Những bước dịch chuyển tư duy

“Đi từng ngõ, gõ từng nhà” - câu nói nghe có vẻ “thủ công” lại là khẩu hiệu của một chiến dịch chuyển đổi số lớn và rộng rãi trong hoạt động quản lý thuế suốt năm qua. Cơ quan thuế đã trải qua năm 2025 bằng một cách tiếp cận khác: không chỉ quản lý, mà đồng hành. Câu chuyện ấy gợi nhắc rằng, chính sách thuế hiệu quả nhất đôi khi không chỉ nằm ở những điều luật khô khan, mà ở cách nó chạm tới từng chủ thể kinh tế bằng sự kiên nhẫn và thấu hiểu, để mỗi hộ kinh doanh, mỗi doanh nghiệp đều là một mắt xích chủ động trong cỗ máy tài chính công đang được số hóa. Ở đó, niềm tin và sự chuẩn bị được bồi đắp từ cơ sở như mạch nước ngầm nuôi dưỡng mùa xuân của tăng trưởng.

Năm 2025 ghi dấu bước chuyển lớn về thể chế khi Quốc hội khóa XV chính thức thông qua hàng loạt đạo luật quan trọng như Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân và Luật Quản lý thuế. Điểm thay đổi quan trọng nhất của các luật này là xóa bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ ngày 1/1/2026, đưa quản lý thuế sang mô hình hiện đại, dựa trên dữ liệu số hóa và quản lý rủi ro. Đây là bước dịch chuyển tư duy có tính bước ngoặt: từ cách ước tính nghĩa vụ thuế theo định mức sang cách đo đếm nghĩa vụ thuế bằng dữ liệu định danh, có đối chiếu, có truy vết và cập nhật theo thời gian thực.

Gắn bó với công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế hơn một thập kỷ, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam đánh giá, các luật mới được ban hành theo hướng thay thế luật cũ đã thể hiện rõ tinh thần cải cách, khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân, bao quát các mô hình kinh doanh mới và tạo thuận lợi hơn cho người nộp thuế. Bà Hải khẳng định, một điểm sáng được cộng đồng doanh nghiệp và người nộp thuế ghi nhận là tinh thần cầu thị, lắng nghe và điều chỉnh chính sách rất kịp thời của Bộ Tài chính. Việc sửa đổi một số quy định chưa phù hợp ngay sau khi ban hành, hay đề xuất nâng ngưỡng miễn thuế cho hộ kinh doanh vào thời điểm sát kỳ họp Quốc hội cho thấy sự linh hoạt và đặt lợi ích thực tiễn lên hàng đầu.

Ở góc độ triển khai, ông Nguyễn Tiến Minh, Phó trưởng Thuế Hà Nội nhấn mạnh, việc chuyển đổi từ phương pháp khoán sang kê khai không phải là “thêm thủ tục”, mà là thay đổi cách tiếp cận, đặt niềm tin để người nộp thuế tự kê khai - tự nộp theo doanh thu thực tế, còn cơ quan thuế tập trung hỗ trợ - xác thực - bảo đảm công bằng thông qua dữ liệu điện tử. Khi minh bạch, công bằng trở thành chuẩn mực, hộ kinh doanh tự tin mở rộng hợp tác, hội nhập, doanh thu sẽ tăng một cách tự nhiên. Việc chuyển đổi mô hình quản lý từ thuế khoán sang kê khai không chỉ là thay đổi phương pháp tính thuế, mà còn là bước tiến về chuyển đổi số, về công khai, minh bạch, hướng tới một nền quản trị thuế hiện đại, công bằng và thuận lợi cho người nộp thuế.

Cho tới nay, 100% hộ kinh doanh đã được tiếp cận thông tin và sẵn sàng cho chuyển đổi; hơn 18.300 hộ nộp thuế khoán tự nguyện chuyển sang kê khai trước ngày 1/1/2026, 3.200 hộ chuyển lên mô hình doanh nghiệp. Con số này thể hiện hiệu quả thực tiễn của chính sách thuế, tạo chuyển động mạnh trong ý thức tuân thủ của khu vực kinh tế hộ.

Song hành với thay đổi thể chế, ngành thuế đã dồn lực cho công tác số hóa hạ tầng thu và hiện đại hóa dịch vụ công. Hệ thống hóa đơn điện tử vận hành ổn định, lũy kế tiếp nhận và xử lý hơn 20,3 tỷ hóa đơn; riêng trong năm 2025, con số này đạt gần 8,5 tỷ hóa đơn.

Trong quản lý thuế ở môi trường kinh tế số và thương mại điện tử, hiệu quả quản lý thu đã phản ánh trực tiếp vào quy mô nguồn thu. Năm 2025, tổng thu thuế từ thương mại điện tử và kinh tế số ước đạt 208.800 tỷ đồng, tăng 66,5% so với năm 2024. Ở mảng cung cấp dịch vụ xuyên biên giới, 202 nhà cung cấp nước ngoài đã hoàn thành đăng ký, kê khai và nộp thuế qua cổng thông tin, mang về số thu khoảng 13.900 tỷ đồng. Quy mô thu từ thương mại điện tử giai đoạn 2022-2025 cũng đạt gần 500.000 tỷ đồng, cho thấy hiệu quả rõ nét của các giải pháp số hóa thu, nhận diện đối tượng và kiểm soát nghĩa vụ thuế trong kinh tế số.

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ông Hồ Sỹ Hùng chia sẻ, VCCI đã nhận được nhiều ý kiến, đánh giá tích cực từ các doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp khi áp dụng các quy định mới phù hợp với thực tiễn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, giúp doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ thuế nhanh hơn, thuận lợi hơn và chuyên nghiệp hơn.

Mở “ngăn kéo chính sách” mới

Chính sách thuế đang chuyển vai trò từ công cụ thu sang công cụ kiến tạo, đặc biệt trong năm bản lề 2026 - năm mở đầu Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026-2030 và cũng là thời điểm kích hoạt các đạo luật thuế mới đã được Quốc hội khóa XV thông qua. Tác động của các quyết sách thuế là những đòn bẩy trực tiếp đến hiệu suất vận hành tài chính công và sức khỏe kinh tế thực, nơi người dân và doanh nghiệp trở thành chủ thể thụ hưởng kết quả số hóa và cải cách.

Chia sẻ với doanh nghiệp trong buổi đối thoại chính sách cuối năm 2025, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn cho biết, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến thực tế để nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phù hợp hơn với nhu cầu đời sống kinh tế. Tâm điểm nằm ở việc hiện thực hóa đầy đủ khung pháp lý mới mà Quốc hội khóa XV đã thông qua.

Không dừng ở việc triển khai luật mới, Bộ Tài chính còn đồng thời hoàn thiện thể chế đặc thù cho khu vực kinh tế tư nhân - lực lượng đang trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng. Điểm mới đáng chú ý là xây dựng dự thảo nghị định bao hàm một số chính sách thuế đặc thù ngoài khung khổ luật thuế hiện hành, lần đầu tiên được nghiên cứu, đề xuất áp dụng tại Việt Nam.

Điều này cho thấy, tinh thần cải cách không chỉ “sửa cái đã có”, mà dám mở “ngăn kéo chính sách” mới cho các mô hình kinh doanh chưa từng xuất hiện trong truyền thống.

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn cũng nhấn mạnh, định hướng cải cách của Bộ được yêu cầu triển khai toàn diện trên mọi mặt: hoàn thiện thể chế; nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy; cải cách thủ tục hành chính theo hướng tinh gọn, hiệu quả hơn; đồng thời đẩy mạnh hiện đại hóa.

Ông Nguyễn Việt Dũng, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Okini Food Việt Nam cho rằng, vai trò của chính sách thuế là nền tảng trong việc xây dựng và duy trì môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch và thuận lợi. Chính hành lang pháp lý về thuế quan đã góp phần quan trọng giúp các doanh nghiệp yên tâm tham gia hoạt động kinh tế và phát triển sản xuất, kinh doanh.

Phía sau những điều chỉnh luật và nghị định là ý nghĩa kinh tế rõ ràng: khi chính sách thuế được thiết kế trên nền tảng số hóa dữ liệu, mô hình tuân thủ tự nguyện được khuyến khích và chi phí thủ tục được giảm, các doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh và người dân có thêm dư địa cạnh tranh nội địa, yên tâm đầu tư dài hạn trong môi trường kinh doanh lành mạnh hơn. Cải cách thuế, vì thế, không còn là câu chuyện “thu đúng, thu đủ”, mà là câu chuyện “thu sạch, thu minh bạch và thu bền vững nhờ số hóa quy trình và dữ liệu”.

Năm 2026, trong vòng quay cải cách và số hóa, chính sách thuế đang trở thành lực đẩy âm thầm nhưng bền bỉ, khơi thông nguồn lực xã hội, nuôi dưỡng tinh thần tuân thủ và mở rộng dư địa phát triển, để kinh tế không chỉ tăng trưởng nhanh, mà còn đi lên bằng trật tự, minh bạch và niềm tin được bồi đắp từ những quyết sách đúng lúc, hợp thời.