Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây ra, lây truyền từ người sang người thông qua muỗi vằn, trong khi bệnh tay chân miệng do các vi rút thuộc nhóm Enterovirus gây ra, lây chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp, dễ bùng phát thành dịch, đặc biệt tại các khu dân cư đông người, trường học và cơ sở giữ trẻ.

Đây đều là những bệnh lưu hành phổ biến tại Việt Nam, có khả năng diễn tiến nặng và dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Thống kê trong năm 2025 cho thấy, cả nước ghi nhận 190.040 ca mắc sốt xuất huyết, tăng 28,4% so với năm 2024 và 107.249 ca mắc tay chân miệng, tăng 28,9% so với cùng kỳ năm trước.

Mặc dù trong những tháng cuối năm 2025 và đầu năm 2026, số ca mắc hai bệnh này trên phạm vi cả nước có xu hướng giảm, song tại một số địa phương vẫn ghi nhận nhiều ca bệnh chuyển nặng, nguy kịch, việc điều trị gặp không ít khó khăn, chi phí lớn và tiềm ẩn nguy cơ để lại di chứng lâu dài.

Theo đánh giá của ngành y tế, nguyên nhân chủ yếu là do một bộ phận người dân còn chủ quan, chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh đã ở giai đoạn nặng, làm gia tăng nguy cơ biến chứng và tử vong.

Các chuyên gia cho rằng, sự gia tăng của bệnh sốt xuất huyết có liên quan chặt chẽ đến điều kiện thời tiết diễn biến thất thường, quá trình đô thị hóa nhanh làm phát sinh nhiều ổ lăng quăng, bọ gậy tại khu dân cư, công trình xây dựng, nhà trọ và khu sản xuất.

Bên cạnh đó, công tác chủ động phòng, chống dịch và sự phối hợp giữa người dân, chính quyền địa phương và các ban, ngành chức năng tại một số nơi vẫn còn hạn chế.

Đối với bệnh tay chân miệng, nguyên nhân gia tăng chủ yếu xuất phát từ điều kiện vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và việc khử khuẩn bề mặt sinh hoạt chưa được bảo đảm, trong khi ý thức phòng bệnh trong cộng đồng chưa cao.

Trước thực tế này, Bộ Y tế khẳng định sốt xuất huyết và tay chân miệng là những bệnh hoàn toàn có thể chủ động phòng tránh nếu người dân thực hiện nghiêm các biện pháp phòng bệnh.

Đối với sốt xuất huyết, cần đậy kín các dụng cụ chứa nước, thường xuyên diệt lăng quăng, bọ gậy, loại bỏ các vật dụng phế thải có thể đọng nước, ngủ màn và mặc quần áo dài để phòng muỗi đốt ngay cả ban ngày, đồng thời tích cực phối hợp với ngành y tế trong các hoạt động phòng, chống dịch. Khi có dấu hiệu sốt, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và tư vấn điều trị, không tự ý điều trị tại nhà.

Đối với bệnh tay chân miệng, Bộ Y tế khuyến cáo thực hiện tốt nguyên tắc “ba sạch”, bao gồm ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ dùng, đồ chơi và các bề mặt tiếp xúc hằng ngày, đồng thời theo dõi sát sức khỏe trẻ em.

Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu sốt kèm theo bóng nước ở tay, chân hoặc miệng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời, cho trẻ nghỉ học và hạn chế tiếp xúc để tránh lây lan bệnh trong cộng đồng.

Trong bối cảnh dịch bệnh truyền nhiễm có nguy cơ gia tăng theo mùa và tác động không nhỏ đến đời sống dân sinh, sản xuất - kinh doanh và chi phí y tế xã hội, việc nâng cao ý thức phòng bệnh, chủ động kiểm soát dịch ngay từ cơ sở được xem là giải pháp then chốt nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu những hệ lụy kinh tế - xã hội do dịch bệnh gây ra.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp sốt xuất huyết vào nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe toàn cầu cần được ưu tiên ứng phó, và Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỉ lệ mắc cao nhất khu vực Đông Nam Á.

Trong bối cảnh bệnh diễn biến khó lường và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, GS-TS.Vũ Sinh Nam, Cố vấn cao cấp về sốt xuất huyết Dengue, nhấn mạnh Việt Nam chỉ có thể kiểm soát hiệu quả khi chuyển từ tư duy ứng phó thụ động sang chiến lược chủ động với nhiều biện pháp dự phòng kết hợp.

Theo WHO, chiến lược chủ động phải tích hợp kiểm soát véc tơ truyền bệnh, giám sát dịch tễ, truyền thông thay đổi hành vi, điều trị dựa trên bằng chứng và dự phòng bằng tiêm chủng. Sự phối hợp liên tục giữa các thành tố này sẽ giúp giảm nguy cơ bùng phát dịch và hạn chế ca nặng.

Truyền thông phòng chống sốt xuất huyết không chỉ dừng ở kêu gọi diệt muỗi, lăng quăng mà còn hướng tới thay đổi hành vi bền vững như vệ sinh môi trường, loại bỏ vật dụng chứa nước đọng và nhận diện dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng cần được hình thành như phản xạ tự nhiên trong đời sống.

Công tác dự phòng luôn là lá chắn quan trọng nhất. Ngoài kiểm soát muỗi và lăng quăng, vắc-xin sốt xuất huyết mở ra nhiều hy vọng. Vắc-xin TAK-003 (QDENGA) của Takeda.

Với bằng chứng khoa học và hiệu quả thực tế, TAK-003 đã được cấp phép sử dụng tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, cho người từ 4 tuổi trở lên mà không cần xét nghiệm huyết thanh trước tiêm. Hiện vắc-xin đã có tại hệ thống tiêm chủng Long Châu, giúp người dân dễ dàng chủ động phòng bệnh.

Để phát huy tối đa hiệu quả vắc-xin, Việt Nam cần xây dựng chiến lược tiêm chủng hợp lý theo vùng dịch tễ, ưu tiên nhóm tuổi nguy cơ cao, đồng thời giám sát chặt chẽ sau tiêm để đánh giá liên tục hiệu quả và độ an toàn.

Vắc-xin sốt xuất huyết hiện đang có mặt tại hệ thống tiêm chủng Long Châu và nhiều hệ thống tiêm chủng khác chính là giải pháp chủ động, bền vững, giúp bảo vệ cộng đồng và nâng cao khả năng phòng chống dịch bệnh tại Việt Nam.

Cùng với tiêm chủng, công tác dự báo giữ vai trò then chốt. Dự báo dựa trên hệ thống giám sát dịch tễ kết hợp dữ liệu khí hậu, thời tiết và biến động dân cư giúp cơ quan y tế chuẩn bị trước các biện pháp ứng phó, phân bổ nguồn lực và triển khai can thiệp đúng thời điểm, giảm chi phí y tế và xã hội, hạn chế dịch vượt khỏi tầm kiểm soát.

Các chuyên gia y tế khẳng định, phòng chống sốt xuất huyết không chỉ là trách nhiệm ngành Y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi hộ gia đình là một pháo đài chống dịch, mỗi người dân là mắt xích quan trọng trong chuỗi hành động phòng bệnh.

Chỉ khi các trụ cột chính như kiểm soát véc tơ, giám sát và dự báo, truyền thông thay đổi hành vi và tiêm chủng được kết nối, triển khai đồng bộ và liên tục với sự tham gia sâu rộng của cộng đồng, Việt Nam mới có thể tiến gần hơn mục tiêu giảm tỷ lệ mắc, giảm tử vong và hạn chế nguy cơ bùng phát dịch lớn.

Với tay chân miệng, các chuyên gia nhấn mạnh, sớm nhận diện triệu chứng và chăm sóc kịp thời là yếu tố quyết định để tránh biến chứng nặng, đặc biệt với nhóm trẻ dưới 5 tuổi.

Nghiên cứu cho thấy tổng chi phí điều trị tay chân miệng tại Việt Nam lên tới 90,7 triệu USD mỗi năm, trong đó một ca điều trị thông thường mất khoảng 400 USD, còn ca nặng có thể lên đến 1.400 USD, đặt gánh nặng lớn lên gia đình và xã hội.

Về vắc-xin phòng tay chân miệng, hiện có một loại vắc-xin dự kiến được đưa vào sử dụng tại Việt Nam, khuyến nghị cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi.

Theo nghiên cứu đăng trên The Lancet, vắc-xin này bảo vệ hiệu quả lên đến 96,8%, duy trì miễn dịch lâu dài và đặc biệt chống lại chủng EV71, loại virus đang lưu hành và gây nhiều ca bệnh nặng. Vắc-xin được sản xuất theo công nghệ hiện đại, đảm bảo an toàn cho trẻ em.

Sự xuất hiện của vắc-xin giúp phụ huynh chủ động bảo vệ trẻ, đặc biệt nhóm dưới 5 tuổi, đồng thời góp phần hạn chế biến chứng, giảm gánh nặng y tế - xã hội và tăng cường khả năng miễn dịch cộng đồng trước nguy cơ dịch bùng phát rộng rãi.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng nhận biết sớm và can thiệp kịp thời là chìa khóa để giảm thiểu biến chứng nguy hiểm liên quan đến EV71 và bệnh tay chân miệng nói chung.