Trong khi tổn thương do virus có thể không biểu hiện rõ ở giai đoạn đầu, chủ động tiêm vắc-xin HPV từ sớm trở thành một trong những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ nhiễm các type HPV nguy hiểm và phòng ngừa những hậu quả sức khỏe lâu dài.

Mười lăm năm trước, khi 27 tuổi và chuẩn bị kết hôn, chị Nguyễn Thị Thanh Hoan, Hà Nội, chưa biết nhiều về HPV. Một cuộc trò chuyện với mẹ chồng trước ngày cưới đã khiến chị bắt đầu tìm hiểu về loại virus có liên quan đến ung thư cổ tử cung và sau đó chủ động hoàn thành lịch tiêm theo tư vấn của nhân viên y tế.

Mẹ chồng chị Hoan là một cựu nhân viên y tế, có thời gian trực tiếp chăm sóc người bệnh tại cơ sở y tế. Công việc khiến bà chứng kiến quá trình điều trị kéo dài cùng những tổn thương về sức khỏe, tinh thần và gánh nặng kinh tế mà căn bệnh để lại. Chính những trải nghiệm ấy khiến bà luôn nhắc phụ nữ trong gia đình tìm hiểu các biện pháp dự phòng HPV và thực hiện tầm soát định kỳ.

Khoảng ba tháng trước ngày cưới, trong một lần hai mẹ con gặp nhau để chuẩn bị đồ dùng cho cuộc sống riêng, sau khi bàn xong chuyện mua sắm, bà bất ngờ hỏi con dâu tương lai đã biết về HPV và ung thư cổ tử cung hay chưa.

Chị Hoan thoáng bất ngờ, nhưng khi hiểu rằng câu hỏi xuất phát từ những điều bà từng tận mắt chứng kiến trong quá trình chăm sóc người bệnh, chị đồng ý tìm hiểu, đến cơ sở y tế để được tư vấn và hoàn thành lịch tiêm được khuyến cáo.

Mười lăm năm sau, lời nhắc ấy tiếp tục được bà dành cho thế hệ tiếp theo. Khi cháu trai 14 tuổi và cháu gái 10 tuổi, mẹ chồng chị Hoan tiếp tục nhắc con dâu tìm hiểu biện pháp dự phòng HPV cho cả hai con. Bà đọc các thông tin y khoa và biết rằng HPV không chỉ ảnh hưởng đến phụ nữ, nam giới cũng có nguy cơ nhiễm virus và mắc những bệnh liên quan, trong khi vắc-xin có thể được chỉ định từ 9 tuổi.

Sau khi được tư vấn tại cơ sở y tế, chị đưa hai con đến tiêm vắc-xin HPV 9 type. Chi phí tiêm chủng cho các cháu được bà nội chủ động hỗ trợ từ khoản lương hưu.

Câu chuyện của gia đình chị Hoan cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý trong nhận thức về HPV, dự phòng không nên chỉ bắt đầu khi phụ nữ chuẩn bị kết hôn, sinh con hay khi đã xuất hiện bất thường, mà cần được nhìn nhận như một biện pháp bảo vệ sức khỏe chủ động đối với cả nam và nữ.

Liên quan đến việc triển khai tiêm vắc-xin HPV, nội dung của Thông tư số 13/2026/TT-BYT của Bộ Y tế nêu rõ, trẻ em gái từ 9 đến dưới 15 tuổi thuộc đối tượng của Chương trình Tiêm chủng mở rộng sẽ được tiêm miễn phí vắc-xin HPV.

Trước mắt, chương trình sử dụng vắc-xin Gardasil 4 để phòng ngừa 4 chủng HPV gồm 6, 11, 16 và 18. Giai đoạn đầu sẽ ưu tiên triển khai tại các tỉnh khó khăn, vùng sâu, vùng xa với khoảng 18.900 trẻ gái 12 tuổi được tiêm mỗi năm.

Đây là chính sách có ý nghĩa lớn trong y tế dự phòng, giúp nhiều trẻ em được tiếp cận vắc-xin ngay từ sớm, đồng thời kỳ vọng giảm đáng kể gánh nặng ung thư cổ tử cung trong tương lai.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), HPV là virus lây truyền chủ yếu qua đường tình dục với hơn 100 type khác nhau. Virus này là nguyên nhân gây gần như toàn bộ các trường hợp ung thư cổ tử cung, đồng thời liên quan đến nhiều bệnh lý khác như ung thư âm hộ, âm đạo, hậu môn, dương vật, hầu họng và mụn cóc sinh dục.

Bộ Y tế khuyến cáo tiêm vắc-xin HPV ở độ tuổi 11-12 vì đây là giai đoạn trẻ chưa phơi nhiễm virus HPV qua đường tình dục. Khi được tiêm trong thời điểm này, cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch mạnh nhất và đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Trẻ từ 9-14 tuổi chỉ cần tiêm hai liều cách nhau 6 tháng. Trong khi đó, nếu bắt đầu tiêm sau 14 tuổi, người tiêm cần hoàn thành đủ ba liều trong vòng 6 tháng mới đạt hiệu quả bảo vệ tương đương.

"Tiêm vắc-xin càng sớm, đặc biệt trong độ tuổi 9-14, càng giúp nâng cao hiệu quả phòng bệnh, bảo vệ cơ thể từ sớm, đồng thời tiết kiệm chi phí do giảm được một mũi tiêm", chuyên gia khuyến cáo.

Ở nhóm trẻ chưa từng phơi nhiễm HPV, vắc-xin có thể phòng ngừa nhiễm HPV, mụn cóc sinh dục và các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung với hiệu quả lên tới khoảng 90%. Ngược lại, hiệu quả bảo vệ sẽ giảm ở người trưởng thành do nhiều người đã từng phơi nhiễm một hoặc nhiều chủng HPV.

Các chuyên gia cũng cho biết, việc tăng tỷ lệ bao phủ vắc-xin trong cộng đồng không chỉ bảo vệ từng cá nhân mà còn góp phần hình thành miễn dịch cộng đồng, giảm lưu hành virus HPV trong xã hội. Những lợi ích này đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu và dữ liệu thực tế tại các quốc gia triển khai tiêm chủng HPV diện rộng.

Liên quan đến những lo ngại về tác dụng phụ, chuyên gia cho biết, phần lớn phản ứng sau tiêm ở trẻ từ 11 tuổi trở lên đều nhẹ và thoáng qua.

Các biểu hiện thường gặp gồm đau, đỏ hoặc sưng tại vị trí tiêm; một số trường hợp có thể sốt nhẹ, đau đầu, đau cơ, buồn nôn hoặc mệt mỏi. Những triệu chứng này thường tự hết sau 1-2 ngày.

"Các phản ứng nghiêm trọng được ghi nhận rất hiếm gặp. Sau tiêm, trẻ nên được ngồi hoặc nằm nghỉ và theo dõi ít nhất 30 phút để bảo đảm an toàn", bác sỹ khuyến cáo.

Bên cạnh Chương trình Tiêm chủng mở rộng dành cho trẻ em gái thuộc diện được tiêm miễn phí, người dân vẫn có thể chủ động lựa chọn tiêm vắc-xin HPV theo hình thức dịch vụ để phù hợp với độ tuổi và nhu cầu phòng bệnh.

Hiện nay, tại Việt Nam lưu hành hai loại vắc-xin HPV là Gardasil 4 và Gardasil 9. Trong đó, Gardasil 4 là loại vắc-xin được sử dụng trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, đồng thời cũng được triển khai tại các cơ sở tiêm chủng dịch vụ.

BSCKI Lê Thị Giao Thi, Hệ thống Nhà thuốc và Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cho biết, Gardasil 9 mở rộng khả năng bảo vệ lên 9 chủng HPV khi bổ sung thêm 5 chủng nguy cơ cao gồm 31, 33, 45, 52 và 58. Vắc-xin được chỉ định cho cả nam và nữ từ 9 đến 45 tuổi, giúp phòng ngừa nhiều bệnh lý liên quan đến HPV như ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư hầu họng và mụn cóc sinh dục.

Theo các chuyên gia, Gardasil 9 có phạm vi bảo vệ rộng hơn Gardasil 4 với hiệu quả phòng bệnh trên 90% ở cả nam và nữ, tuy nhiên chi phí cũng cao hơn.

Hiện chi phí tiêm vắc-xin HPV tại các cơ sở tiêm chủng dịch vụ dao động, tùy loại vắc-xin và đơn vị cung cấp. Đối với những trường hợp không thuộc diện được tiêm miễn phí trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, người dân sẽ tự chi trả chi phí tiêm chủng do vắc-xin HPV hiện chưa thuộc danh mục được bảo hiểm y tế thanh toán.

BSCKI Lê Thị Giao Thi cho biết, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu hiện cung cấp đầy đủ Gardasil 4 và Gardasil 9, đồng thời thực hiện khám sàng lọc, tư vấn cá thể hóa cho từng nhóm khách hàng, từ trẻ vị thành niên, phụ nữ trẻ đến nam giới có nhu cầu phòng bệnh liên quan HPV. Người dân được theo dõi trong và sau tiêm theo quy trình an toàn nghiêm ngặt nhằm bảo đảm hiệu quả và hạn chế tối đa các phản ứng bất lợi.

Đại diện hệ thống cũng cho biết, Long Châu đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ chi phí như ưu đãi theo nhóm, mua gói vắc-xin hoặc đồng hành cùng người thân nhằm giúp nhiều gia đình thuận lợi hơn khi tiếp cận vắc-xin dịch vụ.

Được biết, việc triển khai miễn phí vắc-xin HPV là nền tảng quan trọng để mở rộng độ bao phủ tiêm chủng và giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả phòng bệnh cao nhất, phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm đúng độ tuổi khuyến cáo; đồng thời phụ nữ vẫn nên thực hiện tầm soát định kỳ nhằm phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung.