Bộ Công thương vừa có Tờ trình số 4153/TTr-BCT trình Chính phủ về việc xây dựng Nghị định quy định tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước.

Bộ cho biết, các quy định hiện hành về xuất xứ hàng hóa chủ yếu phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu, ngược lại, tại thị trường trong nước vẫn chưa có khung pháp lý thống nhất cho việc xác định hàng hóa mang xuất xứ Việt Nam.

Một số sản phẩm hàng hóa lưu thông trong nước dù chỉ trải qua các công đoạn gia công, lắp ráp, chế biến đơn giản, không làm thay đổi cơ bản tính chất hàng hóa cũng được doanh nghiệp tự gắn nhãn "sản xuất tại Việt Nam" hay “sản phẩm của Việt Nam” khiến người tiêu dùng thắc mắc, thậm chí bức xúc nhưng các cơ quan chức năng lại không có căn cứ hay chế tài để xử lý.

Bên cạnh việc đáp ứng nhu cầu về tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước còn đáp ứng nhu cầu thể hiện xuất xứ hàng hóa theo thông lệ quốc tế, quản lý thị trường trong nước và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Sự hình thành các chuỗi cung ứng trong bối cảnh toàn cầu hóa, trong đó nhiều nước cùng tham gia sản xuất một sản phẩm, đã và đang tạo ra những thay đổi trong cách hiểu về xuất xứ hàng hóa.

Vì thế, Dự thảo nghị định mới quy định rõ các tiêu chí đối với hàng hóa được coi là có xuất xứ Việt Nam, kể cả trường hợp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu nhưng đáp ứng yêu cầu về giá trị gia tăng trong nước.

Đáng chú ý, các công đoạn gia công hoặc lắp ráp đơn giản sẽ không được tính để xác định xuất xứ, nhằm ngăn chặn việc lợi dụng hoạt động sản xuất tối thiểu để gắn nhãn "Made in Vietnam".

Doanh nghiệp vẫn được tự kê khai xuất xứ trên nhãn hàng hóa nhưng phải có trách nhiệm chứng minh khi cơ quan chức năng yêu cầu. Bộ Công thương khẳng định quy định mới không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Khi được ban hành, Nghị định được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ quan trọng để bảo vệ thương hiệu hàng Việt, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và tăng cường niềm tin của người tiêu dùng đối với các sản phẩm mang nhãn “Made in Vietnam”. Đồng thời, quy định mới không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Bộ Công thương cho biết, các nước tiên tiến đều có quy định về tiêu chí xác định xuất xứ để ghi nhãn nước nhằm quản lý: bảo hộ sản xuất trong nước và bảo vệ người tiêu dùng.

Theo đó, hàng hóa được ghi nhãn nước sản xuất khi đáp ứng tiêu chí: được sản xuất toàn bộ tại nước đó hoặc  công đoạn cuối cùng làm biến đổi bản chất hàng hóa được sản xuất tại nước/vùng lãnh thổ đó. Các nước quy định khá đa dạng về tiêu chí xác định xuất xứ để thể hiện trên nhãn hàng hóa.

Chẳng hạn, Liên minh châu Âu (EU) quy định hàng hóa được ghi nhãn sản xuất tại EU khi đáp ứng quy tắc xuất xứ hàng hóa không ưu đãi và có ngoại lệ đối với dược phẩm (theo quy định tại Bộ luật Liên minh Hải quan (Union Customs Code - UCC).

Mỹ quy định hàng hóa được ghi nhãn sản xuất tại Mỹ khi có công đoạn sản xuất cuối cùng tạo nên bản chất hàng hóa tại Mỹ  (theo Đạo luật của Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ - Federal Trade Comission FTC).

Một số nước quy định tiêu chí cho từng sản phẩm cụ thể đối với mặt hàng cần bảo hộ hoặc đã xây dựng được thương hiệu mang tầm quốc tế. Ví dụ, quy định của Thụy Sỹ đối với đồng hồ, quy định của Mỹ đối với ô tô, hàng dệt may và len, quy định của New Zealand đối với rượu vang...