Thực tế cho thấy, một số sản phẩm thực phẩm bổ sung được tự công bố, tự quảng cáo với những thông tin vượt quá công dụng thực tế. Đáng chú ý, nhiều vụ việc liên quan đến hoạt động quảng bá sản phẩm của người nổi tiếng, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội đã gây bức xúc trong dư luận.

Điển hình, diễn viên Vân Hugo từng bị xử phạt 70 triệu đồng do quảng cáo quá mức công dụng của sản phẩm sữa. Những trường hợp liên quan đến Hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên, Hằng Du Mục, Quang Linh Vlogs cùng hoạt động livestream bán hàng với nội dung quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng sản phẩm cũng thu hút sự quan tâm lớn của xã hội.

Những vụ việc này cho thấy sự cần thiết phải tăng cường kiểm soát đối với các sản phẩm thực phẩm bổ sung có công bố về lợi ích sức khỏe, nhằm khắc phục những bất cập trong quản lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp.

Ngay trong cộng đồng doanh nghiệp cũng tồn tại những quan điểm khác nhau về phương thức quản lý nhóm sản phẩm này. Nhiều doanh nghiệp uy tín, hoạt động nghiêm túc đề nghị không đánh đồng thực phẩm bổ sung có công dụng được nghiên cứu, chứng minh khoa học với những sản phẩm chỉ bổ sung lượng vitamin, khoáng chất không đáng kể nhưng lại quảng cáo những lợi ích sức khỏe vượt quá giá trị thực tế.

Từ thực tiễn đó, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan quản lý là phải có cơ chế xem xét tài liệu khoa học, kết quả nghiên cứu và bằng chứng chứng minh công dụng đối với những sản phẩm thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe. Điều này vừa góp phần bảo đảm tính minh bạch của thông tin sản phẩm, vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Trên cơ sở ấy, dự thảo Luật đưa ra hai cơ chế quản lý đối với thực phẩm bổ sung để doanh nghiệp lựa chọn phù hợp với tính chất sản phẩm. Đối với thực phẩm bổ sung thông thường, chưa có nghiên cứu đầy đủ về công dụng và tiêu chuẩn sản phẩm, cơ sở sản xuất, kinh doanh không được công bố khuyến cáo về sức khỏe và được áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Trong khi đó, thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm. Nhóm này cần có nghiên cứu bài bản về công dụng, hồ sơ kỹ thuật chứng minh tiêu chuẩn sản phẩm và dữ liệu đánh giá độ ổn định để xác định hạn sử dụng.

Việc đưa thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe vào diện đăng ký bản công bố sản phẩm cũng phù hợp với các nguyên tắc của Codex. Theo đó, công bố về hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; những công bố liên quan đến sức khỏe phải dựa trên bằng chứng khoa học phù hợp, không gây hiểu nhầm và đáp ứng các điều kiện áp dụng.

Codex không mặc nhiên cho phép mọi thực phẩm có bổ sung vitamin, khoáng chất được công bố tác dụng đối với sức khỏe, đồng thời không khuyến khích việc bổ sung các thành phần này một cách tùy tiện. Việc bổ sung phải xuất phát từ mục đích dinh dưỡng phù hợp, có cơ sở khoa học, bảo đảm an toàn trên cơ sở tổng lượng hấp thụ và không gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.

Với cách phân loại này, người dân có thêm cơ sở để lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng, mục đích bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe, đồng thời được tiếp cận những sản phẩm có giá trị tương xứng với số tiền bỏ ra.

Cùng với việc kiểm soát chặt chẽ các sản phẩm có công bố về sức khỏe, dự thảo Luật còn đề xuất thay đổi thời hạn hiệu lực của giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, thay cho cơ chế có hiệu lực không xác định.

Theo đó, giấy đăng ký bản công bố sản phẩm được quy định có hiệu lực trong 5 năm. Khi gia hạn, doanh nghiệp chỉ cần khai báo, cập nhật các thông tin liên quan đến quá trình lưu hành sản phẩm, tình trạng vi phạm, thu hồi, sự cố không bảo đảm an toàn thực phẩm trong nước và nước ngoài, cùng thông tin về việc duy trì các điều kiện an toàn thực phẩm của cơ sở sản xuất.

Thủ tục gia hạn được thiết kế theo hướng đơn giản, thuận tiện. Ngay sau khi hoàn thành việc cập nhật thông tin trên cơ sở dữ liệu hoặc nộp thông báo gia hạn trong trường hợp hệ thống dữ liệu chưa hoàn thiện, doanh nghiệp tiếp tục sử dụng số đăng ký bản công bố sản phẩm cũ và được duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh mà không phải chờ xét duyệt.

Cơ chế gia hạn tự động này nhằm tránh phát sinh giấy phép con, hạn chế chi phí và thời gian thực hiện thủ tục, đồng thời không gây ách tắc cho hoạt động của doanh nghiệp.

Ở góc độ quản lý, việc cập nhật thông tin định kỳ còn giúp cơ quan chức năng chuẩn hóa, làm sạch dữ liệu, loại bỏ những sản phẩm không còn tồn tại trên thực tế, công khai thông tin phục vụ người tiêu dùng và nâng cao hiệu quả hậu kiểm, đánh giá nguy cơ. Qua đó, trách nhiệm tuân thủ pháp luật của các cơ sở sản xuất, kinh doanh và lưu hành sản phẩm cũng được tăng cường.

Một điểm mới khác của dự thảo Luật là yêu cầu công khai “Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm” và “Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm” trên nhãn, bao bì hàng hóa.

Những thông tin này là căn cứ để cơ quan quản lý và lực lượng chức năng kiểm tra nhanh tình trạng pháp lý của sản phẩm trên thị trường, đồng thời giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm đã hoàn thành các thủ tục theo quy định trước khi lưu thông.

Việc công khai số đăng ký, số tiếp nhận còn gắn trách nhiệm trực tiếp của tổ chức, cá nhân đứng tên hồ sơ công bố với sản phẩm được đưa ra thị trường. Người tiêu dùng có thể sử dụng những thông tin này để tra cứu dữ liệu công khai trên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm, qua đó chủ động hơn trong việc lựa chọn sản phẩm.

Về phía doanh nghiệp, quy định này cũng góp phần cải cách hành chính, bởi sản phẩm đã công khai số giấy đăng ký bản công bố hoặc số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn trên nhãn hàng hóa sẽ không phải thực hiện thêm việc công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi trên nhãn theo quy định tại Điều 23 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Có thể thấy, các đề xuất trong dự thảo Luật đều hướng tới việc đổi mới phương thức quản lý trên cơ sở kết hợp trách nhiệm của doanh nghiệp, hoạt động hậu kiểm của cơ quan chức năng và sự tham gia giám sát của người tiêu dùng.

Tuy vậy, việc giảm bớt các thủ tục tiền kiểm không đồng nghĩa với buông lỏng kiểm soát, mà nhằm chuyển trọng tâm quản lý sang chất lượng, tính an toàn và trách nhiệm đối với sản phẩm trong suốt quá trình lưu hành.

Để những thay đổi này không gây xáo trộn hoạt động sản xuất, kinh doanh, dự thảo Luật cũng đề xuất thời gian chuyển tiếp từ 24 đến 36 tháng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp chuẩn bị và thích ứng với các quy định mới.

Trong khoảng thời gian này, các cơ sở có thể cập nhật số đăng ký bản công bố sản phẩm, số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm trên nhãn; bổ sung hồ sơ vào hệ thống thông tin an toàn thực phẩm và sử dụng lượng bao bì cũ đã in ấn. Đồng thời, các sản phẩm đang lưu thông trên thị trường được phép tiếp tục sử dụng đến hết hạn của sản phẩm.

Quy định chuyển tiếp nhằm bảo đảm tính ổn định, liên tục trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, hạn chế phát sinh chi phí không cần thiết và tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện đầy đủ những yêu cầu mới của pháp luật.