Ngày 21/4, tại Trường Mầm non Ngô Thì Nhậm, Sở Y tế Hà Nội phối hợp với UBND phường Hà Đông tổ chức lễ phát động chiến dịch vệ sinh môi trường, khử khuẩn chủ động phòng chống bệnh tay chân miệng trong trường học năm 2026. Hoạt động được triển khai trong bối cảnh số ca bệnh có xu hướng tăng, tiềm ẩn nguy cơ lan rộng nếu không kiểm soát kịp thời.

Theo đánh giá chuyên môn, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút gây ra, lây qua đường tiêu hóa, thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm dưới 5 tuổi. Bệnh lưu hành tại nhiều quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Malaysia và đã được ghi nhận trên toàn bộ các tỉnh, thành phố của Việt Nam.

Dù xuất hiện quanh năm, bệnh thường gia tăng theo chu kỳ vào các tháng 3 đến 5 và 9 đến 10. Số ca mắc mỗi năm dao động từ vài chục nghìn đến khoảng 100.000 trường hợp. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, do đó công tác phòng ngừa giữ vai trò quyết định, tập trung vào vệ sinh cá nhân, môi trường và bảo đảm an toàn thực phẩm.

Đại diện chính quyền địa phương, ông Nguyễn Hữu Hiển, Phó Chủ tịch UBND phường Hà Đông, yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường vệ sinh, khử khuẩn lớp học, theo dõi chặt chẽ tình trạng sức khỏe học sinh.

Phụ huynh cần chủ động theo dõi trẻ tại nhà, đưa đi khám khi có biểu hiện bất thường và không cho trẻ đến trường nếu nghi ngờ mắc bệnh. Trạm y tế phường được giao nhiệm vụ tăng cường giám sát dịch tễ, phối hợp với nhà trường trong công tác tuyên truyền và xử lý các ổ dịch phát sinh.

Ngay sau lễ phát động, giáo viên và nhân viên y tế đã đồng loạt thực hiện tổng vệ sinh, khử khuẩn lớp học, đồ chơi, bàn ghế và các khu vực sinh hoạt chung. Nhà trường bảo đảm đầy đủ xà phòng, nước sạch để trẻ rửa tay thường xuyên. Các loại hóa chất khử khuẩn như Cloramin B được sử dụng đúng quy định, góp phần nâng cao hiệu quả phòng dịch.

Ngành y tế Hà Nội nhận định, để kiểm soát hiệu quả bệnh tay chân miệng, cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục và gia đình. Ý thức chủ động phòng bệnh của mỗi người dân giữ vai trò quan trọng trong việc hạn chế lây lan, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đặc biệt là trẻ nhỏ.

Được biết, trong khoảng một tháng gần đây, mỗi ngày Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận 5-6 trường hợp tay chân miệng đến khám, cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái. Đây cũng là thời điểm vào mùa của bệnh, tiềm ẩn nguy cơ tăng nặng, các gia đình cần lưu ý để phòng tránh cho con em mình.

Theo TS.Trần Trang Anh, Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus, thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, đặc biệt là nhóm dưới 3 tuổi. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là các virus thuộc nhóm Enterovirus, trong đó phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71).

Bệnh có khả năng lây lan nhanh qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ người bệnh như nước bọt, dịch từ các nốt phỏng hoặc phân. Vì vậy, môi trường nhà trẻ, trường học là nơi dễ bùng phát dịch nếu không có biện pháp kiểm soát tốt.

Các triệu chứng điển hình của tay chân miệng bao gồm sốt nhẹ, đau họng, loét miệng và phát ban dạng mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông hoặc đầu gối. Phần lớn các trường hợp diễn tiến nhẹ và có thể tự khỏi sau 7-10 ngày.

Tuy nhiên, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nguy hiểm, đặc biệt khi liên quan đến chủng virus EV71. Đây là chủng lưu hành phổ biến tại Việt Nam và thường gây ra các biến chứng nặng về tim mạch, suy tuần hoàn, suy hô hấp và tổn thương thần kinh.

Bác sỹ của Bệnh viện Bạch Mai thông tin thêm, bệnh được phân chia thành 4 cấp độ dựa theo mức độ nghiêm trọng của triệu chứng, nhằm đánh giá tình trạng và can thiệp kịp thời khi bệnh chuyển biến nặng.

Ở cấp độ 1 - mức độ nhẹ nhất, trẻ thường chỉ có biểu hiện mệt mỏi, sốt nhẹ hoặc sốt thoáng qua, kèm theo các nốt mụn nước rải rác trên da. Những tổn thương này có thể dễ nhầm với thủy đậu, tuy nhiên thường tập trung ở lòng bàn tay, bàn chân, quanh miệng và đầu gối. Giai đoạn này có thể được theo dõi và chăm sóc tại nhà nếu không có dấu hiệu bất thường.

Khi bệnh chuyển sang cấp độ 2, các triệu chứng trở nên rõ rệt và phức tạp hơn. Trẻ có thể sốt cao kéo dài trên 48 giờ, quấy khóc, ngủ không yên, nôn ói hoặc xuất hiện tình trạng giật mình.

Đặc biệt, nếu trẻ giật mình nhiều, sốt cao không đáp ứng thuốc hạ sốt, nhịp tim nhanh hoặc có biểu hiện run tay chân, đi loạng choạng, khó nuốt, thay đổi giọng nói… cần đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức. Đây là giai đoạn có nguy cơ cao dẫn đến biến chứng nặng.

Ở cấp độ 3, bệnh đã tiến triển nghiêm trọng với các dấu hiệu như mạch nhanh bất thường, huyết áp tăng, rối loạn nhịp thở, vã mồ hôi, rối loạn ý thức hoặc tăng trương lực cơ. Trẻ cần được điều trị tích cực tại bệnh viện để hạn chế nguy cơ tử vong.

Cấp độ 4 là giai đoạn nguy kịch nhất, với các biểu hiện như sốc, phù phổi cấp, tím tái, rối loạn nhịp thở và nhịp tim bất thường. Nếu không được cấp cứu kịp thời, bệnh có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vaccine phòng ngừa, việc thực hiện các biện pháp phòng tránh đóng vai trò then chốt trong việc hạn chế lây lan. Phụ huynh cần chú ý giữ gìn vệ sinh cá nhân cho trẻ, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi và các bề mặt tiếp xúc, đồng thời hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người nghi mắc bệnh.

Trong trường hợp lớp học có trẻ mắc tay chân miệng, cần cho trẻ nghỉ học và thực hiện cách ly theo đúng hướng dẫn của ngành Y tế.

Các chuyên gia nhận định bệnh đang bước vào chu kỳ gia tăng theo quy luật dịch tễ, tuy nhiên mức tăng năm nay đã vượt ngưỡng trung bình nhiều năm. Điều này đặt ra nguy cơ dịch tiếp tục tăng trong thời gian tới, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm từ tháng 3 đến tháng 5.

Ông Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu cho biết, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em Việt Nam. Bệnh lây qua đường hô hấp, tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với các vật dụng nhiễm virus.

Trẻ mắc bệnh thường xuất hiện các bóng nước ở miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông hoặc gối. Tình trạng loét miệng gây đau khiến trẻ bỏ ăn, quấy khóc. Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, bệnh có thể diễn tiến nhanh, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn.

Các chuyên gia cảnh báo phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như sốt từ 39 độ C trở lên khó hạ, giật mình nhiều, quấy khóc bất thường, co giật, li bì, mạch nhanh, vã mồ hôi, tay chân lạnh, nôn nhiều hoặc bỏ ăn.

Tay chân miệng là bệnh lưu hành quanh năm nhưng thường gia tăng vào các thời điểm giao mùa, đặc biệt từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 10. Bệnh dễ bùng phát tại những nơi đông người như nhà trẻ, trường học và khu dân cư đông đúc.

Trước tình hình dịch diễn biến phức tạp, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần chủ động phòng bệnh cho trẻ trong sinh hoạt hàng ngày theo năm nguyên tắc như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch cho cả trẻ và người chăm sóc, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi thay tã.

Làm sạch, khử trùng các bề mặt và vật dụng thường xuyên tiếp xúc như sàn nhà, tay nắm cửa và đồ chơi của trẻ. Hạn chế tiếp xúc gần và không dùng chung đồ ăn uống, vật dụng cá nhân với người mắc bệnh. Cách ly trẻ bệnh ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi phát để tránh lây lan và theo dõi sức khỏe trẻ và đưa đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Y tế đã phê duyệt vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71, mở ra cơ hội phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh. Hiện Long Châu đang chuẩn bị, đẩy nhanh các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam. 

Đại diện Hệ thống tiêm chủng Long Châu cho hay, với hơn 200 trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc cung cấp đầy đủ danh mục vắc-xin mới, chính hãng phòng các bệnh lây nhiễm phổ biến cho cả gia đình. Việc tiêm phòng kịp thời, đúng phác đồ sẽ giúp trẻ và các thành viên tránh nguy cơ mắc nhiều bệnh cùng lúc, đồng thời góp phần gia tăng miễn dịch cộng đồng.

Theo Bộ Y tế, tiêm vắc-xin là biện pháp dự phòng hiệu quả hàng đầu đối với các bệnh truyền nhiễm. Trong giai đoạn giao mùa tiềm ẩn nhiều nguy cơ, ngoài tay chân miệng, gia đình cũng cần chủ động phòng ngừa các bệnh dễ lây khác như não mô cầu, sởi, cúm, thủy đậu hay ho gà.

Phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở uy tín để được tư vấn và tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, bảo đảm an toàn và chất lượng vắc-xin. Việc tiêm phòng kịp thời không chỉ giúp bảo vệ từng cá nhân mà còn góp phần nâng cao miễn dịch cộng đồng, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng.