Để dòng tiền du lịch chảy vào nền kinh tế

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Du lịch được đặt trong hệ sinh thái liên ngành, liên vùng, tạo động lực cho hàng không, vận tải, thương mại, nông nghiệp, công nghiệp văn hóa, kinh tế số, kinh tế đêm và nhiều lĩnh vực dịch vụ.

Những mùa cao điểm đông khách chưa đồng nghĩa nền kinh tế thu được giá trị tương xứng. Thước đo thực chất phải là thời gian lưu trú, mức chi tiêu, tỷ lệ quay trở lại và phần doanh thu ở lại với doanh nghiệp Việt Nam, người lao động, nông dân cùng cộng đồng điểm đến.

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị đầu tháng 9/2026, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy, cách tiếp cận và cách làm; chuyển mô hình tăng trưởng và phương thức quản trị du lịch từ số lượng sang chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Theo Phó Thủ tướng, du lịch phải thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, động lực tăng trưởng mới, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Quá trình này cần bảo đảm hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, gắn với quốc phòng, an ninh, ngoại giao văn hóa và hội nhập quốc tế.

Nhận định rằng, nếu Nghị quyết số 08-NQ/TW năm 2017 xác lập du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, Nghị quyết số 26-NQ/TW chuyển trọng tâm sang tái cấu trúc chiều sâu và tối ưu hóa giá trị, ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á cho rằng: “Cảnh quan đẹp hay di sản quý mới là điều kiện ban đầu. Tài nguyên chỉ tạo ra giá trị kinh tế khi được phát triển thành sản phẩm hấp dẫn bằng công nghệ, chất lượng dịch vụ và những câu chuyện văn hóa giàu cảm xúc”.

Đồng tình, ông Lê Công Năng, Chủ tịch HĐQT WonderTour đánh giá Nghị quyết 26 là “kim chỉ nam” và “cú hích chiến lược”, xác định du lịch là động lực tăng trưởng mới. Ngành cần tạo sức cộng hưởng với công nghiệp văn hóa, kinh tế số, kinh tế đêm, nông nghiệp, thương mại và dịch vụ, đồng thời quảng bá hình ảnh đất nước, bảo tồn di sản.

“Du lịch giống như một hình thức “xuất khẩu tại chỗ”, đưa người tiêu dùng quốc tế đến Việt Nam trải nghiệm và chi tiêu. Tuy nhiên, mối liên kết giữa lữ hành, lưu trú, vận tải, mua sắm, làng nghề, OCOP, ẩm thực và giải trí vẫn lỏng lẻo. Các mắt xích vận hành rời rạc khiến thời gian lưu trú ngắn, trải nghiệm thiếu chiều sâu và nhiều cơ hội giữ dòng tiền bị bỏ lỡ”, ông Năng phân tích.

Kiến tạo hệ sinh thái để giữ khách, giữ dòng tiền

Theo ông Đặng Duy Trung Hiếu, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, động lực tăng trưởng mới không đơn thuần là đón thêm khách, mà phải khiến du khách ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn, quay lại nhiều hơn và để lại giá trị lớn hơn.

Muốn vậy, văn hóa phải trở thành linh hồn của sản phẩm, hiện diện trong kiến trúc, ẩm thực, âm nhạc, nghệ thuật, quà tặng, phong cách phục vụ và toàn bộ hành trình trải nghiệm. Việt Nam cần lựa chọn những câu chuyện đủ sức đầu tư dài hạn, kết hợp di sản với công nghiệp sáng tạo và công nghệ hiện đại để hình thành các sản phẩm biểu tượng mang dấu ấn quốc gia.

Ông Phạm Hải Quỳnh cho rằng, câu chuyện văn hóa cần được giải mã bằng ngôn ngữ đương đại. Nghệ thuật kể chuyện, âm thanh, ánh sáng và công nghệ trình diễn có thể đưa di sản thoát khỏi cách trưng bày thụ động, tạo nên trải nghiệm mà du khách sẵn sàng trả giá cao.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Công Năng nhấn mạnh: “Khai thác văn hóa không đồng nghĩa thương mại hóa bằng mọi giá. Doanh nghiệp phải bảo vệ tính xác thực của lịch sử, tránh làm sai lệch di sản, đồng thời có trách nhiệm đóng góp cho bảo tồn và tái đầu tư tại điểm đến”.

Khả năng giữ dòng tiền còn phụ thuộc vào quy mô và mức độ liên kết của hệ sinh thái. Theo ông Phạm Hải Quỳnh, đầu tư đơn lẻ dễ khiến điểm đến nghèo trải nghiệm. Vì vậy, mục tiêu hình thành 15 tập đoàn du lịch có thương hiệu mạnh vào năm 2030 sẽ góp phần bồi đắp nội lực, dẫn dắt thị trường và kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa vào chuỗi cung ứng. “Ngân sách nhà nước cần đóng vai trò vốn mồi cho hạ tầng giao thông liên vùng và quy hoạch không gian tích hợp. Trên nền tảng đó, nguồn vốn tư nhân phát triển chuỗi lưu trú, vui chơi, giải trí, mua sắm và nghệ thuật. Sun Group, Vingroup, Vinpearl, Saigontourist, Vietravel, Sovico, Vietjet và BRG đã thể hiện vai trò dẫn dắt tại từng phân khúc”, ông Quỳnh nhìn nhận.

Thị thực mở cánh cửa đón khách, còn hệ sinh thái sản phẩm quyết định thời gian lưu trú và mức chi tiêu. Ông Phạm Hải Quỳnh đề xuất mở rộng miễn thị thực cho các thị trường chi tiêu cao như Liên minh châu Âu, Bắc Mỹ, Australia, New Zealand và các nước vùng Vịnh; nghiên cứu nâng thời hạn miễn thị thực đơn phương lên 60 đến 90 ngày, cho phép nhập cảnh nhiều lần.

Việt Nam cũng cần nghiên cứu thị thực dành cho người làm việc từ xa, khách MICE, nhà đầu tư, khách chữa lành và nghỉ dưỡng dài ngày. Các mô hình mới có thể được thí điểm tại Phú Quốc, Vân Đồn, Nha Trang và Đà Nẵng, đi cùng quy định cụ thể về lưu trú, nghĩa vụ thuế, an ninh mạng và quản trị điểm đến.

Kinh tế đêm là dư địa quan trọng để kéo dài thời gian tiêu dùng. Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Phú Quốc và Nha Trang có lợi thế phát triển chợ đêm, nghệ thuật thực cảnh, du thuyền đêm, phố lễ hội hoặc tổ hợp giải trí hoạt động suốt ngày đêm. Các mô hình này đòi hỏi quy hoạch phù hợp cùng quy định rõ về lao động, an ninh trật tự, an toàn thực phẩm, môi trường, thuế và phí.

Hệ sinh thái ấy chỉ bền vững khi cộng đồng được tham gia và hưởng lợi. Theo ông Nguyễn Hồng Hải, người dân cần được tham gia cung cấp dịch vụ, bảo tồn văn hóa và giữ gìn môi trường. Nhà nước phải tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực; doanh nghiệp cần được tiếp cận đất đai, tín dụng và chính sách phù hợp để đầu tư sản phẩm mới, chuyển đổi xanh và công nghệ cao.

Chính phủ đã hoàn thiện Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết với 30 nhiệm vụ, phân công cho 7 bộ, cơ quan và UBND các tỉnh, thành phố. Hiệu quả cuối cùng cần được đo bằng mức chi tiêu bình quân, thời gian lưu trú, tỷ lệ khách quay lại, chỉ số hài lòng và phần giá trị thực sự ở lại nền kinh tế.

Khi mỗi bữa ăn mở thêm đầu ra cho nông sản, mỗi món quà lưu niệm tạo sinh kế cho làng nghề, mỗi đêm lưu trú làm tăng doanh thu cho các địa phương và mỗi trải nghiệm góp phần nuôi dưỡng di sản, dòng tiền du lịch mới trở thành dòng vốn phát triển. Đó là phép thử rõ nhất đối với năng lực đưa Nghị quyết 26 từ tầm nhìn chiến lược thành sức tăng trưởng hiện hữu.