Tại Mỹ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) ghi nhận sự xuất hiện của biến thể mới thuộc virus cúm A(H3N2), thường được gọi là “siêu cúm”, khiến số ca nhập viện tăng gần gấp đôi chỉ trong vòng một tuần.

Hiện có ít nhất 32 bang ghi nhận mức độ lây lan ở mức cao hoặc rất cao. Tính đến ngày 20/12/2025, Mỹ đã có khoảng 7,5 triệu ca mắc cúm kể từ tháng 10, với hơn 19.000 ca nhập viện và ước tính 3.100 ca tử vong.

Biến thể H3N2 hiện nay thuộc phân nhóm K, chiếm khoảng 90% các mẫu H3N2 được phân tích từ cuối tháng 9. Dù chưa có bằng chứng cho thấy phân nhóm này gây bệnh nặng hơn, những thay đổi nhỏ về mặt di truyền giúp virus lây lan nhanh hơn, nhất là trong điều kiện thời tiết lạnh, không gian kín và các hoạt động tập trung đông người. Sự biến đổi này cũng khiến khả năng miễn dịch cộng đồng suy giảm, dẫn đến nguy cơ tái nhiễm ngay cả với những người từng mắc cúm.

Không chỉ Mỹ, cúm mùa cũng đang gia tăng tại nhiều quốc gia châu Âu và châu Á. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo, chủng cúm A(H3N2) xuất hiện tại Bắc Âu, Tây Á, Nam Á và Đông Nam Á, trong bối cảnh mùa lạnh và các hoạt động tụ tập cuối năm tạo điều kiện thuận lợi cho virus lây lan. Theo WHO, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 1 tỉ ca mắc cúm mùa, trong đó có từ 290.000 đến 650.000 ca tử vong.

Tại Việt Nam, theo Bộ Y tế, cả nước đã ghi nhận hơn 132.000 trường hợp mắc cúm mùa. Các chủng virus cúm lưu hành chủ yếu hiện nay gồm cúm A(H1N1), A(H3N2) và cúm B, chưa ghi nhận thay đổi về độc lực của virus.

Những năm gần đây, Việt Nam thường xuyên ghi nhận từ 300.000 đến 500.000 ca viêm đường hô hấp cấp mỗi năm. Riêng năm 2025, số ca mắc giảm trong các tháng giữa năm nhưng có xu hướng tăng trở lại trong ba tháng gần đây, với khoảng 8.500 - 11.000 ca mỗi tháng.

Theo các chuyên gia, giai đoạn Đông-Xuân với sự thay đổi thất thường của nhiệt độ và độ ẩm là điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh đường hô hấp phát triển.

Bên cạnh đó, cuối năm là thời điểm gia tăng giao lưu, đi lại, tổ chức hội nghị, tổng kết, đám cưới… khiến nguy cơ lây nhiễm từ nơi công cộng về gia đình tăng cao, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.

Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm cũng ghi nhận sự gia tăng cục bộ các ca cúm mùa, RSV và tay chân miệng tại một số địa phương, với nhiều trường hợp phải nhập viện điều trị tại các bệnh viện tuyến cuối, nhất là khu vực miền Bắc như Bệnh viện Nhi Trung ương và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Trước diễn biến phức tạp của cúm mùa, CDC Mỹ khuyến cáo tất cả những người từ 6 tháng tuổi trở lên nên tiêm vắc-xin cúm hằng năm. Vắc-xin cúm năm 2025 được thiết kế để bảo vệ trước H3N2 và hai chủng cúm khác, đồng thời vẫn có hiệu quả nhất định với phân nhóm K dù không được thiết kế đặc hiệu.

Tính đến nay, khoảng 130 triệu liều vắc-xin cúm đã được phân phối tại Mỹ, thấp hơn 13 triệu liều so với cùng kỳ năm ngoái. Tỷ lệ tiêm phòng ở trẻ em đạt 42,3% và ở người lớn là 42,2%, chỉ nhỉnh hơn đôi chút so với mùa trước.

Tại Việt Nam, thời gian qua các cơ sở y tế liên tục ghi nhận các ca bệnh biến chứng nặng do cúm mùa. Theo Ths.Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, cúm không chỉ gây tổn thương phổi do virus mà còn làm suy yếu hàng rào bảo vệ đường hô hấp, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm xâm nhập.

Nhiễm nấm Aspergillus xâm lấn là một trong những biến chứng nguy hiểm nhất ở bệnh nhân cúm nặng, có thể làm tăng nguy cơ tử vong nếu không được phát hiện sớm.

Các bác sỹ cảnh báo cúm mùa hoàn toàn không phải bệnh nhẹ, đặc biệt với người có bệnh nền như lupus, người ghép tạng, bệnh phổi mạn tính, tim mạch, đái tháo đường hoặc bất kỳ tình trạng nào gây suy giảm miễn dịch. Diễn tiến nặng có thể xảy ra chỉ trong 24-72 giờ. Việc tự điều trị tại nhà hoặc chậm trễ đi khám có thể khiến người bệnh rơi vào nguy kịch.

Ở góc độ dự phòng, BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch cho biết, tiêm vắc-xin cúm và vắc-xin phế cầu đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa các bệnh lý hô hấp dễ biến chứng. Tiêm phòng giúp giảm rõ rệt nguy cơ nhập viện, hạn chế tổn thương phổi và giảm khả năng tiến triển sang ARDS.

Đối với người mắc bệnh tự miễn hoặc người ghép thận đang dùng thuốc chống thải ghép, tiêm vắc-xin cúm hằng năm gần như là biện pháp bảo vệ bắt buộc, an toàn và không ảnh hưởng đến chức năng thận ghép. Việc tiêm phòng trước mùa cúm từ 4-6 tuần giúp cơ thể có đủ thời gian tạo miễn dịch, giảm thiểu nguy cơ diễn biến nặng.

Nói thêm về vắc-xin phòng cúm mùa, bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec nhấn mạnh, mặc dù cúm mùa thường lành tính, nhưng cũng có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí có thể tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng như H1N1, H3N2 và hai chủng nhóm B có khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục. Do đó, mỗi năm chủng virus lưu hành có thể thay đổi, vì vậy việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm mùa hàng năm là cần thiết để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.

Giải thích thêm về việc phải tiêm vắc-xin cúm hàng năm, chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec cho biết, WHO duy trì các trạm quan trắc virus cúm trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam, nhằm phân lập và xác định chủng virus lưu hành tại từng khu vực địa lý.

Dựa trên các dữ liệu này, WHO dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông - Xuân ở Bắc bán cầu (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau) và mùa Đông - Xuân ở Nam bán cầu (từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm).

Từ đó, WHO hướng dẫn các nhà sản xuất vắc-xin chuẩn bị các chủng phù hợp và cung cấp ra thị trường vào thời điểm thích hợp là tháng 8 và tháng 9 cho Bắc bán cầu, và tháng 4 đến tháng 5 cho Nam bán cầu.

Vì Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa thuộc Bắc bán cầu, người dân nên tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, vào thời điểm trước khi mùa cúm bắt đầu, nhằm được bảo vệ suốt mùa Đông và Xuân.