Sau hơn một năm triển khai Nghị định 188/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm y tế, một nghịch lý đang được đặt ra trong quá trình thực hiện. Nhiều thông tin đã có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành nhưng một số thủ tục vẫn yêu cầu hồ sơ, giấy tờ.

Bộ Y tế đang rà soát để xử lý những vướng mắc này trong dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 188/2025/NĐ-CP. Dự thảo gồm 4 điều, sửa đổi, bổ sung 18 khoản và Mẫu số 2 của phụ lục kèm theo, tác động tới nhiều khâu từ đóng, hỗ trợ đóng, thẻ Bảo hiểm y tế đến ký hợp đồng khám chữa bệnh, thanh toán trực tiếp và quản lý Quỹ Bảo hiểm y tế.

Mục tiêu chính của lần sửa đổi này không đơn thuần nằm ở việc cắt bớt một số loại giấy tờ mà Bộ Y tế muốn thay đổi cách xử lý thủ tục, từ việc người dân và cơ sở y tế phải chứng minh thông tin bằng hồ sơ sang cơ quan thực hiện chính sách chủ động khai thác, xác thực những dữ liệu đã có trên môi trường điện tử.

Theo đó, nhiều ý kiến đề nghị thực hiện nguyên tắc không yêu cầu người dân và cơ sở khám chữa bệnh cung cấp lại giấy tờ mà cơ quan quản lý đã có khả năng khai thác từ cơ sở dữ liệu. Hướng sửa đổi này đồng thời thực hiện yêu cầu chuyển dần phương thức quản lý dựa trên hồ sơ, giấy tờ sang xác thực thông tin bằng dữ liệu điện tử.

Nếu nguyên tắc trên được thực hiện xuyên suốt, thay đổi đối với người tham gia Bảo hiểm y tế không chỉ là bớt một vài tờ giấy. Một thông tin đã tồn tại trong hệ thống sẽ không phải được chứng minh nhiều lần ở những thủ tục khác nhau. Cơ sở khám chữa bệnh cũng có thể giảm khối lượng hồ sơ phải tiếp nhận, lưu trữ và đối chiếu thủ công.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà yêu cầu ưu tiên dữ liệu điện tử, văn bản điện tử và giao dịch điện tử trong các nội dung liên quan đến thay đổi hợp đồng khám chữa bệnh, trình tự khám chữa bệnh cũng như hồ sơ, thủ tục thanh toán trực tiếp.

Riêng việc ký hợp đồng khám chữa bệnh Bảo hiểm y tế, Vụ Bảo hiểm y tế được giao phối hợp với Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh và các đơn vị liên quan rà soát toàn bộ quy trình từ tiếp nhận hồ sơ, thẩm định đến ký hợp đồng và ký hợp đồng nối tiếp. Mục tiêu là nhận diện những điểm đang gây vướng mắc để có hướng dẫn thống nhất cho các cơ sở y tế.

Việc giảm giấy tờ không đồng nghĩa nới lỏng quản lý Quỹ Bảo hiểm y tế. Một hướng điều chỉnh khác được đặt song song là tăng khả năng giám sát dòng tiền bằng chính dữ liệu số.

Bộ Y tế yêu cầu hoạt động giám định phát huy vai trò của dữ liệu trong giám sát, phân tích và cảnh báo sớm. Vụ Bảo hiểm y tế sẽ tiếp tục phối hợp với Bảo hiểm xã hội Việt Nam thống nhất phương thức khai thác dữ liệu liên thông, đồng thời nghiên cứu kết nối với địa phương, bộ, ngành để phục vụ quản lý thu, chi và điều phối nguồn lực.

Như vậy, dữ liệu được đặt vào hai đầu của quá trình cải cách. Với người dân và bệnh viện, dữ liệu có thể thay những giấy tờ không còn cần thiết phải xuất trình lại. Với cơ quan quản lý, dữ liệu trở thành công cụ theo dõi chi phí, giám định và cảnh báo những vấn đề phát sinh trong sử dụng Quỹ. Giảm thủ tục và tăng kiểm soát do đó không nhất thiết là hai yêu cầu đối nghịch nếu hệ thống dữ liệu được kết nối và khai thác hiệu quả.

Một nội dung khác liên quan trực tiếp đến quyền lợi chăm sóc sức khỏe cũng đang được xem xét. Dự thảo có nội dung bổ sung quy định về chi cho khám sức khỏe định kỳ đối với trẻ em, học sinh, sinh viên trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu. Bộ Y tế yêu cầu tiếp tục rà soát để các quy định về chăm sóc sức khỏe ban đầu, y tế dự phòng, dự toán thu - chi và quyết toán Quỹ Bảo hiểm y tế bảo đảm thống nhất, khả thi.

Các ý kiến khác thì đề cập việc nghiên cứu phương pháp giao nguồn trong dự toán thu - chi Quỹ, bổ sung hình thức thanh toán giá dịch vụ y tế và chi phí khám chữa bệnh; rà soát giấy tờ trong đấu thầu, mua sắm thuốc, vật tư, trang thiết bị y tế. Một đề xuất khác liên quan đến bổ sung đối tượng người dân tộc thiểu số tại các thôn được chứng nhận khó khăn.

Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà yêu cầu tiếp tục phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan Bảo hiểm xã hội, cơ sở khám chữa bệnh và các bên liên quan, qua đó hạn chế cách hiểu khác nhau trong thực hiện chính sách. Dự thảo sẽ tiếp tục được rà soát, tiếp thu ý kiến trước lúc trình cấp có thẩm quyền.

Cũng về khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, được biết, Bộ Y tế đang lấy ý kiến Dự thảo nghị định về tăng mức hưởng và phạm vi hưởng Bảo hiểm y tế theo lộ trình, ưu tiên các nhóm phù hợp với mức đóng và khả năng cân đối của quỹ. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất nâng mức thanh toán đối với một số nhóm người tham gia, song song với mở rộng phạm vi chi trả cho hoạt động sàng lọc, chẩn đoán sớm bệnh.

Nhóm được ưu tiên gồm người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên, người khuyết tật nhẹ có mức suy giảm khả năng lao động từ 35% đến 60%, người dưới 18 tuổi và người thuộc hộ gia đình có mức sống trung bình.

Với các đối tượng hiện được hưởng 80% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi, Bộ Y tế đề xuất nâng mức hưởng lên 85% từ ngày 1/7/2027, tiếp tục tăng lên 90% từ ngày 1/7/2029. Từ ngày 1/7/2030, mức hưởng chi phí khám, chữa bệnh tại cấp ban đầu và cấp cơ bản dự kiến tăng lên 95%, trừ những nhóm đã có mức hưởng cao hơn.

Đối với những nhóm còn lại đang hưởng 80% chi phí khám, chữa bệnh, lộ trình được đề xuất chậm hơn một năm. Mức hưởng dự kiến tăng lên 85% từ ngày 1/7/2028 và đạt 90% đối với khám, chữa bệnh tại cấp ban đầu, cấp cơ bản từ ngày 1/7/2030.

Việc điều chỉnh tỷ lệ thanh toán có thể giảm phần chi phí người bệnh phải tự chi trả, đặc biệt với người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật và những gia đình có điều kiện kinh tế còn hạn chế. Cùng với mức hưởng cao hơn, dự thảo còn đặt ra một thay đổi đáng chú ý hơn về phạm vi quyền lợi: quỹ Bảo hiểm y tế từng bước tham gia thanh toán cho sàng lọc và chẩn đoán sớm một số bệnh.

Danh mục được đề xuất gồm 8 nhóm bệnh, trong đó có 7 bệnh ung thư gồm ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày, ung thư gan, cùng với viêm gan B và C.

Trong phạm vi quyền lợi của người tham gia, quỹ Bảo hiểm y tế dự kiến thanh toán các chi phí liên quan tới khám sàng lọc, chẩn đoán sớm, bao gồm khám, xét nghiệm, dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hóa chất và những chi phí liên quan khác. Tuy nhiên, dự thảo không đồng nghĩa mọi người tham gia Bảo hiểm y tế sẽ được sàng lọc miễn phí tất cả các bệnh trong danh mục.

Đối tượng được hưởng, điều kiện, danh mục dịch vụ và mức thanh toán sẽ được Bộ Y tế hướng dẫn cụ thể, đồng thời triển khai từng bước để phù hợp với nguồn lực và khả năng cân đối quỹ.

Lộ trình dự kiến bắt đầu từ ngày 1/7/2027 với thanh toán các chi phí liên quan đến viêm gan B, C được lồng ghép trong khám sức khỏe định kỳ. Từ ngày 1/7/2028, sàng lọc, chẩn đoán sớm ung thư cổ tử cung dự kiến được thí điểm thanh toán trước khi thực hiện chi trả từ ngày 1/1/2030.

Từ năm 2030, phạm vi thanh toán dự kiến tiếp tục được mở rộng đối với sàng lọc, chẩn đoán sớm ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng, đồng thời bao gồm tăng huyết áp và đái tháo đường theo lộ trình do Bộ Y tế quy định.