Dồn dập huy động vốn giá đắt, dồn lực cho vay bất động sản  

Theo dữ liệu của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, trong tháng 9/2026 (tính đến ngày công bố thông tin 11/10), các ngân hàng thương mại đã phát hành 31.400 tỷ đồng trái phiếu riêng lẻ, chiếm 54,4% tổng giá trị phát hành trái phiếu riêng lẻ trong tháng 9.

Trong đó, riêng PVcomBank dẫn đầu về lãi suất huy động trái phiếu (10,5%/năm). Lãi suất này cao vượt trội so với nhóm ngân hàng big 4 (8-8,2%/năm) và các ngân hàng TMCP tư nhân khác (trên 9%/năm). 

Việc PVcomBank chấp nhận huy động vốn giá cao là dễ hiểu khi nửa đầu năm nay, tín dụng ngân hàng này tăng hơn 7% trong khi huy động tiền gửi tăng trưởng âm so với cuối năm ngoái, buộc ngân hàng phải huy động vốn qua các kênh khác.

Báo cáo tài chính của PVcomBank 6 tháng đầu năm cũng cho thấy, ngân hàng đang chịu áp lực thanh khoản ngắn hạn khá lớn. Theo đó, ngân hàng đang đối mặt với mức chênh lệch thanh khoản ròng âm ở mức hơn 21.600 tỷ đồng ở kỳ hạn dưới 1 tháng và âm hơn 8.400 tỷ đồng ở kỳ hạn 1-3 tháng. Điều này có nghĩa là các nghĩa vụ nợ ngắn hạn (như tiền gửi khách hàng đến hạn, giấy tờ có giá) lớn hơn nhiều so với tài sản có thể thu hồi ngay. Điều này cũng lý giải vì sao PVcomBank buộc phải liên tục huy động vốn với lãi suất cao thời gian gần đây qua các kênh khác ngoài tiền gửi.

Việc tập trung vốn quá lớn vào bất động sản là một trong những lý do dẫn tới tình trạng trên. Nửa đầu năm nay, cho vay kinh doanh bất động sản của ngân hàng này chiếm tới 48,4% tổng dư nợ. Tính thêm cả mảng xây dựng thì dư nợ cho vay kinh doanh bất động sản và liên quan đến bất động sản đã chiếm tới gần 54% danh mục tín dụng, chưa kể dư nợ cá nhân mua nhà.

Đáng nói, kết luận của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước (NHNN) về PVcomBank thời gian gần đây đều chỉ ra nhiều tồn tại trong công tác cấp tín dụng, hồ sơ vay vốn; việc giám sát vốn vay còn lỏng lẻo, định giá tài sản bảo đảm sai định kỳ…

Trước đó, dư luận cũng phản ánh nhiều thương vụ cho vay khá “khó hiểu” của PVcomBank. Tiêu biểu nhất là khoản vay trị giá 800 tỷ đồng được PVcomBank chi nhánh Đống Đa cấp cho bà N.T.T - Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư hội nhập Toàn Cầu và ông N.V.T vào tháng 8/2023, với mục đích vay được đăng ký là tiêu dùng cá nhân.

Đây là khoản tín dụng có quy mô lớn nhưng tài sản đảm bảo lại chỉ là 2.500 cổ phần thuộc sở hữu của hai cá nhân này tại Công ty Cổ phần Đầu tư Hội nhập Toàn Cầu, cùng toàn bộ quyền tài sản phát sinh từ số cổ phần trên. Theo mệnh giá, 2.500 cổ phần này có giá trị 250 triệu đồng. Tiếp đó, vào tháng 1/2024, bà N.T.T và ông N.V.T sử dụng 5.500 cổ phần tại Công ty Cổ phần The Vistas và quyền tài sản phát sinh từ cổ phần theo Giấy chứng nhận cổ phần số 01/2023/GCN, với tổng mệnh giá cổ phần là 55 triệu đồng (tỷ lệ so với vốn điều lệ 0,05%) để làm tài sản bảo đảm cho khoản vay 400 tỷ đồng tại ngân hàng này.

Việc tập trung vốn quá mức vào bất động sản trong khi khâu thẩm định, giám sát vốn vay nhiều lần bị cảnh báo là một trong những nguyên nhân khiến nợ xấu PVcomBank ở mức cao so với mặt bằng chung toàn hệ thống.

Tính đến cuối tháng 6/2026, tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay của ngân hàng này là 2,83% (sát ngưỡng cảnh báo 3%).

Đáng chú ý, nợ có khả năng mất vốn (nợ nhóm 5) chiếm tới 83,7% tổng nợ xấu của ngân hàng, cho thấy rủi ro mất vốn thực tế rất lớn, đòi hỏi áp lực trích lập dự phòng cực kỳ nặng nề.  

11 cổ đông nắm gần 93% vốn ngân hàng và thương vụ phát hành cổ phiếu bất thường  

Hiện tại, PVcomBank là một trong những ngân hàng có tỷ lệ sở hữu cổ đông cô đặc nhất hệ thống. Số liệu của NHNN cho thấy, tính đến 30/6/2026, 11 cổ đông hiện đang sở hữu 92,95% vốn của PVcomBank. Trong đó, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ 52% vốn và Morgan Stanley International Holdings Inc nắm 6,67% vốn.

Nếu loại trừ cổ đông nhỏ lẻ và hai cổ đông lớn nói trên (PVN và Morgan Stanley), 9 cổ đông lớn khác đang nắm hơn 34% vốn PVcomBank.

Dù Luật các tổ chức tín dụng 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2024) quy định tổ chức tín dụng phải công bố công khai thông tin về cá nhân, tổ chức là cổ đông sở hữu từ 1% vốn điều lệ trở lên trên trang thông tin điện tử, song đến nay, PVcomBank vẫn chưa công bố công khai danh sách này mà chỉ công bố hai cổ đông lớn là Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN) và Morgan Stanley.  Danh sách 9 cổ đông lớn còn lại chưa được PVcomBank công bố.

Với tỷ lệ cổ đông cô đặc như trên cộng với hơn 54% tín dụng tập trung vào bất động sản - xây dựng, sẽ không có gì đáng ngạc nhiên nếu một số cổ đông “giấu mặt” của PVcomBank liên quan đến hệ sinh thái bất động sản liên quan mà ngân hàng này từng cấp tín dụng.   

Đáng lưu ý, cuối tháng 9 vừa qua, HĐQT PVcomBank đã phê duyệt giá phát hành riêng lẻ 300 triệu cổ phiếu ở mức 13.628 đồng, cao hơn 64% so với thị giá cổ phiếu PCB trên UPCoM đóng cửa cuối tuần trước. Việc chào bán này thực hiện theo quyết định tăng vốn điều lệ thêm 3.000 tỷ đồng của PVcomBank được phê duyệt từ tháng 7/2026. Nếu chào bán thành công 300 triệu cổ phiếu, PVcomBank có thể thu về hơn 4.000 tỷ đồng. 

Tại thời điểm cuối tháng 6/2026, tổng tài sản của PVcomBank đã lên tới gần 278.431 tỷ đồng, trong tổng vốn chủ sở hữu chỉ đạt 13.250 tỷ đồng (trong đó vốn điều lệ là 9.000 tỷ đồng), cho thấy đệm vốn của ngân hàng này khá mỏng, khả năng chống đỡ kém nếu phát sinh các cú sốc tín dụng hoặc nợ xấu. Việc tăng vốn điều lệ như kế hoạch phát hành thêm 300 triệu cổ phiếu giá cao nói trên là cấp bách.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là, cổ đông nào lại chấp nhận bỏ nghìn tỷ để mua cổ phiếu riêng lẻ giá đắt của PVcomBank?

Việc một nhà đầu tư chấp nhận chi hàng nghìn tỷ đồng để mua lượng lớn cổ phiếu bị hạn chế chuyển nhượng với mức giá cao gấp 1,6 lần thị giá là điều rất hiếm thấy trên thị trường chứng khoán. Thông thường, trường hợp này hay xảy ra khi bên mua là đối tác chiến lược, chấp nhận trả giá cao để mua “chi phí cơ hội” nắm quyền chi phối hoặc là một thương vụ “thu xếp tài chính nội bộ” của các cổ đông lớn, giúp doanh nghiệp tăng năng lực tài chính.

Với trường hợp của PVcomBank, ngân hàng cho biết, sau đợt phát hành riêng lẻ này, dự kiến tỷ lệ sở hữu của PVN sẽ giảm từ 52% xuống 39%, tỷ lệ sở hữu của Morgan Stanley International Holdings Inc giảm từ khoảng 6,67% xuống 5%. Như vậy, hai cổ đông lớn trên không tham gia đợt phát hành riêng lẻ này. Dư luận đồn đoán, khả năng cổ đông mua cổ phiếu phát hành riêng lẻ sẽ nằm trong nhóm 9 cổ đông nắm 34% vốn của ngân hàng hoặc có liên quan tới nhóm cổ đông này.

Theo NHNN, suốt những năm qua, dòng tiền mua bán cổ phần ngân hàng không có gì bất thường xét theo mặt hồ sơ. Song thực tế lại diễn ra khá phổ biến tình trạng nộp tiền mặt vào công ty chứng khoán để mua cổ phần, chủ sở hữu thực sự sẽ là một bí ẩn. Tình trạng đứng tên hộ trong sở hữu cổ phần ngân hàng đang diễn ra rất phổ biến, trong khi Thanh tra NHNN không có đủ chức năng, thẩm quyền điều tra để làm rõ tình trạng đứng tên hộ này, cũng như xác nhận tính hợp pháp của nguồn vốn sử dụng để mua/bán cổ phần ngân hàng.

Từ đầu năm đến nay, qua thanh tra, đã phát hiện một số dấu hiệu lợi dụng kẽ hở, né tránh quy định pháp luật trong hoạt động cấp tín dụng và quản trị ngân hàng. Đáng chú ý là việc né quy định về giới hạn sở hữu cổ phần tại tổ chức tín dụng thông qua phân tán quyền sở hữu cho nhiều tổ chức, cá nhân. Cơ quan quản lý cũng phát hiện dấu hiệu né tránh quy định về giới hạn cấp tín dụng đối với một khách hàng và người có liên quan.