Sốt, đau đầu, mệt mỏi hay buồn nôn là những triệu chứng khá phổ biến, thường khiến nhiều người nghĩ đến cảm cúm hoặc một bệnh nhiễm trùng thông thường. Tuy nhiên, đây cũng có thể là những biểu hiện ban đầu của bệnh não mô cầu - bệnh nhiễm khuẩn cấp tính có khả năng tiến triển nhanh và để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cho biết, bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn có thể lây truyền qua đường hô hấp khi tiếp xúc với các giọt nhỏ chứa dịch tiết mũi, họng của người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh.

Điểm đáng lưu ý là ở giai đoạn đầu, bệnh não mô cầu có thể biểu hiện tương tự cảm cúm. Người bệnh có thể sốt cao đột ngột, đau đầu, buồn nôn, nôn và mệt mỏi. Sự tương đồng về triệu chứng dễ khiến người bệnh và gia đình chủ quan, tiếp tục theo dõi hoặc tự điều trị tại nhà.

Trong khi cảm cúm thông thường thường diễn tiến từ từ và phần lớn có thể hồi phục, bệnh do não mô cầu có khả năng chuyển nặng nhanh. Vi khuẩn có thể gây viêm màng não hoặc xâm nhập vào máu dẫn tới nhiễm trùng huyết, khiến tình trạng người bệnh xấu đi chỉ trong thời gian ngắn.

Theo thống kê được HCDC dẫn lại, ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh, khoảng 10-15% người mắc viêm màng não do não mô cầu vẫn có thể tử vong sau khi xuất hiện triệu chứng. Vì vậy, nhận diện những dấu hiệu bất thường đi kèm với sốt và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Một trong những dấu hiệu cần cảnh giác là cơn đau đầu dữ dội đi cùng sốt cao. Nếu bệnh tiến triển thành viêm màng não, người bệnh có thể xuất hiện cứng cổ, nôn, lú lẫn hoặc thay đổi trạng thái tinh thần, sợ ánh sáng hay mắt trở nên nhạy cảm bất thường với ánh sáng.

Nếu não mô cầu gây nhiễm trùng huyết, các biểu hiện có thể khác. Người bệnh có thể đau dữ dội ở cơ, khớp, ngực hoặc bụng; thở nhanh, tay chân lạnh. Ở giai đoạn muộn có thể xuất hiện những ban xuất huyết màu tím sẫm trên da. Đây là những dấu hiệu cảnh báo tình trạng nghiêm trọng, cần được cấp cứu ngay.

Việc nhận biết bệnh ở trẻ sơ sinh khó khăn hơn bởi trẻ có thể không xuất hiện những triệu chứng điển hình như người lớn. Thay vào đó, trẻ có thể lờ đờ, giảm hoạt động, dễ kích thích hoặc cáu gắt, bỏ bú, nôn; một số trường hợp xuất hiện thóp trước phồng. Những thay đổi bất thường về trạng thái, khả năng bú và phản ứng của trẻ vì vậy cũng cần được cha mẹ đặc biệt lưu ý.

Sự nguy hiểm của bệnh não mô cầu không chỉ nằm ở tốc độ tiến triển và nguy cơ tử vong. Ngay cả những người được điều trị khỏi vẫn có thể phải đối mặt với hậu quả lâu dài. Ước tính cứ 5 người sống sót sau mắc bệnh có một người chịu các di chứng như mất hoặc suy giảm thính lực, tổn thương não, các vấn đề thần kinh, suy giảm chức năng thận, thậm chí phải cắt cụt chi.

Chính vì vậy, việc phân biệt cảm cúm với bệnh não mô cầu không nên chỉ dựa vào một triệu chứng đơn lẻ. Sốt và đau đầu có thể gặp ở nhiều bệnh, nhưng nếu sốt cao đột ngột đi kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, lú lẫn, nôn nhiều, sợ ánh sáng, thở nhanh, tay chân lạnh, đau dữ dội hoặc xuất hiện ban xuất huyết, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.

Đặc biệt, không nên chờ đến khi xuất hiện đầy đủ các triệu chứng mới đi khám bởi bệnh có thể diễn biến nhanh. Chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời bằng kháng sinh phù hợp là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ tử vong cũng như những di chứng nặng nề.

Với trẻ nhỏ, cha mẹ cũng không nên chủ quan khi trẻ sốt kèm lờ đờ, bỏ bú, nôn, quấy khóc bất thường hoặc giảm phản ứng. Việc tự điều trị kéo dài tại nhà khi tình trạng ngày càng nặng có thể làm mất thời gian cần thiết để can thiệp.

Não mô cầu vì vậy là căn bệnh cần được nhận diện sớm ngay từ những triệu chứng ban đầu tưởng như rất quen thuộc. Trước một cơn sốt bất thường, điều quan trọng không chỉ là hạ sốt mà còn phải theo dõi sát diễn biến và những dấu hiệu cảnh báo đi kèm. Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần được thăm khám sớm để chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng có thể đe dọa tính mạng.

Để phòng bệnh não mô cầu, bác sỹ khuyến cáo người dân cần giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống sạch sẽ, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế dùng chung đồ dùng cá nhân. Khi có người nghi ngờ mắc bệnh, đặc biệt là trẻ em, cần thông báo ngay cho cơ sở y tế để được hướng dẫn xử trí phù hợp.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh phòng bệnh, tiêm vắc-xin vẫn là giải pháp chủ động và hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh do não mô cầu.

Hiện Việt Nam đã có các loại vắc-xin phòng các nhóm huyết thanh B, BC và A, C, Y, W-135 dành cho cả trẻ em và người lớn. Trong đó, vắc-xin phòng nhóm B có thể tiêm từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi; vắc-xin nhóm BC dành cho trẻ từ 6 tháng đến 45 tuổi; còn các vắc-xin phòng nhóm A, C, Y, W-135 có thể sử dụng từ 6 tuần tuổi và một số loại không giới hạn độ tuổi.

Nói thêm về vắc-xin, theo Ths.Lê Thanh Khôi, Phó Giám đốc Y khoa trực thuộc Hội đồng Y khoa Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng chống đỡ với vi khuẩn còn hạn chế.

Các biểu hiện ban đầu của bệnh thường không đặc hiệu như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn hoặc cứng cổ. Chính sự tương đồng với các bệnh cảm cúm thông thường khiến nhiều phụ huynh chủ quan, bỏ lỡ thời điểm điều trị quan trọng.

"Viêm màng não mô cầu có tỷ lệ tử vong cao thứ hai sau bệnh dại. Theo số liệu ngành y tế, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50% nếu không được điều trị kịp thời. Ngay cả trong những trường hợp được cứu sống, cứ 5 người sống sót lại có 1 người phải đối mặt với các di chứng nặng nề như điếc, tổn thương thần kinh, đoạn chi hoặc sẹo vĩnh viễn", Ths.Lê Thanh Khôi cho biết.

Trong thời gian gần đây, tại Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu ghi nhận nhu cầu tư vấn và tiêm vắc-xin phòng não mô cầu gia tăng rõ rệt. Phần lớn khách hàng là các gia đình. Điều này cho thấy người dân ngày càng nâng cao nhận thức và chủ động hơn trong việc phòng ngừa bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Đơn vị đã chủ động triển khai các phương án vận hành phù hợp, đảm bảo nguồn cung vắc-xin, bảo vệ toàn diện cho mọi lứa tuổi từ trẻ nhũ nhi, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người trưởng thành và người cao tuổi.

Toàn bộ quy trình tiêm chủng thực hiện nghiêm ngặt theo quy định chuyên môn của Bộ Y tế, nhằm đảm bảo an toàn tối đa. Đồng thời, hệ thống bảo quản vắc-xin được quản lý theo tiêu chuẩn GSP của Bộ Y tế, sử dụng thiết bị đạt chuẩn WHO với công nghệ tiên tiến từ châu Âu, giám sát thông minh 24/7 giúp duy trì chất lượng vắc-xin luôn ổn định.