Từ phụ phẩm của ngành này thành đầu vào của ngành khác

Ngày 29/9, chia sẻ tại Diễn đàn Bất động sản công nghiệp Việt Nam lần thứ (VIPF) 6 - năm 2026, ông Đào Nguyên Khánh, Trưởng Bộ phận phát triển bền vững và Truyền thông doanh nghiệp, INSEE Việt Nam cho rằng, cộng sinh công nghiệp là việc khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng phụ phẩm của ngành công nghiệp khác làm đầu vào cho quy trình sản xuất của mình, qua đó thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Theo ông Khánh, ngành sản xuất xi măng của INSEE là một trong những lĩnh vực ứng dụng kinh tế tuần hoàn ở mức cao tại Việt Nam từ nhiều năm nay.

Cụ thể, INSEE sử dụng phụ phẩm từ ngành sản xuất thép như xỉ thép làm đầu vào sản xuất; sử dụng tro bay từ các nhà máy nhiệt điện; đồng thời sử dụng các dòng chất thải phù hợp của nhiều ngành nghề khác làm nguyên nhiên liệu thay thế.

Từ thực tế này, ông Khánh đưa ra hai khuyến nghị liên quan đến hạ tầng để khuyến khích các doanh nghiệp cộng sinh với nhau.

Trước hết, công tác quy hoạch cần hiểu rõ chuỗi giá trị và mối tương quan giữa các ngành nghề, từ đó bố trí các ngành nghề đi cùng nhau một cách phù hợp.

Dẫn chứng tại nhà máy xi măng của INSEE ở KCN Thị Vải, ông Khánh cho biết, trước đây doanh nghiệp phải nhập xỉ thép từ Nhật Bản, sau đó sử dụng xỉ thép của Hòa Phát. Những năm gần đây, doanh nghiệp có thêm nhà cung cấp ngay tại địa phương là Công ty CHC ở KCN Mỹ Xuân, cách nhà máy chưa tới 10 km.

Theo ông, việc có nhà cung cấp xỉ thép ở gần giúp hình thành chuỗi cung ứng đáng tin cậy, giảm chi phí vận hành và giảm lượng phát thải từ hoạt động vận chuyển.

“Khi nhà quy hoạch hiểu rõ chuỗi giá trị, việc bố trí không gian KCN sẽ phát huy tối đa hiệu quả cộng sinh”, ông Khánh nói.

Khuyến nghị thứ hai của ông Khánh liên quan đến quản lý dòng chất thải và mô hình MRF (Material Recovery Facility). Theo ông, cần hiểu rõ bản chất các dòng chất thải của từng ngành công nghiệp trong khu công nghiệp để ứng dụng công nghệ tái chế, tái sử dụng phù hợp.

Ông Khánh đề xuất phát triển các trung tâm phân loại và phục hồi tài nguyên, chất thải theo mô hình trung tâm phân loại và phục hồi tài nguyên, chất thải (MRF) có thể kết nối các khu công nghiệp với nhau.

Tại đây, rác thải, chất thải từ các khu công nghiệp được tập trung và phân loại trước bởi doanh nghiệp chuyên trách. Sau đó, những dòng chất thải phù hợp có thể được bán hoặc cung cấp cho các nhà máy có nhu cầu sử dụng làm nguyên liệu đầu vào. Mô hình này có thể tạo lợi ích cho các bên, đồng thời đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Có thể kết nối cộng sinh giữa nhiều khu công nghiệp

Trước câu hỏi về giải pháp đối với những khu công nghiệp hoặc nhà máy đã được xây dựng từ trước, thiếu quy hoạch cộng sinh ngay từ đầu, ông Khánh cho rằng, vị trí của những nhà máy đã cố định thì không thể thay đổi. Tuy nhiên, dưới góc độ logistics và chuỗi cung ứng, vẫn có thể có giải pháp xử lý.

Theo ông, nếu quy hoạch các trung tâm phân loại và trung chuyển dòng chất thải (MRF) ở vị trí trung gian giữa 2-3 khu công nghiệp lân cận, với khoảng cách phù hợp, có thể kích hoạt mạng lưới cộng sinh công nghiệp liên khu vực.

“Đây là vai trò rất lớn của Nhà nước trong việc quy hoạch hạ tầng kết nối”, ông Khánh nói.

Bên cạnh quy hoạch và đầu tư hạ tầng, ông Khánh cho rằng các khu công nghiệp và doanh nghiệp đang hoạt động trong khu công nghiệp có thể bắt đầu từ những giải pháp thuộc về “hạ tầng mềm”.

“Nếu chỉ có thể chọn được một hành động thực chất ngay trong vòng 12 tháng tới, tôi sẽ đề xuất các khu công nghiệp và những doanh nghiệp hoạt động trong khu công nghiệp đặt ra mục tiêu chung về vấn đề quản trị”, ông Khánh nói.

Theo đó, các doanh nghiệp cần thực hiện 100% việc đánh giá bộ quy tắc ứng xử (Code of Conduct) dành cho các nhà cung cấp dịch vụ và thực hiện việc đánh giá một cách thực chất.

Theo ông, khi các doanh nghiệp cùng thực hiện việc này, cả chuỗi giá trị sẽ có chung một tầm nhìn và cùng chịu sức ép để chuyển động theo cùng một hướng.

Với INSEE, ông Khánh cho biết, với tư cách là nhà cung cấp vật liệu và giải pháp xây dựng xanh, doanh nghiệp có đầy đủ các chứng chỉ và sẵn sàng để các đối tác kiểm tra, đánh giá việc thực thi bộ quy tắc ứng xử. Tương tự, trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ xử lý chất thải, INSEE cũng sẵn sàng cho việc đánh giá.

Ông Khánh cho rằng đây là giải pháp có tính khả thi bởi thuộc về “hạ tầng mềm”. Trong khi đó, với “hạ tầng cứng”, chẳng hạn hệ thống xử lý nước thải, quá trình đầu tư, quy hoạch và thực hiện thủ tục cấp phép có thể mất nhiều thời gian.

“Do đó, nếu chỉ trong mốc thời gian 12 tháng tới, tập trung vào vấn đề quản trị - thực thi 100% việc đánh giá toàn bộ nhà cung cấp xem có đạt hay không - chính là hướng đi khả thi nhất”, ông Khánh nhấn mạnh.