Sau 13 năm triển khai, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã góp phần kéo giảm tỷ lệ hút thuốc trong cộng đồng, cả ở người trưởng thành và thanh thiếu niên. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng khi tốc độ giảm còn chậm, chỉ khoảng 3% trong vòng 10 năm qua.

Hiện Việt Nam vẫn có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc, nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN.

Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, riêng nam giới lên tới 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá là nguyên nhân gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng (năm 2022), tương đương 1,14% GDP; nếu tính cả các tổn thất xã hội và môi trường, con số này vượt quá 2%.

Hệ lụy từ thuốc lá vì vậy không chỉ là vấn đề y tế mà còn là thách thức lớn đối với sự phát triển quốc gia. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã chỉ rõ hút thuốc lá là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh khác nhau. Đáng lo ngại, sự xuất hiện và lan rộng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa nicotine mới đang đặt ra áp lực lớn đối với công tác quản lý.

GS.Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia cho biết, một số quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành đã không còn phù hợp, bộc lộ những khó khăn, vướng mắc, đặc biệt trong bối cảnh xuất hiện các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Những sản phẩm này được sử dụng dưới nhiều hình thức như hút, hít, ngậm, nhai… kèm theo nicotine gây nghiện hoặc các dung dịch chưa xác định rõ mức độ nguy hại, tiềm ẩn rủi ro lớn đối với sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, tình trạng không tuân thủ quy định về địa điểm cấm hút thuốc vẫn còn phổ biến, gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người không hút thuốc do tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Vi phạm trong hoạt động bán và trưng bày thuốc lá cũng diễn ra khá phổ biến, với trung bình khoảng 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn.

Trước thực tế đó, những năm gần đây, nhiều chính sách quan trọng đã được ban hành nhằm tăng cường kiểm soát tác hại của thuốc lá. Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 kiểm soát các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe như rượu, bia, thuốc lá.

Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Bên cạnh đó, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) đã điều chỉnh theo hướng tăng thuế đối với thuốc lá; Luật Đầu tư cũng bổ sung quy định cấm đầu tư, kinh doanh đối với các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Những chủ trương lớn này đòi hỏi cần được thể chế hóa đầy đủ, đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Theo đó, Bộ Y tế đang xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đồng thời lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan.

Việc sửa đổi luật không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật lập pháp mà còn là dịp để đánh giá toàn diện những kết quả đạt được, nhận diện rõ các hạn chế, từ đó đề xuất các chính sách đủ mạnh và khả thi trong bối cảnh mới.

Theo TS.Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Dự thảo Luật lần này được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng, trong đó đặt ưu tiên bảo vệ sức khỏe người dân lên trên các lợi ích kinh tế.

Dự thảo bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, đồng bộ và khả thi, đồng thời triển khai đầy đủ các giải pháp nhằm giảm nhu cầu sử dụng, giảm nguồn cung, hạn chế khả năng tiếp cận và giảm sức hấp dẫn của các sản phẩm thuốc lá, phù hợp với Công ước khung về kiểm soát thuốc lá mà Việt Nam là thành viên.

Quá trình sửa đổi luật lần này đặt trọng tâm vào việc bảo vệ quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc. Theo đó, dự thảo tập trung vào hai nhóm chính sách lớn.

Thứ nhất là cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác. Thứ hai là cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày sản phẩm dưới mọi hình thức.

Việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ nhằm khắc phục những bất cập hiện nay mà còn là bước đi chiến lược để chủ động ứng phó với các thách thức mới. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh, giảm gánh nặng bệnh tật, chi phí y tế và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.