Lo ngại dịch bùng phát

Kết quả điều tra cho thấy nhiều yếu tố nguy cơ đáng lo ngại như trẻ chưa được tiêm vắc-xin, tỷ lệ tiêm chủng mũi 2 và mũi 3 rất thấp, cùng điều kiện môi trường thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.

Theo công văn của Sở Y tế Lâm Đồng, kết quả điều tra trường hợp nghi ngờ mắc viêm não Nhật Bản tại thôn 4, xã Trà Tân cho thấy người bệnh chưa được tiêm vắc-xin phòng bệnh.

Đáng chú ý, tại khu vực ghi nhận ca nghi ngờ, tỷ lệ bao phủ vắc-xin rất thấp, mũi 2 chỉ đạt 25,8% và mũi 3 đạt 24,13%. Bên cạnh đó, tình trạng chăn nuôi gia súc, gia cầm gần khu dân cư, xử lý chất thải chưa bảo đảm cùng nhiều điểm nước đọng đã tạo điều kiện cho muỗi truyền bệnh sinh sản và phát triển.

Trước thực tế này, Sở Y tế yêu cầu UBND các xã, phường, đặc khu khẩn trương huy động các ban, ngành tổ chức tổng vệ sinh môi trường, xử lý nơi sinh sản của muỗi, đồng thời tăng cường truyền thông để người dân nhận biết dấu hiệu bệnh và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện sốt cao kèm các triệu chứng thần kinh.

Không chỉ tập trung xử lý môi trường, ngành y tế Lâm Đồng còn yêu cầu Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh rà soát tỷ lệ bao phủ vắc-xin trên toàn địa bàn, xác định khu vực có tỷ lệ tiêm thấp để tổ chức tiêm bù, tiêm vét.

Trung tâm Y tế các khu vực và Trạm Y tế xã được giao lập danh sách toàn bộ trẻ chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ các mũi vắc-xin viêm não Nhật Bản, ưu tiên triển khai tại những địa bàn có nguy cơ cao. Song song với đó là tăng cường giám sát ca bệnh, báo cáo trong vòng 24 giờ đối với các trường hợp nghi ngờ mắc hội chứng não cấp.

Những yêu cầu được ban hành đồng loạt cho thấy nguy cơ không còn chỉ nằm ở một ca bệnh đơn lẻ. Với viêm não Nhật Bản, khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng, đặc biệt ở nhóm trẻ chưa được tiêm hoặc chưa hoàn thành phác đồ, có thể tạo điều kiện để virus tiếp tục lưu hành và làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các ca bệnh mới.

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra, lây truyền qua muỗi. Bệnh thường khởi phát bằng sốt cao, đau đầu, nôn, sau đó nhanh chóng xuất hiện co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và các tổn thương thần kinh nặng.

Điều khiến căn bệnh này đặc biệt nguy hiểm là hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Không ít trẻ dù được cứu sống vẫn phải mang di chứng suốt đời như liệt vận động, động kinh, chậm phát triển trí tuệ hoặc rối loạn ngôn ngữ.

Để phòng dịch, Sở Y tế Lâm Đồng yêu cầu hệ thống truyền thanh cơ sở tăng cường tuyên truyền lợi ích của tiêm chủng, hướng dẫn người dân nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có biểu hiện nghi ngờ.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hoạt động truyền thông được yêu cầu thực hiện bằng hình thức phù hợp, kể cả bằng tiếng dân tộc, nhằm nâng cao nhận thức của người dân về tính chất nguy hiểm của bệnh và lịch tiêm chủng.

Dự phòng bằng vắc-xin hiện đại

Tại Việt Nam, trước khi vắc-xin viêm não Nhật Bản được triển khai rộng rãi, mỗi năm ghi nhận từ 2.000 đến 3.000 ca mắc viêm não Nhật Bản. Năm 1985, số ca bệnh từng lên tới gần 5.000 trường hợp. Đến năm 1995, viêm não Nhật Bản chiếm tới 61% các ca viêm não do virus.

Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, số ca mắc đã giảm mạnh xuống còn khoảng 100-200 trường hợp mỗi năm. Tuy nhiên, ngành Y tế vẫn ghi nhận các ca bệnh ở những người không tiêm chủng, tiêm không đủ liều hoặc bỏ quên mũi tiêm nhắc.

Phân tích dịch tễ cho thấy một số trường hợp mắc bệnh xảy ra ở những người từng được tiêm chủng nhưng miễn dịch suy giảm theo thời gian hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm nhắc theo khuyến cáo.

Theo chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần tiêm 3 mũi cơ bản gồm mũi đầu tiên lúc 1 tuổi, mũi thứ hai sau 1-2 tuần và mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm. Sau đó, cần tiêm nhắc lại mỗi 3-5 năm cho đến khi đủ 15 tuổi để duy trì miễn dịch bảo vệ.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng nhiều phụ huynh thường nhớ lịch tiêm cơ bản nhưng lại quên các mũi nhắc. Đây là khoảng trống miễn dịch khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh dù đã từng được tiêm chủng trước đó.

Nói thêm về vắc-xin viêm não Nhật Bản, theo bác sỹ Nguyễn Tuấn Hải, Hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa viêm não Nhật Bản. Việc tiêm chủng đầy đủ giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại virus, từ đó ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh hoặc giảm đáng kể khả năng diễn tiến nặng và tử vong.

Bác sỹ Hải cũng cho biết thêm, bên cạnh vắc-xin viêm não Nhật Bản bất hoạt từ não chuột được sử dụng nhiều năm qua, sự phát triển của công nghệ sinh học đã mở ra thế hệ vắc-xin mới được nuôi cấy trên tế bào Vero với nhiều ưu điểm vượt trội về tính an toàn và hiệu quả bảo vệ.

Nhờ quy trình sản xuất hiện đại và tinh khiết hóa cao, vắc-xin thế hệ mới không chứa protein từ não chuột, qua đó giảm thiểu các phản ứng sau tiêm như sốt, đau hoặc sưng tại vị trí tiêm. Đồng thời, vắc-xin tạo đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững hơn, giúp kéo dài thời gian bảo vệ trước virus viêm não Nhật Bản.

Một ưu điểm đáng chú ý khác là phác đồ tiêm linh hoạt, thuận tiện hơn cho người dân. Đối với trẻ em, chỉ cần tiêm 2 mũi cơ bản đã có thể tạo hiệu quả bảo vệ cao, góp phần giảm số lần tiêm và tăng tỷ lệ hoàn thành lịch tiêm chủng.

Nhiều phụ huynh cho rằng, trẻ đã được bảo vệ suốt đời sau khi hoàn thành 3 mũi vắc-xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy lượng kháng thể phòng bệnh có thể suy giảm theo thời gian, khiến trẻ lớn và cả người trưởng thành vẫn có nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản.

Để duy trì khả năng bảo vệ bền vững, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hội Y học Dự phòng Việt Nam khuyến cáo người dân nên tiêm nhắc bằng vắc-xin thế hệ mới sau khi hoàn thành phác đồ 3 mũi cơ bản trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Mũi tiêm nhắc này được xem như "chìa khóa" kích hoạt lại hệ miễn dịch, giúp cơ thể tạo ra lượng kháng thể cao và bền vững hơn trước sự tấn công của virus. Đối tượng được khuyến cáo tiêm nhắc bao gồm trẻ lớn và người trưởng thành chưa được củng cố miễn dịch đầy đủ.

Trong bối cảnh viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và có thể để lại di chứng thần kinh suốt đời, việc tiêm chủng đầy đủ và tiêm nhắc đúng lịch không chỉ bảo vệ mỗi cá nhân mà còn góp phần xây dựng lá chắn miễn dịch cho cộng đồng.

Theo chuyên gia, bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có nguy cơ mắc bệnh. Do đó, không chỉ trẻ em mà người lớn chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ liều cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng.