Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus đường ruột gây ra, phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Trong đó, EV71 là tác nhân thường gây biến chứng nặng như viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim và phù phổi cấp. Bệnh lây lan nhanh qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp. Trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Tại Khoa Nhi, một bệnh nhi 12 tháng tuổi nhập viện với biểu hiện sốt 39,3°C, ho nhẹ, chảy mũi trong, nôn 3 lần mỗi ngày, ăn uống kém và xuất hiện các nốt phỏng nước rải rác ở lòng bàn tay, bàn chân. Trẻ được chẩn đoán tay chân miệng độ 2A với mạch 152 lần mỗi phút, nhịp thở 32 lần mỗi phút, có nguy cơ tiến triển sang mức độ nặng nếu không được theo dõi chặt chẽ.

Bệnh nhi được theo dõi liên tục các chỉ số mạch, nhiệt độ, nhịp thở và SpO2, đồng thời điều trị tích cực trong môi trường kiểm soát nhiễm khuẩn. Sau can thiệp, tình trạng sức khỏe ổn định. Các bác sỹ cho biết môi trường điều trị đóng vai trò quan trọng, cần bảo đảm không gian thoáng, cách ly phù hợp để hạn chế lây nhiễm chéo.

Diễn tiến bệnh thường trải qua nhiều giai đoạn. Thời gian ủ bệnh kéo dài 3 đến 7 ngày, hầu như không có triệu chứng rõ rệt. Giai đoạn khởi phát kéo dài 1 đến 2 ngày với các biểu hiện sốt nhẹ, đau họng, biếng ăn, mệt mỏi, có thể kèm tiêu chảy. Giai đoạn toàn phát kéo dài từ 3 đến 10 ngày, xuất hiện các dấu hiệu điển hình như loét miệng, đau khi ăn uống, chảy nước bọt nhiều và nổi phỏng nước ở tay, chân, gối, mông.

Bệnh được chia thành 4 mức độ. Ở độ 1, trẻ chỉ có phát ban hoặc loét miệng. Sang độ 2A, trẻ có thể sốt trên 39°C, nôn nhiều, quấy khóc, lừ đừ hoặc giật mình dưới 2 lần trong 30 phút. Độ 2B biểu hiện nặng hơn với giật mình nhiều lần, ngủ gà, mạch nhanh trên 130 lần mỗi phút, run hoặc yếu chi.

Độ 3 xuất hiện biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp với mạch rất nhanh, thở gấp, vã mồ hôi, da nổi vân tím, tay chân lạnh. Ở độ 4, trẻ có thể rơi vào tình trạng sốc, ngưng thở, phù phổi cấp, nguy cơ tử vong rất cao.

Các bác sỹ nhấn mạnh dấu hiệu giật mình chới với, ngay cả khi trẻ đang ngủ, là cảnh báo sớm của biến chứng thần kinh. Khi xuất hiện triệu chứng này, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Trong bối cảnh số ca mắc gia tăng, việc phòng bệnh đóng vai trò quan trọng. Gia đình cần cho trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, giữ vệ sinh cá nhân, tắm rửa sạch sẽ và sử dụng nước muối sinh lý để vệ sinh miệng. Chế độ ăn cần bảo đảm đủ nước, thức ăn mềm, dễ tiêu, chia nhỏ bữa và tránh đồ cay nóng gây đau vết loét. Thuốc chỉ nên sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.

Nhiều phụ huynh vẫn chủ quan khi thấy trẻ chỉ sốt nhẹ hoặc chờ xuất hiện đầy đủ nốt phỏng mới đi khám. Tuy nhiên, với chủng EV71, bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh chỉ trong vài giờ. Vì vậy, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc, giật mình, run tay chân, đi đứng loạng choạng, nôn nhiều, lừ đừ hoặc khó thở, tim đập nhanh.

Việc phát hiện sớm và theo dõi sát là yếu tố quyết định giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm và bảo vệ sức khỏe cho trẻ nhỏ. Các chuyên gia nhận định bệnh đang bước vào chu kỳ gia tăng theo quy luật dịch tễ, tuy nhiên mức tăng năm nay đã vượt ngưỡng trung bình nhiều năm. Điều này đặt ra nguy cơ dịch tiếp tục tăng trong thời gian tới, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm từ tháng 3 đến tháng 5.

Ông Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu cho biết, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em Việt Nam. Bệnh lây qua đường hô hấp, tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với các vật dụng nhiễm virus.

Trẻ mắc bệnh thường xuất hiện các bóng nước ở miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông hoặc gối. Tình trạng loét miệng gây đau khiến trẻ bỏ ăn, quấy khóc. Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, bệnh có thể diễn tiến nhanh, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn.

Các chuyên gia cảnh báo phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như sốt từ 39 độ C trở lên khó hạ, giật mình nhiều, quấy khóc bất thường, co giật, li bì, mạch nhanh, vã mồ hôi, tay chân lạnh, nôn nhiều hoặc bỏ ăn.

Tay chân miệng là bệnh lưu hành quanh năm nhưng thường gia tăng vào các thời điểm giao mùa, đặc biệt từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 10. Bệnh dễ bùng phát tại những nơi đông người như nhà trẻ, trường học và khu dân cư đông đúc.

Trước tình hình dịch diễn biến phức tạp, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần chủ động phòng bệnh cho trẻ trong sinh hoạt hàng ngày theo năm nguyên tắc như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch cho cả trẻ và người chăm sóc, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi thay tã.

Làm sạch, khử trùng các bề mặt và vật dụng thường xuyên tiếp xúc như sàn nhà, tay nắm cửa và đồ chơi của trẻ. Hạn chế tiếp xúc gần và không dùng chung đồ ăn uống, vật dụng cá nhân với người mắc bệnh. Cách ly trẻ bệnh ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi phát để tránh lây lan và theo dõi sức khỏe trẻ và đưa đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Y tế đã phê duyệt vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71, mở ra cơ hội phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh. Hiện Long Châu đang chuẩn bị, đẩy nhanh các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam. 

Đại diện Hệ thống tiêm chủng Long Châu cho hay, với hơn 200 trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc cung cấp đầy đủ danh mục vắc-xin mới, chính hãng phòng các bệnh lây nhiễm phổ biến cho cả gia đình. Việc tiêm phòng kịp thời, đúng phác đồ sẽ giúp trẻ và các thành viên tránh nguy cơ mắc nhiều bệnh cùng lúc, đồng thời góp phần gia tăng miễn dịch cộng đồng.

Theo Bộ Y tế, tiêm vắc-xin là biện pháp dự phòng hiệu quả hàng đầu đối với các bệnh truyền nhiễm. Trong giai đoạn giao mùa tiềm ẩn nhiều nguy cơ, ngoài tay chân miệng, gia đình cũng cần chủ động phòng ngừa các bệnh dễ lây khác như não mô cầu, sởi, cúm, thủy đậu hay ho gà.

Phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở uy tín để được tư vấn và tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, bảo đảm an toàn và chất lượng vắc-xin. Việc tiêm phòng kịp thời không chỉ giúp bảo vệ từng cá nhân mà còn góp phần nâng cao miễn dịch cộng đồng, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng.