Bộ Y tế xác định mục tiêu xuyên suốt là đặt sức khỏe người dân lên ưu tiên cao nhất, đồng thời kiểm soát chặt thuốc lá thế hệ mới ngay từ sớm để ngăn chặn nguy cơ lan rộng trong giới trẻ.

Hơn 100.000 người Việt Nam tử vong mỗi năm do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Đằng sau con số đó là hàng chục nghìn gia đình mất đi người thân, là gánh nặng ngày càng lớn đối với hệ thống y tế, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước. Thực trạng này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện chính sách pháp luật nhằm kiểm soát hiệu quả hơn các sản phẩm thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá thế hệ mới.

Phát biểu tại hội thảo lấy ý kiến khu vực phía Bắc về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá diễn ra sáng 6/7, ông Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia nhấn mạnh, đây là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý, chuyên gia và địa phương cùng trao đổi, hoàn thiện các chính sách có ý nghĩa lâu dài đối với sức khỏe cộng đồng.

Theo Thứ trưởng, việc sửa đổi Luật không chỉ dừng lại ở hoàn thiện một đạo luật chuyên ngành mà hướng tới xây dựng hàng rào pháp lý đủ mạnh để bảo vệ người dân, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên và các thế hệ tương lai trước những nguy cơ ngày càng đa dạng từ thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine.

Ông cho biết, thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm.

Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, trong đó có nhiều người không trực tiếp hút thuốc nhưng vẫn chịu ảnh hưởng từ khói thuốc thụ động. Không chỉ gây thiệt hại về sức khỏe, thuốc lá còn tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế, làm giảm năng suất lao động và ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế, xã hội.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh, Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung vào khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy cơ và giảm tiêu thụ các sản phẩm có hại cho sức khỏe, trong đó có thuốc lá.

Đây là định hướng nền tảng để công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Và một trong những nội dung được quan tâm nhất của dự thảo Luật là các quy định quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, trên cơ sở định hướng của Đảng, Nghị quyết số 160/NQ-CP đã thống nhất thông qua hai chính sách lớn của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo đó, dự thảo quy định cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác. Đồng thời, các cơ sở bán buôn, bán lẻ cũng không được trưng bày sản phẩm thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào.

Thứ trưởng khẳng định, đây là những chính sách thể hiện quan điểm quản lý chủ động, quyết liệt và có trách nhiệm nhằm phòng ngừa nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.

"Chúng ta không thể chờ đến khi hậu quả sức khỏe đã xảy ra mới can thiệp mà cần nhận diện sớm nguy cơ, kiểm soát ngay từ đầu, không để các sản phẩm thuốc lá mới, phương thức tiếp thị mới hay hình thức kinh doanh mới tạo ra khoảng trống pháp lý, đặc biệt trong việc lôi kéo giới trẻ tiếp cận và lệ thuộc nicotine", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Để dự thảo Luật bảo đảm tính khả thi và hiệu quả sau khi ban hành, Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận ba nhóm vấn đề trọng tâm.

Trước hết, dự thảo cần thể chế hóa đầy đủ và chính xác hai chính sách đã được Chính phủ thông qua. Các quy định phải rõ ràng, chặt chẽ, tránh phát sinh cách hiểu khác nhau về nhận diện sản phẩm, phạm vi điều chỉnh cũng như trách nhiệm tổ chức thực hiện. Trong mọi quyết sách, mục tiêu bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, phải được đặt lên hàng đầu.

Thứ hai, các quy định phải bảo đảm tính khả thi, theo kịp sự phát triển của thị trường, bao quát cả hoạt động kinh doanh trực tiếp, thương mại điện tử, giao dịch xuyên biên giới và quảng cáo trên môi trường số. Đồng thời, cần xác định rõ đầu mối, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương để bảo đảm pháp luật được thực thi thống nhất, nghiêm minh và hiệu quả.

Thứ ba, cùng với việc hoàn thiện các quy định quản lý, cần tiếp tục xây dựng môi trường sống, học tập và làm việc không khói thuốc; tăng cường truyền thông về tác hại của thuốc lá, đẩy mạnh giáo dục sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện thuốc lá và phát huy vai trò của gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp cũng như các tổ chức xã hội.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, một đạo luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi các quy định được chuyển hóa thành nhận thức và hành động của toàn xã hội, nhận được sự đồng thuận của cộng đồng và được thực thi nghiêm túc trong thực tiễn.

Thông tin thêm tại hội thảo, ông Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, thành viên tổ soạn thảo, cho biết dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tập trung vào hai nhóm nội dung chính.

Trước hết là quy định cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác; đồng thời cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại các điểm bán.

Bên cạnh đó, quy định rõ đối tượng áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo dự thảo, Luật gồm hai điều. Điều 1 quy định việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; Điều 2 quy định về hiệu lực thi hành.

Việc sửa đổi Luật trong bối cảnh hiện nay được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý chặt chẽ hơn để kiểm soát các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, nâng cao hiệu quả thực thi công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh, bảo vệ sức khỏe nhân dân theo tinh thần các nghị quyết của Đảng và Chính phủ.