Kết nối di sản thành một hệ sinh thái trải nghiệm

Tối 28/6, tại không gian Hồ Văn (Văn Miếu - Quốc Tử Giám), Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức chương trình khảo sát, trải nghiệm các sản phẩm văn hóa dành cho đại diện doanh nghiệp lữ hành, cơ quan báo chí, trường học và các đối tác. Đây là dịp để các đơn vị trực tiếp trải nghiệm hệ thống sản phẩm đang được xây dựng tại Hồ Văn, đồng thời đóng góp ý kiến nhằm hoàn thiện mô hình, hướng tới hình thành điểm đến văn hóa đặc sắc và sản phẩm du lịch mới của Thủ đô.

TS. Lê Xuân Kiêu, Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, sau nhiều tháng chuẩn bị, không gian văn hóa Hồ Văn đang từng bước định hình diện mạo của một điểm đến trải nghiệm mới ngay trong quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Không đơn thuần là nơi trưng bày các sản phẩm làng nghề, Hồ Văn được xây dựng theo hướng trở thành một hệ sinh thái trải nghiệm văn hóa, nơi du khách có thể trực tiếp khám phá, tương tác và cảm nhận những giá trị truyền thống bằng nhiều hình thức khác nhau.

Các sản phẩm tại Hồ Văn được thiết kế hướng đến nhiều nhóm khách, từ khách gia đình, khách quốc tế, học sinh, sinh viên đến các đoàn khách chuyên đề.

Theo đó, nhóm sản phẩm đầu tiên là các chương trình trải nghiệm văn hóa truyền thống. Du khách có thể trực tiếp viết thư pháp, làm tranh giấy cuốn, tranh giấy dó, nặn gốm, vẽ thổ cẩm, ướp trà sen hay gặp gỡ các nghệ nhân làng nghề. Mỗi hoạt động đều được xây dựng theo hướng tương tác để người tham gia không chỉ quan sát mà còn trực tiếp thực hành.

Nhóm sản phẩm thứ hai là các chương trình giáo dục di sản dành cho học sinh, sinh viên. Với lợi thế nằm trong quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hồ Văn được kỳ vọng trở thành không gian giáo dục lịch sử, văn hóa và kỹ năng thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế. Đây cũng là sản phẩm đang nhận được sự quan tâm của nhiều trường học nhờ tính giáo dục, khả năng tổ chức linh hoạt và mức độ tương tác cao.

Song song với đó là chuỗi sự kiện văn hóa cộng đồng như biểu diễn nghệ thuật truyền thống, triển lãm, hội chợ văn hóa, lễ hội theo mùa và các chương trình cuối tuần. Hồ Văn cũng hướng tới trở thành địa điểm tổ chức team building văn hóa, ngày hội gia đình, hoạt động tri ân khách hàng, sự kiện cộng đồng và các chương trình trải nghiệm dành cho doanh nghiệp, cơ quan và tổ chức.

Theo TS. Lê Xuân Kiêu, giá trị lớn nhất của Hồ Văn không nằm ở từng gian hàng riêng lẻ mà ở khả năng kết nối các giá trị văn hóa truyền thống thành một hệ sinh thái trải nghiệm hoàn chỉnh.

Từ tháng 7/2026, Hồ Văn dự kiến triển khai chuỗi hoạt động định kỳ mang chủ đề "Dạo quanh Hồ Văn - Sống cùng di sản". Theo kế hoạch, vào thứ Bảy hằng tuần sẽ diễn ra các workshop và chương trình trải nghiệm với nhiều chủ đề khác nhau. Chủ nhật cuối cùng của mỗi tháng sẽ là sự kiện điểm nhấn quy tụ các nghệ nhân làng nghề cùng các hoạt động giao lưu, biểu diễn và trải nghiệm văn hóa. Ban tổ chức kỳ vọng đây sẽ là sản phẩm mới để các doanh nghiệp lữ hành xây dựng tour, đồng thời tạo thêm lý do để người dân và du khách quay trở lại Hồ Văn thường xuyên hơn.

Trải nghiệm văn hóa từ bàn tay nghệ nhân

Điểm đặc biệt của Hồ Văn là phần lớn hoạt động đều được trực tiếp hướng dẫn bởi các nghệ nhân và những người đang gìn giữ nghề truyền thống.

Tại không gian gốm, khách có thể tự tay vẽ sản phẩm, tạo hình bằng đất, vuốt gốm dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Đại diện gian hàng cho biết, workshop hiện có thể phục vụ khoảng 20-25 người mỗi buổi, đồng thời có khả năng hướng dẫn bằng tiếng Anh để đáp ứng khách quốc tế.

Ở khu trải nghiệm làng nón, nghệ nhân đến từ làng Chuông giới thiệu mô hình để du khách trực tiếp vẽ nón, vẽ lá nón và thưởng thức bữa trưa tại nhà nghệ nhân nếu tham gia tour làng nghề.

Trong khi đó, gian hàng giới thiệu văn hóa cà phê Đắk Lắk sẽ có nhiều hoạt động trải nghiệm. Khách sẽ được giới thiệu về các loại cà phê, tự tay giã cà phê bằng cối đá, pha cà phê phin truyền thống rồi sáng tạo cùng cà phê trứng Hà Nội. Tại đây, du khách sẽ được cảm nhận cà phê như một nét văn hóa chứ không đơn thuần là một loại đồ uống. Gian hàng phục vụ từ 8 giờ đến 21 giờ hằng ngày, riêng workshop được tổ chức theo đăng ký trước.

Tại khu trà sen, nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương giới thiệu quy trình ướp trà sen, hướng dẫn khách tự tay thực hiện các công đoạn để cảm nhận giá trị của nghề truyền thống. Theo bà Nương, vào mùa đông, gian hàng sẽ bổ sung thêm workshop làm kẹo lạc hoa sen nhằm đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách.

Ấn tượng không kém là gian hàng của ông Nguyễn Trọng Điểm, thợ giỏi làng nghề truyền thống Phú Vinh. Sau hơn 5 năm kiên trì nghiên cứu, ông đã tạo nên những chiếc đèn nghệ thuật từ thân cây đu đủ, một nguyên liệu vốn bị bỏ đi sau thu hoạch.

Ông Điểm cho biết để tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh, phần thân cây phải trải qua khoảng 100 ngày xử lý, từ luộc liên tục 48-72 giờ, ngâm nước vôi hai tháng để loại bỏ mối mọt rồi mới tạo hình và hoàn thiện.

"Tôi muốn biến một nguyên liệu người Việt Nam đang bỏ đi thành sản phẩm có giá trị. Thân cây đu đủ rất gần gũi với người Việt, mang nhiều ý nghĩa nên tôi quyết tâm làm bằng được, dù phải mất hơn 5 năm thử nghiệm", ông Điểm chia sẻ.

Bên cạnh việc giới thiệu sản phẩm, các nghệ nhân đều sẵn sàng hướng dẫn du khách trực tiếp trải nghiệm các công đoạn chế tác, qua đó giúp hiểu sâu hơn về nghề truyền thống.

Sát đó, nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tĩnh, làng nghề mây tre đan Phú Vinh cho biết, mong muốn lớn nhất khi tham gia Hồ Văn là giới thiệu kỹ thuật đan lát và văn hóa nghề tới khách du lịch.

"Tôi muốn giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn khách nếu họ có thời gian lưu lại để hiểu kỹ thuật đan lát mây tre của Việt Nam. Với kinh nghiệm từng tham gia nhiều chương trình trong nước và quốc tế, tôi hy vọng có thể truyền tải được câu chuyện văn hóa của làng nghề tới du khách", nghệ nhân nhân dân chia sẻ.

Theo ông, vào các ngày cuối tuần, chính các nghệ nhân sẽ trực tiếp hướng dẫn workshop để tăng tính tương tác và chiều sâu trải nghiệm.

Không chỉ các nghệ nhân, nhiều doanh nghiệp lữ hành cũng đánh giá cao hướng phát triển mới của Hồ Văn. Giám đốc Công ty du lịch Mai Việt Travel Dương Xuân Tráng nhận định, việc bổ sung các workshop về cà phê, trà sen, làng nghề cùng các hoạt động trải nghiệm giúp kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

"Đây là sản phẩm mới mà khách quốc tế sẽ rất thích. Họ được nghe nghệ nhân kể chuyện, được trực tiếp trải nghiệm và mua sắm. Nếu giải quyết tốt bài toán kết nối giữa khu nội tự và Hồ Văn thì sản phẩm sẽ còn hấp dẫn hơn rất nhiều", ông Xuân Tráng chia sẻ.

Theo TS. Lê Xuân Kiêu, mục tiêu của chương trình khảo sát lần này không chỉ giới thiệu các sản phẩm hiện có mà còn lắng nghe góp ý từ doanh nghiệp lữ hành và cơ quan báo chí để tiếp tục hoàn thiện mô hình.

"Chúng tôi rất mong sau hành trình trải nghiệm hôm nay sẽ nhận được những góp ý thẳng thắn để Hồ Văn không chỉ là một không gian văn hóa giàu bản sắc mà còn trở thành sản phẩm du lịch văn hóa có sức lan tỏa, được cùng các đối tác kiến tạo và phát triển bền vững", TS. Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh.

Đó cũng là định hướng để Hồ Văn từng bước trở thành điểm đến văn hóa thường xuyên của người dân Thủ đô và du khách, góp phần làm phong phú thêm hệ sinh thái du lịch văn hóa của Hà Nội trong thời gian tới.