Thuốc luôn là cấu phần then chốt trong điều trị, đồng thời là khoản chi lớn nhất từ quỹ bảo hiểm y tế. Số liệu của Vụ Bảo hiểm y tế thuộc Bộ Y tế cho thấy, dù tỷ lệ chi thuốc trong tổng chi khám chữa bệnh có xu hướng giảm qua các năm, đây vẫn là khoản chiếm tỷ trọng cao nhất trong cơ cấu chi của quỹ.

Năm 2022, chi thuốc đạt 40.010 tỷ đồng, chiếm 33,41% tổng chi. Năm 2023, con số này là 45.841 tỷ đồng, tương đương 32,82%. Đến năm 2024, chi thuốc tăng lên 50.784 tỷ đồng nhưng tỷ trọng giảm còn 31,22%. Diễn biến này đặt ra yêu cầu phải lựa chọn và thanh toán thuốc hợp lý, vừa bảo đảm hiệu quả sử dụng quỹ, vừa giảm gánh nặng chi trả trực tiếp của người dân.

Hiện việc thanh toán thuốc thực hiện theo Thông tư số 20/2022/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ 1/3/2023. Danh mục kèm theo gồm 1.037 hoạt chất thuốc hóa dược và sinh phẩm, chia thành 27 nhóm lớn cùng 59 thuốc phóng xạ và chất đánh dấu. Tuy nhiên, danh mục này chủ yếu kế thừa từ năm 2018, mới chỉ bổ sung một số thuốc điều trị Covid-19 theo chỉ đạo của Chính phủ và mở rộng một số thuốc cho trạm y tế xã.

Trước sự phát triển nhanh của y học và nhu cầu điều trị ngày càng cao, Bộ Y tế đã giao Vụ Bảo hiểm y tế rà soát, cập nhật, sửa đổi danh mục. Theo dự thảo Thông tư mới, danh mục thuốc hóa dược và sinh phẩm dự kiến bổ sung 84 thuốc.

Đáng chú ý, có 30 thuốc điều trị ung thư, chiếm 35,7% số thuốc bổ sung. Đây là nhóm được đề xuất nhiều nhất, chủ yếu là các thuốc phát minh như thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng, thuốc điều trị miễn dịch. Đại diện Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế cho biết việc bổ sung nhằm tạo thêm lựa chọn cho bác sỹ, giúp người bệnh tiếp cận phác đồ tiên tiến và giảm chi phí điều trị từ tiền túi.

Theo danh mục hiện hành, nhóm thuốc điều trị ung thư và điều hòa miễn dịch có 81 thuốc thuộc phạm vi chi trả. So với các nhóm ký sinh trùng và chống nhiễm khuẩn có 182 thuốc, tim mạch có 110 thuốc, tiêu hóa có 75 thuốc, ung thư đã là nhóm có số lượng hoạt chất được thanh toán ở mức cao. Tuy vậy, những năm gần đây, nhiều thuốc ung thư mới được phát minh và đăng ký lưu hành tại Việt Nam, khiến nhu cầu cập nhật danh mục trở nên cấp thiết.

Dự thảo cũng bổ sung 24 thuốc điều trị các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, hô hấp, tâm thần, tiết niệu, chiếm 29% số thuốc bổ sung.

Ngoài ra, có 18 thuốc điều trị bệnh hiếm được đưa vào danh sách, tương đương 21,4%, trong đó 14 thuốc là điều trị ung thư. Các bệnh này thường đòi hỏi thời gian điều trị kéo dài, chi phí lớn, vì vậy việc mở rộng phạm vi chi trả có ý nghĩa thiết thực đối với người bệnh và gia đình.

Cùng với bổ sung thuốc mới, dự thảo còn sửa đổi điều kiện và tỷ lệ thanh toán của 52 thuốc đã có trong danh mục. Nhiều thuốc được mở rộng điều kiện sử dụng và nâng tỷ lệ thanh toán, qua đó tăng khả năng tiếp cận điều trị.

Một điểm đáng chú ý khác là mở rộng danh mục thuốc cho trạm y tế xã, phù hợp chủ trương phát triển y tế cơ sở theo Nghị quyết số 72-NQ/TW và Chỉ thị số 52-CT/TW. Khi thuốc được cung ứng đầy đủ hơn tại tuyến cơ sở, người dân có thể tiếp cận dịch vụ thuận tiện, giảm chi phí đi lại và hạn chế điều trị vượt tuyến không cần thiết.

Theo Vụ Bảo hiểm y tế, dự thảo Thông tư đã cơ bản hoàn thiện với hai danh mục kèm theo gồm danh mục thuốc hóa dược, sinh phẩm và danh mục thuốc phóng xạ, chất đánh dấu.

Thời gian tới, Bộ Y tế sẽ thành lập các hội đồng chuyên môn theo từng nhóm thuốc để xem xét cụ thể từng trường hợp bổ sung, điều kiện và tỷ lệ thanh toán. Dự kiến Thông tư được ban hành và có hiệu lực trong năm 2026.

Mở rộng danh mục là bước đi thận trọng nhưng cần thiết. Bài toán ở đây không chỉ là thêm bao nhiêu thuốc, mà là sử dụng quỹ thế nào để mỗi đồng chi ra thực sự chuyển hóa thành cơ hội sống và chất lượng sống tốt hơn cho người bệnh.