Những cơn mưa kéo dài trong mùa hè không chỉ mang theo nguồn nước cho sản xuất mà còn tạo điều kiện thuận lợi để muỗi vằn Aedes - trung gian truyền virus Dengue sinh sôi mạnh. Đây cũng là thời điểm sốt xuất huyết có xu hướng gia tăng trên phạm vi cả nước.

Diễn biến dịch tại Gia Lai và Hà Tĩnh trong những ngày gần đây là minh chứng rõ nét cho nguy cơ này. Theo Sở Y tế Gia Lai, từ ngày 8/7 đến nay, toàn tỉnh ghi nhận 381 ca mắc sốt xuất huyết, tăng 161 ca so với tuần trước.

Lũy kế từ đầu năm 2026, địa phương đã ghi nhận 2.913 ca mắc, tăng 1.838 ca so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, Gia Lai cũng ghi nhận ca tử vong đầu tiên do sốt xuất huyết trong năm 2026 ở một bệnh nhân có bệnh nền đái tháo đường.

Trong khi đó, tại Hà Tĩnh, một trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue vừa được phát hiện tại xã Cẩm Trung sau khi trở về từ Thành phố Hồ Chí Minh. Ngay sau khi ghi nhận ca bệnh, địa phương đã khẩn trương phun hóa chất diệt muỗi, xử lý môi trường và giám sát khu vực xung quanh nhằm ngăn chặn nguy cơ dịch lan rộng.

Dù số ca mắc tại mỗi địa phương khác nhau, song điểm chung là cả hai đều đang bước vào thời điểm nguy cơ dịch gia tăng cùng với mùa mưa.

Trong nhiều năm qua, sốt xuất huyết không còn chỉ xuất hiện tại các tỉnh phía Nam mà đã lưu hành ở hầu hết các vùng trên cả nước. Biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh, giao lưu dân cư và điều kiện thời tiết thất thường khiến phạm vi lưu hành của muỗi truyền bệnh ngày càng mở rộng.

Thực tế cho thấy, chỉ cần xuất hiện một ca bệnh trong cộng đồng, nếu không được phát hiện sớm và xử lý kịp thời, nguy cơ hình thành ổ dịch là rất lớn.

Đó cũng là lý do ngay sau khi ghi nhận ca mắc, Hà Tĩnh lập tức triển khai các biện pháp xử lý môi trường và phun hóa chất diện rộng, trong khi Gia Lai tăng cường giám sát dịch tễ tại các khu vực có số ca mắc cao.

Tuy nhiên, kinh nghiệm nhiều năm cho thấy, chỉ dựa vào các chiến dịch diệt muỗi hay phun hóa chất là chưa đủ. Hiện nay, sốt xuất huyết vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu là theo dõi sát, bù dịch, phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo để hạn chế biến chứng nặng và tử vong.

Chính vì vậy, các chuyên gia y tế luôn nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng nhất trong phòng, chống sốt xuất huyết là chủ động phòng bệnh.

Trong nhiều năm, các biện pháp như vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, diệt lăng quăng, bọ gậy và phòng tránh muỗi đốt vẫn giữ vai trò nền tảng. Tuy nhiên, trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp, tốc độ đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch, nhiều quốc gia đã bổ sung vắc-xin vào chiến lược phòng, chống sốt xuất huyết.

Theo Bộ Y tế, sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra và lây truyền sang người qua muỗi Aedes aegypti. Trên thế giới hiện có khoảng 5,6 tỷ người sinh sống tại khu vực có nguy cơ mắc bệnh; mỗi năm ghi nhận từ 100 - 400 triệu trường hợp nhiễm virus Dengue.

Bệnh lưu hành chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, song đang có xu hướng mở rộng phạm vi do tác động của biến đổi khí hậu, đô thị hóa và gia tăng giao lưu dân cư.

Phần lớn người mắc sốt xuất huyết có biểu hiện nhẹ hoặc không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể tiến triển thành sốt xuất huyết nặng với các biến chứng nguy hiểm như sốc, xuất huyết nặng, suy tạng, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh.

Tại Việt Nam, năm 2025 cả nước ghi nhận hơn 181.000 ca mắc và 43 trường hợp tử vong. Năm 2026, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận hơn 50.300 ca mắc, tăng gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước. Điều đáng lưu ý là dịch không còn xuất hiện theo chu kỳ quen thuộc mà gia tăng ngay từ đầu năm, trước cả mùa mưa - thời điểm thường ghi nhận số ca mắc tăng cao.

Theo Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) Võ Hải Sơn, sốt xuất huyết đang dần phá vỡ các quy luật dịch tễ trước đây. Nếu như các năm trước số ca mắc thường giảm vào cuối năm thì năm 2025 vẫn duy trì ở mức cao trong các tháng 11 và 12.

Thời tiết nóng ẩm xen kẽ mưa kéo dài từ đầu năm đến nay đã tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh sinh sản và phát triển. Bên cạnh đó, sự lưu hành chiếm ưu thế của tuýp huyết thanh DENV-2 cũng góp phần làm gia tăng số ca bệnh nặng và nhập viện.

Hiện nhiều địa phương đang bước vào giai đoạn cao điểm của mùa dịch. Thời tiết nắng nóng xen kẽ mưa, độ ẩm không khí cao cùng tình trạng tồn tại nhiều vật chứa nước tại hộ gia đình và khu dân cư tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn phát triển.

Các chuyên gia nhấn mạnh, hiện nay điều trị sốt xuất huyết chủ yếu vẫn là theo dõi sát, bù dịch và xử lý biến chứng chứ chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt virus Dengue. Chính vì vậy, phòng bệnh chủ động được xem là “hàng rào” quan trọng nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế diễn tiến nặng.

Ngoài các biện pháp truyền thống như diệt lăng quăng, loại bỏ ổ nước đọng, ngủ màn và phòng muỗi đốt, tiêm vắc-xin đang được xem là giải pháp chủ động hiệu quả trong phòng ngừa sốt xuất huyết.

Hiện nay, Qdenga là vắc-xin sốt xuất huyết đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Đây là vắc-xin chứa virus Dengue sống giảm độc lực, có khả năng kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chống lại cả 4 type virus Dengue gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Theo dữ liệu nghiên cứu và thực tế triển khai tại nhiều quốc gia, sau khi hoàn thành đủ hai mũi tiêm, vắc-xin có hiệu quả bảo vệ phòng bệnh sốt xuất huyết hơn 80% sau 12 tháng và giúp giảm nguy cơ nhập viện hơn 90% sau 18 tháng.

Giới chuyên môn đánh giá đây là bước tiến rất quan trọng trong cuộc chiến với sốt xuất huyết, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh ngày càng diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng tại nhiều khu vực đô thị.

Trong bối cảnh dịch bệnh đang bước vào mùa cao điểm, nhiều hệ thống tiêm chủng đã triển khai vắc-xin nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người dân.

Theo đại diện Hệ thống tiêm chủng Long Châu, hiện Việt Nam lưu hành vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga. Vắc-xin tiêm cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue.

Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ.

Chuyên gia cho rằng ý nghĩa lớn nhất của vắc-xin không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp hạn chế các ca diễn tiến nặng, giảm áp lực cho hệ thống y tế trong mùa dịch và góp phần bảo vệ nhóm nguy cơ cao như trẻ em.

Tuy nhiên, vắc-xin không dành cho người quá mẫn với bất kỳ thành phần nào vắc-xin, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Với người suy giảm miễn dịch, người nhiễm HIV cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Khi điều trị sốt xuất huyết, người dân được khuyến cáo không tự ý sử dụng thuốc chống viêm hoặc aspirin khi chưa có chỉ định của bác sỹ. Khi có biểu hiện nghi ngờ sốt xuất huyết, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, xét nghiệm và theo dõi kịp thời.

Trong bối cảnh mùa mưa mới chỉ bắt đầu và nguy cơ dịch tiếp tục gia tăng trong những tháng tới, diễn biến tại Gia Lai và Hà Tĩnh là lời nhắc nhở rằng sốt xuất huyết vẫn là thách thức lớn đối với y tế dự phòng.

Kiểm soát véc tơ truyền bệnh, nâng cao ý thức cộng đồng và chủ động bảo vệ những người có nguy cơ bằng các biện pháp phòng bệnh phù hợp, bao gồm tiêm vắc-xin theo khuyến cáo, sẽ là chìa khóa để giảm số ca mắc và hạn chế những trường hợp diễn biến nặng trong mùa dịch năm nay.