Trong khoảng hai thập kỷ qua, y học tái tạo (Regenerative Medicine) đã chứng kiến bước chuyển mình mạnh mẽ, từ những nghiên cứu cơ bản trong phòng thí nghiệm sang các ứng dụng lâm sàng ngày càng rộng mở.

Cùng với trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ chỉnh sửa gen, liệu pháp miễn dịch và phẫu thuật robot, tế bào gốc đang được xem là một trong những trụ cột của nền y học hiện đại, hướng tới điều trị chính xác và cá thể hóa.

Tại Việt Nam, nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc cũng đang có những bước tiến đáng ghi nhận, đặc biệt trong lĩnh vực ghép tế bào gốc tạo máu điều trị các bệnh lý huyết học, ung thư và một số bệnh tự miễn.

Tuy nhiên, các chuyên gia đều thống nhất rằng, khoảng cách giữa thành công trong nghiên cứu và hiệu quả điều trị trên người bệnh vẫn còn rất lớn nếu thiếu quy trình chuẩn hóa, hành lang pháp lý và hệ thống kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.

Chính vì vậy, Hội thảo quốc tế "Tế bào gốc: Từ nghiên cứu lâm sàng đến ứng dụng thực tiễn" do Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Tế bào phối hợp cùng Longevity Medical System (LMS) và Báo Sức khỏe và Đời sống tổ chức không chỉ là diễn đàn cập nhật thành tựu mới mà còn đặt ra yêu cầu xây dựng nền tảng khoa học bền vững cho lĩnh vực đang phát triển rất nhanh này.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS.BSCKII Nguyễn Tiến Dũng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Tế bào cho biết, y học thế giới đang chứng kiến nhiều bước tiến vượt bậc với sự phát triển của AI, công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR, liệu pháp miễn dịch, giao diện não - máy tính, ghép đa tạng phức tạp và robot phẫu thuật. Trong bức tranh đó, tế bào gốc nổi lên như một hướng đi đầy triển vọng trong điều trị, hỗ trợ điều trị và chăm sóc sức khỏe.

Theo ông, mục tiêu của Hội thảo là tạo diễn đàn kết nối các nhà quản lý, nhà khoa học, bệnh viện, trường đại học và doanh nghiệp nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực công nghệ tế bào theo tinh thần Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Điều được nhấn mạnh nhiều lần tại Hội thảo là cộng đồng cần nhìn nhận đúng về vai trò của tế bào gốc. "Công nghệ tế bào gốc không phải là phép màu có thể chữa khỏi mọi bệnh. Đây là một công cụ y học hiện đại nhưng phải được chỉ định đúng, sử dụng đúng và dựa trên bằng chứng khoa học", nhiều chuyên gia đồng quan điểm.

Từ thực tiễn, TS.Hàn Viết Trung, Trung tâm Huyết học (Bệnh viện 198) chia sẻ, Bệnh viện 198 (Bộ Công An) là một trong những đơn vị triển khai ghép tế bào gốc đầu tiên tại Việt Nam. Bệnh viện đang triển khai thường quy ghép cho người bệnh, nhiều người bệnh đáp ứng tốt, có chất lượng cuộc sống ổn định, lâu dài.

Đặc biệt, hiện nay bệnh máu ác tính ngày càng nhiều, do vậy nhu cầu ghép ghép tế bào gốc tạo máu ngày càng tăng. Tại Trung tâm Huyết học-Truyền máu (Bệnh viện 198) luôn có 30-50 bệnh nhân điều trị nội trú sau ghép tế bào gốc. Đáng lưu ý, có nhiều bệnh nhân sống thêm được 20-30 năm sau ghép tế bào gốc. 

TS.Trung phân tích, điều trị bệnh máu bằng hóa trị giúp điều trị lui bệnh và kéo dài cuộc sống, tuy nhiên nhiều độc tính, tác dụng phụ, khó khỏi bệnh hoàn toàn, có thể tái phát sớm.

Với phương pháp điều trị bệnh máu củng cố bằng ghép tế bào gốc tạo máu cải thiện thời gian sống thêm và sống toàn bộ so với hóa trị liệu đơn thuần.

Các báo cáo khác tại Hội thảo cũng cho thấy, y học tái tạo đang có bước chuyển mình từ các nghiên cứu lý thuyết trong phòng thí nghiệm thành những liệu pháp can thiệp đầy tiềm năng, mở ra hy vọng mới cho việc chăm sóc sức khỏe và điều trị bệnh.

Công nghệ tế bào và y học tái tạo đang định nghĩa lại khả năng phục hồi chức năng của cơ thể con người thông qua việc sử dụng các tế bào gốc có khả năng tự làm mới và biệt hóa thành các loại tế bào chuyên biệt.

Từ các nghiên cứu về tế bào gốc tạo máu trong điều trị ung thư đến những tiến bộ trong nuôi cấy tế bào gốc trung mô từ màng dây rốn để điều trị các bệnh lý tự miễn và thoái hóa… y học tái tạo không còn là khái niệm xa lạ.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu tiền lâm sàng và hiệu quả lâm sàng thực tế vẫn còn khá lớn, đòi hỏi sự khắt khe về khoa học. Một liệu pháp chỉ được coi là thành công khi nó vượt qua được các thử nghiệm nghiêm ngặt về tính an toàn, hiệu quả, và quan trọng nhất là tuân thủ các chuẩn mực về đạo đức nghiên cứu và quản lý khoa học.

Tại nhiều quốc gia phát triển, thành công của y học tái tạo không chỉ đến từ năng lực khoa học mà còn nhờ vào một hệ sinh thái nghiên cứu liên ngành, nơi các quy trình chuẩn hóa và hồ sơ bằng chứng được kiểm soát chặt chẽ từ khâu thu thập đến điều trị.

Tại Việt Nam, nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc đã bắt đầu khẳng định vai trò trong các bệnh viện chuyên khoa. Những thành tựu trong lĩnh vực ghép tế bào gốc tạo máu đã minh chứng cho năng lực chuyên môn của đội ngũ y tế Việt Nam khi tiếp cận với các kỹ thuật cao của thế giới.

Bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức mà lĩnh vực tế bào gốc tại Việt Nam đang phải đối mặt.

Đó là sự cần thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý để quản lý hoạt động của các ngân hàng tế bào, các cơ sở nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn thống nhất về nuôi cấy, lưu trữ và kiểm định chất lượng tế bào; đồng thời tăng cường cơ chế giám sát nhằm bảo đảm mọi hoạt động nghiên cứu và điều trị đều tuân thủ các nguyên tắc đạo đức y sinh.

Theo các chuyên gia, khi y học tái tạo phát triển mạnh mẽ, việc quản lý khoa học càng phải đi trước một bước. Điều này không chỉ giúp bảo vệ người bệnh mà còn tạo môi trường thuận lợi để các nghiên cứu nghiêm túc được phát triển, từng bước hội nhập với các chuẩn mực quốc tế.

Một thông điệp được nhiều diễn giả nhấn mạnh là cần nhìn nhận đúng vai trò của tế bào gốc. Đây không phải là "phép màu" có thể chữa khỏi mọi bệnh, mà là một công cụ y học hiện đại cần được chỉ định đúng người bệnh, đúng thời điểm và đúng bằng chứng khoa học.