Ghi nhận tại nhiều cơ sở y tế cho thấy, số ca nhập viện do ngộ độc thực phẩm và rượu bia thường tăng trong và sau Tết. Những bữa tiệc kéo dài, việc ăn uống quá mức, sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn và lạm dụng rượu bia đã khiến không ít gia đình phải đón năm mới trong phòng cấp cứu thay vì bên mâm cơm sum họp.

Theo một số chuyên gia, Tết Nguyên đán là thời điểm nguy cơ mất an toàn thực phẩm gia tăng do đặc thù sinh hoạt và tiêu dùng. Các buổi tiệc, liên hoan dày đặc, đặc biệt khi sử dụng dịch vụ nấu ăn tự phát, lưu động, thiếu kiểm soát nguồn nguyên liệu và điều kiện vệ sinh, dễ làm tăng nguy cơ ngộ độc.

Không chỉ trong phạm vi gia đình, nhu cầu đi lại, du lịch, tham gia lễ hội cũng góp phần làm gia tăng rủi ro. Trong quá trình di chuyển, nhiều người có xu hướng sử dụng thức ăn đường phố, quán ăn tạm thời hoặc các điểm phục vụ nhanh cho số đông.

Những loại hình này thường khó bảo đảm đầy đủ điều kiện về nguồn nước sạch, bảo quản thực phẩm, kiểm soát nhiệt độ và vệ sinh môi trường, tạo điều kiện cho vi sinh vật gây bệnh phát triển.

Thói quen mua sắm, biếu tặng và tích trữ thực phẩm số lượng lớn dịp Tết cũng là yếu tố đáng lo ngại, nhất là khi thị trường xuất hiện sản phẩm không rõ nguồn gốc, hàng nhái, hàng giả trà trộn.

TS.Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, Tết Nguyên đán và mùa lễ hội kéo dài luôn là giai đoạn nhạy cảm về mất an toàn vệ sinh thực phẩm. Đây là thời điểm nhu cầu tiêu dùng tăng cao, hoạt động sản xuất - kinh doanh thực phẩm sôi động, trong khi thói quen ăn uống của người dân cũng thay đổi đáng kể.

Theo TS.Nguyên, có hai nhóm nguyên nhân chính dẫn đến ngộ độc thực phẩm trong giai đoạn này. Nhóm thứ nhất đến từ bản thân thực phẩm, đặc biệt là các sản phẩm tiềm ẩn rủi ro cao như thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ; hàng giá rẻ, không nhãn mác, quy trình sản xuất không bảo đảm; không có chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm.

Một số cơ sở còn sử dụng phụ gia, hóa chất, phẩm màu độc hại để bảo quản hoặc tạo màu sắc bắt mắt. Thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn đường phố hoặc các sản phẩm thủ công không bảo đảm điều kiện vệ sinh cũng dễ nhiễm vi khuẩn gây bệnh.

Nhóm nguyên nhân thứ hai lại xuất phát từ chính thói quen tiêu dùng. Nhiều gia đình có xu hướng mua và tích trữ thực phẩm với số lượng lớn trong những ngày cận Tết.

Các món chế biến sẵn như giò, chả, nem, thịt quay… nếu không bảo quản đúng nhiệt độ rất dễ hư hỏng, khi sử dụng có thể gây rối loạn tiêu hóa hoặc ngộ độc. Không ít gia đình sau Tết phải bỏ đi lượng thực phẩm lớn vì không dùng hết, vừa lãng phí vừa ảnh hưởng môi trường.

Không ít người tin rằng chỉ cần cho thực phẩm vào tủ lạnh là có thể bảo quản lâu dài. Tuy nhiên, nhiệt độ lạnh chỉ làm chậm sự phát triển của vi khuẩn chứ không tiêu diệt hoàn toàn. Thịt, cá tươi bảo quản quá thời gian khuyến nghị có thể bị biến chất; rau củ để lâu dễ mất vitamin; thức ăn thừa nếu bảo quản quá 2-3 ngày vẫn có nguy cơ sinh độc tố.

Trong những ngày Tết, việc tham gia nhiều bữa tiệc liên tiếp, ăn uống không kiểm soát hoặc kết hợp nhiều loại thực phẩm khác nhau cũng dễ gây rối loạn tiêu hóa, làm tăng nguy cơ ngộ độc. Theo bác sỹ của Bệnh viện Bạch Mai, ngộ độc thực phẩm có thể gây buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy.

Nặng hơn, người bệnh có thể đối mặt với suy gan, suy thận, rối loạn điện giải, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và phụ nữ mang thai là những đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất và cần đặc biệt thận trọng.

Để hạn chế nguy cơ ngộ độc, người dân cần lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên mua tại cơ sở uy tín, có chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm. Khi mua, cần kiểm tra tình trạng thực phẩm, bảo đảm còn tươi, không có mùi lạ, không biến đổi màu sắc. Hạn chế ăn các loại thực phẩm đường phố không bảo đảm vệ sinh, đặc biệt là các món chế biến tại chỗ, kinh doanh thời vụ.

Thực phẩm cần được bảo quản đúng cách, ăn chín, uống sôi. Thức ăn thừa phải được đun lại, để nguội rồi cho vào hộp kín, bảo quản trong tủ lạnh và trước khi ăn cần đun nóng lại. Tuyệt đối không đặt chung thực phẩm sống và thực phẩm chín trong cùng một ngăn tủ lạnh.

Thịt, cá, hải sản tươi sống thường chứa vi khuẩn; khi bảo quản chung với đồ ăn sẵn hoặc thực phẩm đã nấu chín sẽ làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo, dễ dẫn đến ngộ độc. Tủ lạnh cần được phân chia khoa học: ngăn riêng cho thực phẩm sống, ngăn riêng cho thực phẩm chín; sử dụng hộp đựng kín để hạn chế lây nhiễm vi khuẩn và mùi.

Chuyên gia chống độc cũng khuyến cáo không nên tích trữ quá nhiều đồ ăn trong tủ lạnh. Việc nấu ăn từng bữa sẽ an toàn hơn so với bảo quản kéo dài. Hàng quán thường mở lại khá sớm sau Tết nên người dân không cần tích trữ quá mức. Ăn uống dịp lễ cần kiểm soát hợp lý, không ăn cùng lúc các loại thực phẩm kỵ nhau.

Khi nghi ngờ ngộ độc thực phẩm, cần lập tức ngừng ăn loại thực phẩm nghi ngờ và theo dõi triệu chứng. Với trường hợp nhẹ như nôn, đau bụng, đi ngoài, cần uống nhiều nước hoặc dung dịch điện giải để tránh mất nước, ăn cháo hoặc thực phẩm dễ tiêu, giữ ấm cơ thể và không tự ý dùng thuốc.

Nếu người bệnh nôn nhiều không thể uống bù nước, hoặc xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như tiêu chảy nhiều, co giật, khó thở, mất ý thức, cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất.

An toàn thực phẩm dịp Tết không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn là ý thức của mỗi gia đình. Sự đủ đầy trong ngày Tết không nằm ở việc tích trữ thật nhiều, mà ở cách lựa chọn và sử dụng thực phẩm thông minh, an toàn để bảo vệ sức khỏe cho cả nhà, giữ trọn niềm vui sum vầy trong những ngày đầu năm mới.