Y tế - Sức khỏe
Chuyển mùa, gia tăng nguy cơ bệnh hô hấp và biến cố tim mạch
D.Ngân - 19/11/2026 11:07
Thời tiết giao mùa với sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp, khiến bệnh lý tim mạch và các bệnh mạn tính diễn biến phức tạp.

Thời tiết chuyển mùa với những biến động thất thường về nhiệt độ, độ ẩm đang đặt ra nhiều thách thức đối với sức khỏe cộng đồng, nhất là người cao tuổi, trẻ nhỏ và người mắc bệnh mạn tính.

Bên cạnh nguy cơ gia tăng các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp như cúm mùa, nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV), những thay đổi đột ngột của môi trường còn có thể làm mất ổn định các bệnh lý sẵn có, khiến người bệnh đối mặt với nguy cơ xuất hiện đợt cấp, biến chứng tim mạch và phải nhập viện điều trị.

Chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm không đơn thuần gây cảm giác khó chịu, mệt mỏi mà còn tác động trực tiếp đến hệ tim mạch, hô hấp và khả năng điều hòa thân nhiệt. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào nền tảng sức khỏe, khả năng thích nghi của từng người cũng như mức nhiệt, độ ẩm và tốc độ thay đổi của môi trường.

Đối với người cao tuổi, khả năng điều hòa thân nhiệt và đáp ứng của hệ tim mạch thường suy giảm theo tuổi tác. Mạch máu kém đàn hồi, phản xạ điều chỉnh huyết áp không còn linh hoạt khiến cơ thể dễ xuất hiện những biến động về tuần hoàn.

Thời tiết chuyển mùa với những biến động thất thường về nhiệt độ, độ ẩm đang đặt ra nhiều thách thức đối với sức khỏe cộng đồng,

Ở người mắc tăng huyết áp, bệnh mạch vành hoặc suy tim, nhiệt độ giảm có thể gây co mạch, làm huyết áp tăng và gia tăng gánh nặng hoạt động của tim, qua đó thúc đẩy nguy cơ đau thắt ngực, thiếu máu cơ tim hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng khó thở, phù ở bệnh nhân suy tim.

Tác động của thời tiết cũng biểu hiện rõ ở nhóm bệnh hô hấp mạn tính. Không khí lạnh có thể kích thích đường thở, làm gia tăng các triệu chứng ho, khò khè, khó thở, thậm chí khởi phát đợt cấp ở người mắc hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Đáng lưu ý, giai đoạn giao mùa có thể trùng với thời điểm gia tăng lưu hành của một số virus đường hô hấp như cúm và RSV, khiến nguy cơ nhiễm trùng, biến chứng và nhập viện cao hơn ở những người có sức khỏe nền suy giảm.

Ngoài các bệnh tim mạch và hô hấp, người mắc thoái hóa khớp, viêm khớp hoặc đau cơ mạn tính cũng thường ghi nhận tình trạng đau nhức, cứng khớp tăng lên trong những ngày nhiệt độ xuống thấp. Sự khó chịu kéo dài dễ khiến người bệnh hạn chế vận động, ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt và kiểm soát các bệnh lý phối hợp.

Tuy nhiên, bác sỹ lưu ý, không phải mọi biến động nhiệt độ đều trực tiếp gây bệnh. Nguy cơ thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó tình trạng sức khỏe sẵn có đóng vai trò quan trọng.

Điều đáng lo ngại là tâm lý chủ quan, cho rằng các biểu hiện bất thường chỉ liên quan đến thay đổi thời tiết nên trì hoãn thăm khám. Những triệu chứng như đau ngực, khó thở tăng nhanh, huyết áp biến động bất thường hoặc dấu hiệu thần kinh đột ngột cần được đánh giá y tế kịp thời, bởi đây có thể là biểu hiện của những bệnh lý nghiêm trọng chứ không đơn thuần là phản ứng trước môi trường.

PGS-TS.Nguyễn Thị Hoài An, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa An Việt cho biết, thời gian gần đây, số người đến khám vì cúm A tại bệnh viện có xu hướng gia tăng. Người mắc bệnh thuộc nhiều nhóm tuổi, từ trẻ nhỏ, người cao tuổi đến những thanh niên khỏe mạnh. Một số trường hợp xuất hiện triệu chứng nặng, phải nhập viện điều trị.

Cúm A thường khởi phát với sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi, ho, đau họng, hắt hơi và sổ mũi. Phần lớn người bệnh có thể hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần, song diễn biến còn phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng miễn dịch và các bệnh lý nền.

Theo PGS-TS.Nguyễn Thị Hoài An, cúm A có thể gây những biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp, viêm não và làm trầm trọng thêm bệnh lý sẵn có. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch là những nhóm cần đặc biệt cảnh giác.

Trước những tác động đan xen giữa biến động thời tiết và nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, các chuyên gia cho rằng bảo vệ sức khỏe trong giai đoạn giao mùa cần được thực hiện đồng bộ, kết hợp điều chỉnh sinh hoạt, kiểm soát bệnh mạn tính và tăng cường phòng ngừa các tác nhân gây bệnh đường hô hấp. Trong đó, tiêm chủng chủ động có ý nghĩa quan trọng đối với những nhóm dễ gặp biến chứng nặng như người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền.

Theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là một trong những biện pháp phòng bệnh quan trọng, bởi virus cúm thường xuyên biến đổi và khả năng bảo vệ miễn dịch có thể suy giảm theo thời gian.

Tiêm phòng đúng lịch, phù hợp độ tuổi và tình trạng sức khỏe giúp giảm nguy cơ mắc cúm, hạn chế bệnh diễn biến nặng, nhập viện và tử vong, đặc biệt ở những người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc mắc nhiều bệnh lý phối hợp.

Bên cạnh cúm mùa, virus hợp bào hô hấp cũng là tác nhân cần được chú ý do có thể gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới nghiêm trọng ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Những tiến bộ trong y học dự phòng đã mở rộng các lựa chọn bảo vệ đối với một số nhóm đối tượng, bao gồm tiêm vắc-xin RSV cho người đủ điều kiện và tiêm phòng cho phụ nữ mang thai ở giai đoạn được khuyến cáo nhằm truyền kháng thể bảo vệ trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, việc lựa chọn biện pháp dự phòng cần có sự tư vấn của bác sỹ, căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và chỉ định chuyên môn cụ thể, tránh quan niệm tiêm chủng có thể phòng ngừa tất cả các bệnh hô hấp.

Ngoài ra, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cũng là một trong những bệnh lý hô hấp cần đặc biệt quan tâm trong giai đoạn giao mùa, bởi sự thay đổi nhiệt độ và tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các đợt cấp, khiến chức năng phổi suy giảm và người bệnh phải nhập viện điều trị.

Mức độ nguy hiểm của COPD được phản ánh qua gánh nặng bệnh tật trên toàn cầu. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính, năm 2023, căn bệnh này gây ra khoảng 3,6 triệu ca tử vong, đứng thứ ba trong số các nguyên nhân gây tử vong trên thế giới. COPD cũng xếp thứ bảy về số năm sống khỏe mạnh bị mất do tử vong sớm hoặc phải sống chung với bệnh tật.

Tại Việt Nam, gánh nặng COPD cũng rất đáng lo ngại. Báo cáo năm 2026 của Sáng kiến Toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (GOLD) cho thấy, Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có số người mắc COPD cao nhất thế giới. Thực trạng này càng cho thấy tầm quan trọng của việc phát hiện sớm, quản lý bệnh lâu dài và chủ động phòng ngừa các yếu tố có thể thúc đẩy bệnh diễn biến nặng.

Đặc biệt, các đợt nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm, RSV hoặc các tác nhân khác có thể khiến triệu chứng COPD trở nên nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ suy hô hấp và nhập viện.

Bởi vậy, bên cạnh việc tuân thủ điều trị và hạn chế tiếp xúc với khói bụi, người mắc COPD cần được tư vấn tiêm vắc-xin phòng các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và khuyến cáo chuyên môn. Đây cũng là một trong những biện pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ xuất hiện đợt cấp, góp phần duy trì chức năng hô hấp và chất lượng cuộc sống.

Song song với các biện pháp dự phòng chủ động, việc duy trì lối sống khoa học có vai trò thiết yếu giúp cơ thể thích nghi tốt hơn trước biến động thời tiết. Theo đó, khuyến cáo người dân cần hạn chế những thay đổi nhiệt độ đột ngột, tránh tắm bằng nước quá lạnh vào thời điểm nhiệt độ môi trường xuống thấp, không để điều hòa ở mức nhiệt quá thấp kéo dài và chú ý giữ ấm phù hợp, nhất là với người cao tuổi hoặc người mắc bệnh tim mạch, hô hấp.

Chế độ ăn uống cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây, hạn chế muối và thực phẩm chế biến sẵn cũng góp phần kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

Cùng với đó, người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần nếu tình trạng sức khỏe cho phép. Trong những ngày trời lạnh, có thể lựa chọn tập luyện trong nhà, khởi động kỹ và điều chỉnh cường độ phù hợp để tránh gây áp lực đột ngột cho hệ tim mạch.

Riêng với người mắc bệnh mạn tính, yêu cầu quan trọng là tuân thủ phác đồ điều trị và theo dõi những thay đổi của sức khỏe. Người tăng huyết áp cần đo huyết áp đều đặn, ghi nhận kết quả để bác sỹ đánh giá; bệnh nhân hen phế quản, COPD cần duy trì thuốc điều trị theo chỉ định, chủ động nhận diện các dấu hiệu cảnh báo đợt cấp. Việc tự ý ngừng thuốc hoặc điều chỉnh liều dùng chỉ vì thời tiết thay đổi có thể khiến bệnh mất kiểm soát và làm gia tăng nguy cơ biến chứng

Tin liên quan
Tin khác