứng phó, phân bổ nguồn lực và triển khai can thiệp đúng thời điểm, giảm chi phí y tế và xã hội, hạn chế dịch vượt khỏi tầm kiểm soát.

Các chuyên gia y tế khẳng định, phòng chống sốt xuất huyết không chỉ là trách nhiệm ngành Y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi hộ gia đình là một pháo đài chống dịch, mỗi người dân là mắt xích quan trọng trong chuỗi hành động phòng bệnh.

Chỉ khi các trụ cột chính như kiểm soát véc tơ, giám sát và dự báo, truyền thông thay đổi hành vi và tiêm chủng được kết nối, triển khai đồng bộ và liên tục với sự tham gia sâu rộng của cộng đồng, Việt Nam mới có thể tiến gần hơn mục tiêu giảm tỷ lệ mắc, giảm tử vong và hạn chế nguy cơ bùng phát dịch lớn.

Với tay chân miệng, các chuyên gia nhấn mạnh, sớm nhận diện triệu chứng và chăm sóc kịp thời là yếu tố quyết định để tránh biến chứng nặng, đặc biệt với nhóm trẻ dưới 5 tuổi.

Nghiên cứu cho thấy tổng chi phí điều trị tay chân miệng tại Việt Nam lên tới 90,7 triệu USD mỗi năm, trong đó một ca điều trị thông thường mất khoảng 400 USD, còn ca nặng có thể lên đến 1.400 USD, đặt gánh nặng lớn lên gia đình và xã hội.

Về vắc-xin phòng tay chân miệng, hiện có một loại vắc-xin dự kiến được đưa vào sử dụng tại Việt Nam, khuyến nghị cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi.

Theo nghiên cứu đăng trên The Lancet, vắc-xin này bảo vệ hiệu quả lên đến 96,8%, duy trì miễn dịch lâu dài và đặc biệt chống lại chủng EV71, loại virus đang lưu hành và gây nhiều ca bệnh nặng. Vắc-xin được sản xuất theo công nghệ hiện đại, đảm bảo an toàn cho trẻ em.

Sự xuất hiện của vắc-xin giúp phụ huynh chủ động bảo vệ trẻ, đặc biệt nhóm dưới 5 tuổi, đồng thời góp phần hạn chế biến chứng, giảm gánh nặng y tế - xã hội và tăng cường khả năng miễn dịch cộng đồng trước nguy cơ dịch bùng phát rộng rãi.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng nhận biết sớm và can thiệp kịp thời là chìa khóa để giảm thiểu biến chứng nguy hiểm liên quan đến EV71 và bệnh tay chân miệng nói chung.