Tuy nhiên, trước yêu cầu của nền y tế hiện đại và hội nhập quốc tế, việc chuẩn hóa dữ liệu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và ứng dụng công nghệ số đang trở thành chìa khóa để đưa y học cổ truyền phát huy trọn vẹn giá trị trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Từ tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân”, “Dân ta dùng thuốc ta” của các bậc tiền nhân, y học cổ truyền đã trở thành một phần không thể tách rời trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân và là nét đặc sắc của văn hóa Việt Nam.

Không chỉ là những bài thuốc hay phương pháp chữa bệnh được lưu truyền qua nhiều thế hệ, y học cổ truyền còn chứa đựng kho tàng tri thức bản địa vô giá được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử.

Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, cùng xu hướng phòng bệnh từ sớm và điều trị toàn diện, y học cổ truyền đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vai trò trong hệ thống y tế hiện đại.

Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, lĩnh vực này vẫn cần vượt qua nhiều thách thức về nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi với nguồn tài nguyên dược liệu vô cùng phong phú. Theo thống kê, nước ta sở hữu hơn 5.000 loài cây thuốc cùng kho tàng tri thức bản địa đặc sắc của 54 dân tộc anh em.

Nhiều loại cây thuốc đã gắn bó mật thiết với đời sống người dân như dâu tằm, tía tô, lá lốt, nghệ hay gừng. Triết lý “dược thực đồng nguyên” coi thực phẩm và thuốc có chung nguồn gốc từ lâu đã trở thành nét đặc sắc của y học cổ truyền Việt Nam.

Đây được xem là “mỏ vàng” quý giá không chỉ phục vụ chăm sóc sức khỏe mà còn mở ra tiềm năng phát triển kinh tế dược liệu, công nghiệp đông dược và du lịch sức khỏe.

Tại Hà Nội, mạng lưới Đông y phát triển mạnh mẽ với 5.082 hội viên, 110 đơn vị trực thuộc và hơn 430 phòng khám, phòng chẩn trị. Giai đoạn 2021-2025, các cơ sở thuộc Hội Đông y Hà Nội đã khám và điều trị cho hơn 14,5 triệu lượt người, vượt gần 40% chỉ tiêu nhiệm kỳ. Những con số này cho thấy nhu cầu ngày càng lớn của xã hội đối với y học cổ truyền cũng như vị thế của Thủ đô trong phát triển lĩnh vực này.

TS.Nguyễn Duy Luật, Phó Giám đốc Bệnh viện Châm cứu Trung ương nhận định, nhu cầu của người dân hiện nay không chỉ dừng lại ở chữa bệnh mà đã chuyển mạnh sang chăm sóc sức khỏe chủ động, phòng bệnh và phục hồi chức năng. Sự kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại thời gian qua đã mang lại hiệu quả tích cực trong điều trị nhiều bệnh lý mạn tính, đặc biệt là các di chứng thần kinh và cơ xương khớp.

Dù vậy, thực tế cho thấy giá trị của y học cổ truyền vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Nhiều bài thuốc gia truyền quý vẫn chỉ được lưu giữ trong phạm vi gia đình, dòng họ. Khi lớp người giữ nghề ngày một già đi và lực lượng kế cận còn hạn chế, nguy cơ thất truyền tri thức y học dân tộc ngày càng hiện hữu.

Còn Lương y Phó Hữu Đức, Nhà thuốc gia truyền dân tộc Đức An Đường trăn trở rằng, Việt Nam sở hữu kho tàng bài thuốc quý giá nhưng đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nhân lực kế cận, trong khi nhiều nguồn dược liệu tự nhiên quý hiếm suy giảm do khai thác thiếu kiểm soát và chưa được đầu tư bảo tồn bài bản.

Một trong những “điểm nghẽn” lớn của y học cổ truyền hiện nay là thiếu các nghiên cứu chuyên sâu, thiếu dữ liệu lâm sàng và bằng chứng khoa học.

Nhiều bài thuốc đã chứng minh hiệu quả qua thực tiễn nhưng chưa được chuẩn hóa, số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ. Điều này tạo ra rào cản trong việc đăng ký bản quyền, thương mại hóa sản phẩm và hội nhập quốc tế theo các tiêu chuẩn khắt khe của Tổ chức Y tế thế giới.

Chính vì vậy, chuyển đổi số được xem là chìa khóa quan trọng để đưa y học cổ truyền bước vào giai đoạn phát triển mới. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về cây thuốc, bài thuốc và phương pháp điều trị; số hóa y văn cổ; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu và quản lý sẽ tạo nền tảng để chuẩn hóa tri thức y học cổ truyền theo hướng hiện đại.

Trong nhiệm kỳ 2026-2031, Hội Đông y Hà Nội đặt mục tiêu 100% tổ chức hội ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và hoạt động. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực y học cổ truyền.

Không chỉ cần dữ liệu và công nghệ, sự phát triển bền vững của y học cổ truyền còn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng nguồn nhân lực. Những chủ trương mới của Đảng và Nhà nước về phát triển y học cổ truyền đang mở ra cơ hội lớn cho các cơ sở đào tạo, nghiên cứu và thực hành.

Tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về công tác y học cổ truyền, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển y học cổ truyền; nâng cao năng lực hệ thống; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và phát huy giá trị của nền y học dân tộc trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Hiện nay, ngành y học cổ truyền được đào tạo tại nhiều cơ sở giáo dục đại học trên cả nước như Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam, Trường Đại học Y Hà Nội, Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Phenikaa cùng nhiều trường đại học, cao đẳng khác.

Các cơ sở đào tạo không chỉ tập trung nâng cao chất lượng chuyên môn mà còn đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, chuyển giao kỹ thuật và phát triển mô hình kết hợp hiệu quả giữa y học cổ truyền với y học hiện đại.

Theo PGS-TS.Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam, y học cổ truyền không chỉ mang giá trị lịch sử và văn hóa mà còn có tiềm năng lớn về khoa học, kinh tế và chăm sóc sức khỏe cộng đồng nếu được đầu tư bài bản và kết nối hiệu quả với hệ thống y tế hiện đại.

Trong kỷ nguyên số, công nghệ đang mở ra những phương thức tiếp cận hoàn toàn mới cho lĩnh vực vốn giàu tính kinh nghiệm và truyền dạy như y học cổ truyền. Khi các y văn cổ, bài thuốc quý hay dữ liệu dược liệu được số hóa, người học và nhà nghiên cứu có thể tiếp cận kho tri thức rộng lớn hơn, góp phần chuẩn hóa và nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

Bên cạnh đó, Hà Nội và nhiều địa phương hoàn toàn có thể phát triển các mô hình du lịch sức khỏe, dưỡng sinh, phục hồi chức năng bằng y học cổ truyền, qua đó quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia.