Cẩn trọng để tránh những tai nạn trong dịp Tết

Từ vết cắt khi chặt gà, bỏng nước sôi trong gian bếp, đến hóc dị vật ở trẻ nhỏ… tất cả có thể đến chỉ trong tích tắc, để lại hậu quả nặng nề nếu không được xử trí kịp thời.

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, tại Bệnh viện E, các bác sỹ tiếp nhận một người đàn ông 57 tuổi ở Hà Nội nhập viện trong tình trạng bàn tay chảy máu nhiều, được băng tạm thời.

Tai nạn xảy ra khi ông chặt thịt gà chuẩn bị mâm cỗ Tết, lưỡi dao trượt khiến ngón tay tổn thương nặng, phần mềm dập nát, nguy cơ mất ngón rất cao.

Sau thăm khám, các bác sỹ Khoa Phẫu thuật Tạo hình thẩm mỹ và Hàm mặt xác định đây là chấn thương bàn tay phức tạp và chỉ định phẫu thuật tạo hình - vi phẫu nhằm bảo tồn tối đa phần tổn thương.

Không chỉ tai nạn do dao kéo, dịp Tết còn chứng kiến sự gia tăng các ca hóc dị vật, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Tại Bệnh viện Tai - Mũi - Họng trung ương, các bác sỹ vừa kịp thời nội soi gắp một viên pin mắc trong thực quản của bệnh nhi 7 tuổi.

Dị vật thực quản được đánh giá là cấp cứu tối khẩn cấp trong chuyên khoa Tai - Mũi - Họng bởi chỉ trong thời gian ngắn có thể gây bỏng, loét, thủng thực quản, đe dọa tính mạng. Những viên pin nhỏ bé trong điều khiển, đồ chơi, đồng hồ… tưởng như vô hại nhưng lại là “cái bẫy” nguy hiểm với trẻ hiếu động.

Ngày Tết, trẻ được nghỉ học dài ngày, nhiều gia đình đưa con về quê, người lớn bận rộn tất niên, thăm hỏi, nấu nướng.

Trong sự huyên náo của tiệc tùng, hạt dưa, hạt hướng dương, thạch rau câu hay những miếng thức ăn lớn dễ trở thành “khắc tinh” của cả trẻ nhỏ lẫn người cao tuổi. Chỉ một phút lơ là, một tiếng cười át đi tiếng ho sặc, dị vật có thể mắc kẹt trong đường thở.

Đáng lo ngại, nhiều gia đình vẫn truyền tai nhau mẹo dân gian để chữa hóc dị vật như nuốt cơm nguội, nuốt chuối hoặc móc họng. Theo các bác sỹ cấp cứu, đây là những hành động cực kỳ nguy hiểm vì có thể đẩy dị vật lún sâu hơn, gây trầy xước, thậm chí làm tắc nghẽn hoàn toàn đường thở ngay trong “thời điểm vàng” cứu sống.

Bỏng cũng là tai nạn thường gặp trong dịp Tết. Ghi nhận tại nhiều cơ sở y tế cho thấy, ở trẻ em, hơn 70% trường hợp bỏng do chất lỏng nóng như nước sôi từ nồi canh, cháo, bình thủy hoặc do dầu mỡ sôi bắn ra.

Đứng thứ hai là bỏng lửa do xăng, cồn, gas, bếp than, củi. Ngoài ra còn có bỏng hơi từ van nồi cơm điện, nồi áp suất; bỏng do chạm tay vào nồi chảo còn nóng; bỏng bô xe máy; bỏng điện từ thiết bị trong nhà… Không chỉ trẻ nhỏ, người lớn cũng dễ bị bỏng khi tất bật nấu nướng, dầu ăn sôi có thể gây phồng rộp, tổn thương sâu tới lớp hạ bì.

Nguy cơ không dừng lại ở đó. Cận Tết, nhu cầu sử dụng điện tăng cao kéo theo nguy cơ cháy nổ từ bếp điện, nồi chiên, lò nướng, lò sưởi, bàn là… Tai nạn điện giật, dù cường độ không lớn, vẫn có thể gây bỏng sâu, rối loạn nhịp tim hoặc tổn thương cơ - thần kinh.

Trong những ngày dọn dẹp nhà cửa, không ít người bị té ngã khi lau sàn trơn trượt, trèo cao treo rèm, trang trí mà thiếu dụng cụ chắc chắn. Có người gãy xương chi, gãy cổ xương đùi, trật khớp vai, thậm chí chấn thương cột sống.

Thạc sỹ - bác sỹ Hoàng Minh Đăng, Trung tâm Chấn thương chỉnh hình (Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ) cho biết, những tai nạn tưởng chừng nhỏ trong quá trình dọn dẹp có thể gây tổn thương nghiêm trọng về xương, khớp, gân - cơ.

Với vết thương do vật sắc nhọn như dao, kéo, kính vỡ, nguy cơ đứt gân, tổn thương mạch máu và thần kinh ngoại biên rất cao. Nếu không xử trí đúng cách, di chứng giảm vận động, giảm cảm giác có thể theo người bệnh suốt đời.

Bên cạnh đó, “quá sức khi dọn dẹp cũng là một dạng tai nạn âm thầm”; mang vác nặng, cúi gập kéo dài hoặc xoay vặn cột sống đột ngột có thể gây đau thắt lưng, giãn - rách cơ khiến nhiều người phải nhập viện ngay trước thềm năm mới.

Giữa những ca bệnh cụ thể, thông điệp từ các bác sỹ là sự bình tĩnh và xử trí đúng cách. Bác sỹ Nguyễn Tân Hùng, Khoa Cấp cứu và Chống độc (Bệnh viện Nhi trung ương) nhấn mạnh, khi trẻ bị hóc dị vật, điều quan trọng đầu tiên là đánh giá tình trạng.

Nếu trẻ còn hồng hào, khóc hoặc nói được, ho có hiệu quả và chưa ảnh hưởng chức năng sống, hãy khuyến khích trẻ tiếp tục ho và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế.

Ho tự nhiên là phản xạ bảo vệ hiệu quả nhất. Chỉ khi trẻ tím tái, ho không hiệu quả, khó thở tăng dần mới cần thực hiện các biện pháp vật lý như vỗ lưng, ấn ngực với trẻ nhỏ hoặc nghiệm pháp Heimlich với trẻ lớn.

Tuyệt đối không dùng tay móc dị vật, không gây nôn, không cho ăn uống thêm. Nếu trẻ bất tỉnh, phải nhanh chóng mở thông đường thở, thổi ngạt và tiến hành hồi sức tim phổi với chu kỳ ép tim - thổi ngạt đúng kỹ thuật cho đến khi có nhân viên y tế tiếp cận.

Với phòng ngừa bỏng, nguyên tắc quan trọng là tạo môi trường an toàn, không để trẻ lại gần bếp và nồi nước sôi; kiểm tra thiết bị điện, gas trước khi sử dụng; ngắt nguồn điện khi lau chùi, sửa chữa. Khi không may bị bỏng, cần sơ cứu đúng cách, tránh các mẹo truyền miệng có thể khiến vết thương nặng hơn và tăng nguy cơ bội nhiễm.

Trong dọn dẹp nhà cửa, người dân nên trang bị găng tay, khẩu trang, giày chống trơn; sử dụng thang, ghế chắc chắn và có người giữ khi leo cao; thu dọn kính vỡ, vật sắc nhọn cẩn thận; chia nhỏ công việc, tránh mang vác quá sức.

Với tai nạn điện giật, tuyệt đối không chạm vào nạn nhân khi chưa ngắt nguồn điện và cần đưa người bị nạn đến bệnh viện theo dõi ít nhất 24 giờ nếu có nghi ngờ.

Các bác sỹ đều chung nhận định, không nên chủ quan tự điều trị tại nhà khi có dấu hiệu đau nhiều, sưng nề, biến dạng chi, hạn chế vận động, tê bì tay chân hoặc chóng mặt. Thăm khám sớm và xử trí đúng giúp giảm nguy cơ biến chứng, rút ngắn thời gian hồi phục, bảo toàn sức khỏe để tiếp tục tận hưởng những ngày đầu xuân.

Tết là hành trình trở về, là khoảnh khắc gia đình quây quần bên mâm cơm tất niên, là tiếng trẻ thơ ríu rít trong ngôi nhà rực rỡ sắc xuân. Nhưng để niềm vui ấy không bị gián đoạn bởi những ca cấp cứu trong đêm giao thừa hay những ngày Tết, mỗi người cần tự trang bị cho mình ý thức phòng tránh tai nạn.

Sự cẩn trọng trong gian bếp, sự quan sát khi chăm sóc trẻ, sự tỉnh táo khi dọn dẹp hay sử dụng thiết bị điện chính là “lá chắn” bảo vệ bình an cho mỗi gia đình, để Tết không chỉ là mùa đoàn viên mà còn là mùa an lành, trọn vẹn và yêu thương.

Khi Tết đủ đầy trở thành gánh nặng cho sức khỏe

Những ngày Tết, khi mâm cỗ luôn đầy ắp thịt cá, bánh chưng, nem rán và những chén rượu xuân nối dài, cũng là lúc không ít người vô tình “rước bệnh vào thân” mà không hay biết.

Việc ăn uống quá mức, sử dụng rượu, bia quá đà, sinh hoạt đảo lộn và lười vận động khiến cơ thể nhanh chóng rơi vào trạng thái quá tải, kéo theo hàng loạt rối loạn tiêu hóa, tăng cân và nguy cơ bùng phát các bệnh mạn tính.

Thực tế cho thấy, bên cạnh ý nghĩa đoàn viên, sum họp, Tết cũng là thời điểm sức khỏe dễ bị “thử thách” nhất trong năm nếu thói quen ăn uống và sinh hoạt thiếu lành mạnh kéo dài.

Trong tiềm thức của nhiều thế hệ người Việt, Tết gắn liền với quan niệm “đói ngày giỗ cha, no ba ngày Tết” hay “ngày ba mươi Tết thịt treo trong nhà”.

Chính quan niệm này, theo PGS-TS.Nguyễn Duy Thịnh, nguyên cán bộ Viện Công nghệ sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội), là nguyên nhân khiến mâm cỗ ngày Tết thường trở nên quá tải về năng lượng, đạm và chất béo.

Những bữa ăn không đúng giờ, ăn dồn bữa, ăn quá no khiến dạ dày và ruột phải làm việc quá sức. Nhẹ thì rối loạn tiêu hóa, nặng hơn có thể dẫn đến các bệnh lý dạ dày, gan, mật, tụy. Đáng lo ngại hơn, tỉ lệ sử dụng rượu, bia trong dịp Tết tăng cao khiến gan càng phải gồng gánh nhiều hơn.

PGS-TS.Nguyễn Duy Thịnh nhấn mạnh, ăn nhiều, uống nhiều và lười vận động chính là “tam giác nguy cơ” dẫn đến bệnh tật trong dịp lễ, Tết. Lượng calo nạp vào tăng vọt nhưng mức tiêu hao giảm mạnh khiến dư thừa năng lượng, kéo theo tăng cân, béo phì. Không ít người sau Tết rơi vào tình trạng táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài.

Việc tiêu thụ quá nhiều đạm, đặc biệt là đạm động vật và thực phẩm chiên rán không chỉ gây áp lực cho gan mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thận. Với nhóm người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, chỉ vài ngày thay đổi đột ngột trong chế độ ăn uống và sinh hoạt cũng đủ khiến bệnh diễn biến nặng hơn.

Đặc biệt, với người bệnh đái tháo đường, Tết được xem là giai đoạn đầy rủi ro. PGS-TS.Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng quốc gia - cảnh báo sai lầm phổ biến là bỏ bữa, ăn dồn vào một bữa lớn, sử dụng nhiều bánh chưng, bánh tét, đồ chiên rán, bánh mứt, nước ngọt và rượu, bia.

Những thói quen này có thể gây tăng đường huyết kéo dài, hạ đường huyết muộn và làm trầm trọng các biến chứng tim mạch, thận, thần kinh. Thực tế đã ghi nhận không ít trường hợp phải nhập viện ngay trong hoặc sau kỳ nghỉ Tết vì mất kiểm soát đường huyết.

Không chỉ người lớn, trẻ em cũng là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề từ lối sống thiếu lành mạnh trong dịp Tết. TS.Phan Bích Nga, Viện Dinh dưỡng quốc gia cho rằng, chỉ sau hơn một tuần nghỉ Tết, trẻ có thể tăng từ 1 - 2 kg nếu ăn nhiều bánh kẹo, nước ngọt, đồ ăn nhanh và ít vận động. Trong bối cảnh tỉ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em Việt Nam đang tăng nhanh, Tết vô tình trở thành “chất xúc tác” khiến nguy cơ này gia tăng mạnh mẽ.

Trước những nguy cơ hiện hữu, các chuyên gia nhấn mạnh, ăn Tết vẫn có thể vui trọn vẹn nếu mỗi người biết “ăn Tết thông minh”.

PGS-TS.Nguyễn Trọng Hưng khuyến cáo người bệnh đái tháo đường và cả cộng đồng cần tuân thủ những nguyên tắc cơ bản như ăn đúng giờ, không bỏ bữa; kiểm soát tổng năng lượng trong ngày; cân đối các nhóm chất dinh dưỡng và tăng cường chất xơ từ rau xanh. Bánh chưng, bánh tét vẫn có thể xuất hiện trong mâm cỗ nhưng cần kiểm soát khẩu phần, ăn vào bữa chính và tránh ăn bánh đã rán.

Dưới góc nhìn y học, dinh dưỡng là một trong những trụ cột quan trọng nhất quyết định trạng thái cân bằng của cơ thể, đặc biệt trong những giai đoạn sinh hoạt bị đảo lộn như dịp Tết. Sức khỏe con người được duy trì trên ba nền tảng: tiêu hóa, chuyển hóa và thải độc.

Khi ăn uống mất cân bằng, các quá trình này bị gián đoạn, dẫn đến mệt mỏi, tăng cân, suy giảm miễn dịch và rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, chế độ ăn ngày Tết cần tuân thủ nguyên tắc “đúng - đủ - đều”, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, tăng tỉ lệ thực vật, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, dầu mỡ và đồ uống có cồn.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh nguyên tắc ăn no khoảng 80%. Khoa học đã chứng minh dạ dày cần khoảng 20 phút để gửi tín hiệu no đến não bộ. Việc dừng ăn khi vẫn còn hơi đói giúp cơ thể dễ chịu hơn, tránh cảm giác ì ạch, đầy bụng và giảm áp lực cho hệ tiêu hóa.

Ba nhóm chất sinh năng lượng cần được cân đối hợp lý: chất bột đường chiếm khoảng 50 - 60% tổng năng lượng, ưu tiên từ rau củ quả, gạo lứt, bánh mì nâu, khoai; chất đạm chiếm 13 - 20%, nên thiên về đạm thực vật nhưng không tẩy chay đạm động vật, ưu tiên thủy hải sản, gia cầm; chất béo cần kết hợp hài hòa giữa nguồn động vật và thực vật.

Bên cạnh ăn uống, lối sống lành mạnh đóng vai trò không thể thiếu. Uống đủ nước, ngủ đủ giấc, duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ, dọn dẹp nhà cửa, du xuân hợp lý giúp cơ thể tiêu hao năng lượng và ổn định chuyển hóa. Kiểm soát an toàn thực phẩm, tránh ăn đồ tích trữ lâu ngày, hâm đi hâm lại nhiều lần cũng là cách bảo vệ hệ tiêu hóa trong dịp lễ dài ngày.

Tết là dịp đoàn viên, không phải để ăn uống quá đà. Một cái Tết lành mạnh, tiết chế và khoa học không làm vơi đi niềm vui sum họp, mà trái lại còn giúp mỗi người tận hưởng trọn vẹn mùa xuân trong trạng thái khỏe khoắn, nhẹ nhõm và an tâm, để niềm vui ngày Tết không phải đánh đổi bằng sức khỏe của cả một năm dài phía trước.

Chủ động phòng ngừa an toàn thực phẩm, bảo đảm Tết an toàn từ gốc

Mỗi dịp Tết Nguyên đán đến gần, áp lực bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ đơn thuần là câu chuyện kiểm tra, xử phạt mà trở thành bài toán quản trị xã hội. Khi nhu cầu tiêu dùng, ăn uống, lễ hội tăng mạnh, dòng người, dòng hàng, dòng tiền cùng gia tốc, chỉ một sơ suất trong khâu nguyên liệu, chế biến, bảo quản hay lưu thông cũng có thể kéo theo hệ lụy cho sức khỏe cộng đồng và niềm tin thị trường.

Nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm dịp cao điểm Tết Bính Ngọ 2026, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Yên Sở (TP.Hà Nội) Nguyễn Thị Thanh Hòa cho biết địa phương xác định phương châm “phòng ngừa từ sớm, từ xa”, coi đây là cách tiếp cận cốt lõi để bảo đảm “Tết an toàn - Xuân bình yên” cho Nhân dân.

Theo bà Hòa, thực tiễn nhiều năm cho thấy nếu chỉ tập trung xử lý vi phạm khi sự cố đã xảy ra thì hiệu quả không cao, thậm chí để lại hệ lụy lớn về sức khỏe cộng đồng, chi phí xã hội và niềm tin người tiêu dùng. Vì vậy, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm dịp Tết được triển khai theo tư duy quản trị rủi ro, lấy phòng ngừa làm trọng tâm thay vì chỉ phản ứng khi sự việc phát sinh.

“Muốn phòng ngừa từ sớm thì trước hết phải nắm chắc địa bàn. Chúng tôi rà soát đầy đủ danh sách cơ sở liên quan đến thực phẩm: từ nhà hàng, quán ăn, bếp ăn tập thể đến hàng rong, điểm bán thời vụ, cửa hàng quanh trường học, khu dân cư… Không để tồn tại khoảng trống quản lý, bởi chỉ một mắt xích lỏng lẻo cũng có thể kéo theo rủi ro lớn”, bà Nguyễn Thị Thanh Hòa nhấn mạnh.

Công tác thống kê, cập nhật dữ liệu cơ sở được thực hiện thường xuyên, gắn với theo dõi việc khắc phục tồn tại sau kiểm tra. Cách làm này giúp chính quyền không chỉ “kiểm tra để xử phạt” mà còn “kiểm tra để hướng dẫn tuân thủ”, từng bước nâng mặt bằng chấp hành chung trên địa bàn.

Một giải pháp then chốt là phân loại nhóm nguy cơ cao để tập trung nguồn lực. Thay vì kiểm tra dàn trải, lực lượng chức năng ưu tiên các nhóm thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn đường phố, hàng thời vụ, thịt và sản phẩm từ thịt, rượu bia, nước giải khát, bánh mứt kẹo; đồng thời xác định rõ các “điểm nóng” theo không gian và thời gian như cổng trường, chợ dân sinh, trục phố đông hàng quán, khung giờ tối, đêm.

“Quản trị rủi ro nghĩa là tập trung đúng chỗ, đúng thời điểm. Làm tốt phân loại nguy cơ sẽ giúp sử dụng hiệu quả lực lượng, vừa bảo đảm an toàn thị trường, vừa giảm áp lực cho cơ sở kinh doanh chấp hành tốt”, bà Hòa cho biết.

Cùng với kiểm tra, công tác tuyên truyền được xác định là giải pháp nền tảng, tạo hiệu quả bền vững. Nội dung truyền thông được thiết kế theo hướng ngắn gọn, dễ nhớ, dễ thực hành như nguồn gốc rõ ràng, chế biến sạch sẽ, bảo quản đúng quy cách, môi trường gọn gàng. Hình thức triển khai đa dạng, từ hệ thống truyền thanh, họp tổ dân phố, nhóm Zalo cộng đồng, bảng tin khu dân cư đến truyền thông trực tiếp cho nhóm nguy cơ cao như hàng rong, cơ sở kinh doanh thời vụ.

Theo Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Yên Sở, khi người kinh doanh hiểu đúng, làm đúng thì vi phạm do thiếu hiểu biết sẽ giảm đáng kể. Khi đó, lực lượng chức năng có thể tập trung xử lý nhóm cố tình trục lợi, nâng cao hiệu lực quản lý và bảo đảm sự công bằng trên thị trường.

Một điểm nhấn trong triển khai là vận động các cơ sở ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm gắn với hướng dẫn cụ thể như không sử dụng thực phẩm không rõ nguồn gốc; tách riêng thực phẩm sống và thực phẩm chín; che đậy thực phẩm; sử dụng dụng cụ sạch; xử lý rác đúng quy định. Sau cam kết là bước hỗ trợ khắc phục tồn tại, giúp cơ sở nâng chuẩn vận hành thay vì chỉ dừng ở hình thức.

Phòng ngừa là chính nhưng không đồng nghĩa với nương tay. Với hành vi cố tình vi phạm, tái phạm, lực lượng chức năng kiên quyết xử lý theo quy định, bảo đảm tính răn đe và công bằng pháp luật. “Sự nghiêm minh không chỉ để xử phạt mà còn để bảo vệ những cơ sở làm ăn chân chính, giữ môi trường kinh doanh lành mạnh và minh bạch”, bà Hòa khẳng định.

Trong bối cảnh thông tin lan truyền nhanh chóng, nếu xảy ra sự cố liên quan đến an toàn thực phẩm dịp Tết, địa phương đã xây dựng sẵn kịch bản ứng phó: thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh; quy trình xác minh nhanh; phối hợp chặt chẽ giữa Trạm Y tế, Công an và tổ dân phố; thực hiện truyền thông minh bạch, kịp thời để tránh tin đồn gây hoang mang.

Để mục tiêu “Tết an toàn - Xuân bình yên” đi vào thực chất, phường Yên Sở xác định rõ cơ chế phối hợp đồng bộ như cấp ủy lãnh đạo toàn diện, đưa bảo đảm an toàn thực phẩm thành nhiệm vụ trọng tâm gắn với ổn định đời sống nhân dân; chính quyền tổ chức thực hiện theo hướng quản trị rủi ro; Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể vận động, giám sát; tổ dân phố nắm chắc biến động cơ sở; lực lượng công an và y tế bảo đảm trật tự, chuyên môn và sẵn sàng ứng phó.

Bảo đảm an toàn thực phẩm vì thế không chỉ là nhiệm vụ quản lý hành chính, mà là trách nhiệm chính trị và đạo đức với cộng đồng. Một mùa Xuân thực sự bình yên không chỉ được đo bằng không khí lễ hội rộn ràng, mà còn bằng sự an tâm trong từng bữa ăn, sự minh bạch của thị trường và niềm tin của người dân.

Khi phòng ngừa được thực hiện từ sớm, từ xa; khi quản lý dựa trên dữ liệu, kiểm tra có trọng tâm, tuyên truyền hiệu quả và xử lý nghiêm minh, thì Tết an toàn không còn là khẩu hiệu, mà trở thành kết quả của một hệ thống vận hành đồng bộ vì sức khỏe Nhân dân.