Quản lý sức khỏe học sinh từ đầu năm học bằng dữ liệu

Bộ Y tế vừa có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố về triển khai kiểm tra sức khỏe đầu năm học cho người học. Nội dung này được thực hiện trên cơ sở Thông tư số 33/2026/TT-BYT hướng dẫn một số quy định tại Nghị định số 165/2026/NĐ-CP của Chính phủ về thi hành Luật Phòng bệnh.

Theo quy định mới, học sinh tại các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông được kiểm tra sức khỏe một lần vào đầu mỗi năm học. Việc kiểm tra nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe ban đầu, phát hiện sớm những vấn đề cần theo dõi, tư vấn hoặc chuyển khám chuyên khoa, đồng thời tạo cơ sở để quản lý sức khỏe học sinh trong suốt quá trình học tập.

Để triển khai đồng bộ, Bộ Y tế đề nghị các địa phương chỉ đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tổng hợp danh sách cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông trên địa bàn và gửi về Bộ Y tế trước ngày 8/9/2026. Trên cơ sở danh sách này, các trường sẽ được cấp tài khoản và hướng dẫn cập nhật dữ liệu kết quả kiểm tra sức khỏe người học lên Cổng dữ liệu sức khỏe.

Song song với việc thiết lập tài khoản, ngành y tế địa phương sẽ phối hợp với ngành giáo dục tổ chức tập huấn cho nhân viên y tế trường học và trạm y tế cấp xã. Nội dung tập huấn tập trung vào chuyên môn kiểm tra sức khỏe đầu năm cũng như cách thức cập nhật, quản lý thông tin trên hệ thống dữ liệu chung.

Các trạm y tế cấp xã, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và nhà trường sẽ phối hợp tổ chức kiểm tra sức khỏe cho người học theo quy định. Sau khi hoàn thành, kết quả phải được cập nhật lên Cổng dữ liệu sức khỏe của Bộ Y tế thay vì chỉ lưu trong hồ sơ riêng tại từng trường như cách quản lý phân tán trước đây.

Việc đưa dữ liệu sức khỏe học sinh lên một hệ thống thống nhất được kỳ vọng giúp quá trình theo dõi sức khỏe trở nên liên tục hơn. Khi thông tin được cập nhật đầy đủ, những thay đổi về thể chất, dinh dưỡng, thị lực, răng miệng, phát triển tâm thần - vận động hoặc các vấn đề sức khỏe khác có thể được nhận diện sớm hơn, thay vì chờ đến khi trẻ xuất hiện triệu chứng rõ rệt mới can thiệp.

Với trẻ mầm non, nội dung kiểm tra không chỉ dừng ở những chỉ số thể chất thông thường mà còn chú ý tình trạng dinh dưỡng, quá trình phát triển tâm thần - vận động, tiền sử tiêm chủng và những biểu hiện hành vi phù hợp với lứa tuổi. Ở một số nhóm tuổi, việc sàng lọc nguy cơ rối loạn phát triển cũng được đặt ra nhằm tạo cơ hội can thiệp sớm nếu phát hiện bất thường.

Đối với học sinh phổ thông, kiểm tra sức khỏe đầu năm tập trung đánh giá tình trạng thể chất, khám lâm sàng và phát hiện những vấn đề có thể ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, học sinh cần được tư vấn, hướng dẫn theo dõi hoặc chuyển đến cơ sở y tế phù hợp để được kiểm tra chuyên sâu.

Cách tiếp cận này giúp kiểm tra sức khỏe đầu năm thoát khỏi tính chất một hoạt động mang tính thời điểm. Khi kết quả được số hóa và cập nhật liên tục, dữ liệu có thể trở thành nền tảng để theo dõi sức khỏe học sinh qua từng năm học, hỗ trợ đánh giá xu hướng phát triển và phát hiện sớm những thay đổi cần can thiệp.

Bộ Y tế đồng thời đề nghị Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo tổ chức công tác phòng bệnh trong cơ sở giáo dục theo Luật Phòng bệnh, Nghị định số 165/2026/NĐ-CP và các quy định liên quan. Điều này cho thấy quản lý sức khỏe học đường đang được đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn, không chỉ khám để phát hiện bệnh mà còn chủ động phòng bệnh ngay trong môi trường học tập.

Một văn bản khác cũng đã được Bộ Y tế gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo, đề nghị chỉ đạo các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông trên toàn quốc chủ trì, phối hợp với trạm y tế cấp xã và các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tổ chức kiểm tra sức khỏe đầu năm, đồng thời cập nhật kết quả lên hệ thống dữ liệu của ngành y tế.

TP.HCM tăng tốc khám sức khỏe toàn dân, hướng tới quản lý sức khỏe từ sớm

Chương trình khám sức khỏe miễn phí toàn dân tại TP.HCM đang bước vào giai đoạn tăng tốc khi hơn 3,7 triệu người đã được khám, đạt 29,1% dân số. Tiến độ giữa các địa phương cũng có chuyển biến rõ rệt, với 74 trong tổng số 168 phường, xã, đặc khu đạt tỷ lệ từ 30% dân số được khám trở lên.

Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết 22 địa phương đã có tỷ lệ người dân được khám vượt 50%, trong đó 9 nơi vượt 60%. Xã Thạnh An hiện dẫn đầu với 96,3%, tiếp đến là phường Phước Thắng với 92,7%.

Dù vậy, bức tranh chung vẫn cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa các địa bàn. Một số nơi mới đạt khoảng 13-17%, cho thấy khả năng tiếp cận chương trình chưa đồng đều. Ngành y tế thành phố đang yêu cầu các địa phương rà soát nhóm người chưa được khám, nhất là tại những khu vực đông dân, đồng thời tổ chức thời gian và hình thức khám linh hoạt hơn để người dân dễ tham gia.

Không chỉ mở rộng phạm vi trong cộng đồng dân cư, chương trình đã tiếp cận hơn 530.000 người lao động và hơn 530.000 trẻ mầm non, học sinh. Kết quả khám được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử, tạo cơ sở để theo dõi tình trạng sức khỏe của từng người trong thời gian dài thay vì chỉ dừng ở một lần kiểm tra.

Phường Bà Rịa là một trong những địa phương có tốc độ cải thiện nhanh. Tỷ lệ người dân được khám tăng từ 14% vào cuối tháng 7 lên gần 33% vào cuối tháng 8. Kết quả này có được nhờ việc huy động các tổ công tác tại khu phố rà soát, vận động người dân, đồng thời tăng phối hợp giữa trạm y tế và bệnh viện để tổ chức khám tại trạm, trường học và tại nhà cho người cao tuổi, người khuyết tật, người khó đi lại.

Cách tổ chức linh hoạt này cho thấy một điểm quan trọng của chương trình là đưa dịch vụ y tế đến gần người dân hơn, thay vì chỉ chờ người dân tự tìm đến cơ sở khám chữa bệnh. Với những nhóm có hạn chế về khả năng di chuyển, mô hình khám tại nhà hoặc tại các điểm cộng đồng giúp giảm đáng kể rào cản tiếp cận.

Ông Tăng Chí Thượng nhấn mạnh mục tiêu của chương trình không chỉ nằm ở việc tăng số lượt khám. Giá trị cốt lõi là phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, từ đó kết nối người dân với tư vấn, chẩn đoán, điều trị và quản lý sức khỏe lâu dài. Vì vậy, số lượng người được khám chỉ là một phần, quan trọng hơn là chất lượng dữ liệu sau khám và khả năng sử dụng dữ liệu đó trong theo dõi sức khỏe.

Điểm khác biệt của chương trình nằm ở việc gắn khám sức khỏe với hồ sơ sức khỏe điện tử. Khi thông tin được cập nhật đầy đủ, ngành y tế có thể từng bước hình thành bức tranh sức khỏe dân cư theo từng khu vực, nhận diện nhóm nguy cơ và tổ chức can thiệp phù hợp hơn.

Với người dân, hồ sơ sức khỏe điện tử cũng tạo điều kiện để quá trình theo dõi không bị đứt đoạn. Những chỉ số bất thường, tiền sử bệnh hoặc yếu tố nguy cơ phát hiện trong đợt khám có thể trở thành dữ liệu nền cho các lần tư vấn, kiểm tra và điều trị tiếp theo.

TP.HCM hiện đặt mục tiêu 100% người dân được khám sức khỏe và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử trong năm 2026. Để tiến gần mục tiêu này, thành phố sẽ tiếp tục hỗ trợ những địa bàn có tiến độ chậm, đồng thời đẩy nhanh khám cho học sinh, người lao động và các nhóm dân cư chưa được tiếp cận đầy đủ.

Từ ngày 3/9 đến 15/12, Sở Y tế TP.HCM sẽ kiểm tra trực tiếp tất cả cơ sở tham gia chương trình, bao gồm cả các điểm khám lưu động. Việc kiểm tra nhằm bảo đảm hoạt động khám được triển khai đúng quy trình, đồng thời nâng chất lượng dữ liệu đưa vào hệ thống.

Cẩn trọng với trào lưu tiêm "bổ não" ở người cao tuổi”

Tiêm, truyền các loại thuốc được gọi là "bổ não" với mong muốn cải thiện trí nhớ, giảm chóng mặt hay phòng đột quỵ đang được không ít người lựa chọn. Chuyên gia cảnh báo chưa có khuyến cáo tiêm định kỳ những thuốc này cho người khỏe mạnh, trong khi đường tiêm truyền luôn đi kèm nguy cơ tai biến, thậm chí phản vệ.

Những năm gần đây, tiêm, truyền các sản phẩm được gọi chung là "thuốc bổ não" được một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi, lựa chọn với kỳ vọng tăng tuần hoàn não, cải thiện trí nhớ, giảm đau đầu, chóng mặt, mất ngủ và xa hơn là phòng ngừa đột quỵ. Chính chữ "bổ" trong cách gọi dân gian dễ tạo cảm giác đây là những sản phẩm có thể sử dụng định kỳ và càng dùng càng có lợi.

Tuy nhiên, PGS-TS.Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, tthuốc bổ não không phải tên gọi của một nhóm thuốc có chỉ định chung để bồi bổ não bộ. Đây chủ yếu là cách gọi quen thuộc đối với một số thuốc được sử dụng nhằm hỗ trợ chức năng thần kinh, tuần hoàn hoặc chuyển hóa của tế bào não trong những tình trạng bệnh lý nhất định.

Các thuốc thường được người dân xếp vào nhóm này khá đa dạng, có thể liên quan đến cơ chế hỗ trợ chuyển hóa, sử dụng oxy của tế bào thần kinh hoặc tác động lên tuần hoàn.

 Một số tên thuốc thường được nhắc đến gồm Cerebrolysin, Piracetam, Citicoline, Cinnarizin hoặc các chế phẩm phối hợp. Điểm quan trọng là việc một thuốc có chỉ định trong một số bệnh lý thần kinh không đồng nghĩa thuốc đó có thể được sử dụng như một liệu pháp tăng cường sức khỏe cho người bình thường.

PGS-TS.Nguyễn Lân Hiếu lưu ý, những chỉ định sử dụng một số thuốc thuộc nhóm này bằng đường tiêm, truyền trong các khuyến cáo chuyên ngành nhìn chung có mức độ bằng chứng hạn chế và không phải thuốc bắt buộc trong mọi trường hợp. Chúng có thể được cân nhắc ở một số tình trạng cụ thể như đột quỵ cấp, chấn thương sọ não hay chóng mặt tiền đình cấp tùy đánh giá chuyên môn, nhưng chưa có loại "thuốc bổ não" nào được khuyến cáo tiêm, truyền định kỳ nhằm phòng đột quỵ hoặc tăng trí nhớ cho người khỏe mạnh.

Ranh giới này đặc biệt quan trọng bởi một người đau đầu, chóng mặt hay suy giảm trí nhớ có thể đang gặp nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau. Chóng mặt có thể liên quan đến rối loạn tiền đình nhưng cũng có thể xuất hiện trong các bệnh lý tim mạch, huyết áp, rối loạn chuyển hóa hoặc những nguyên nhân khác. Suy giảm trí nhớ ở người lớn tuổi cũng cần được đánh giá nguyên nhân thay vì mặc nhiên xem là biểu hiện của "thiếu máu não" rồi tìm đến một liệu trình tiêm truyền.

Nguy cơ đáng lo hơn nằm ở quan niệm thuốc "bổ" thì nếu không có lợi cũng không gây hại. Với thuốc sử dụng bằng đường tiêm, truyền, mỗi lần đưa thuốc trực tiếp vào cơ thể đều là một can thiệp y tế và có những nguy cơ nhất định.

PGS-TS.Nguyễn Lân Hiếu cho biết người sử dụng có thể gặp phản ứng tại vị trí tiêm như sưng, đỏ, mẩn ngứa; rối loạn tiêu hóa, đau vùng thượng vị, nôn, tiêu chảy hoặc buồn ngủ. Tùy loại thuốc, tình trạng bệnh và những thuốc đang sử dụng đồng thời, người bệnh còn có thể gặp các tương tác hoặc tác dụng không mong muốn khác. Đặc biệt, giống các thuốc dùng bằng đường tiêm truyền, nguy cơ phản vệ luôn phải được tính đến và cơ sở thực hiện phải có đầy đủ điều kiện xử trí cấp cứu theo quy định.

Còn theo bác sỹ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cũng cảnh báo, tiêm truyền không cần thiết có thể kéo theo tai biến liên quan đến đường truyền, nhiễm trùng, tương tác thuốc và những biến cố nghiêm trọng khác. Nguy cơ càng đáng lưu ý khi người dân tự mua thuốc, thực hiện tại nhà hoặc tại những nơi không bảo đảm đầy đủ điều kiện chuyên môn và phương tiện cấp cứu.

Không chỉ là những biến chứng trực tiếp, một hệ quả khác dễ bị bỏ qua là người bệnh có thể mất cơ hội được chẩn đoán đúng. Khi đã bỏ một khoản tiền đáng kể cho các liệu trình tiêm truyền và cảm thấy mình đang "điều trị", người bệnh và gia đình dễ có tâm lý yên tâm, trong khi nguyên nhân thực sự gây đau đầu, chóng mặt hoặc suy giảm trí nhớ vẫn chưa được xác định.

Bác sỹ Nguyễn Huy Hoàng lưu ý sự chậm trễ này có thể khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội phát hiện và điều trị những nguyên nhân suy giảm trí nhớ có khả năng can thiệp. Bởi vậy, khi xuất hiện những thay đổi về trí nhớ, khả năng nhận thức, đau đầu hoặc chóng mặt kéo dài, điều cần làm trước tiên không phải tìm một loại thuốc để "bổ não" mà là được thăm khám, xác định nguyên nhân và điều trị đúng bệnh.

Quan niệm tiêm thuốc "bổ não" để phòng đột quỵ càng cần được nhìn nhận thận trọng. Đột quỵ liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ, trong đó tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch, hút thuốc, thừa cân, ít vận động và lối sống không phù hợp giữ vai trò quan trọng. Vì vậy, phòng bệnh phải bắt đầu từ việc nhận diện và kiểm soát những nguy cơ này thay vì trông chờ vào một liệu trình tiêm truyền định kỳ.

PGS-TS.Nguyễn Lân Hiếu khuyến cáo người dân không nên tiêm "thuốc bổ não" định kỳ khi không có chỉ định chuyên môn. Những thuốc này chỉ nên được sử dụng sau khi người bệnh được bác sỹ đánh giá tình trạng sức khỏe và xác định rõ sự cần thiết. Việc lựa chọn đường dùng cũng phải hợp lý, bởi nếu người bệnh vẫn có thể sử dụng thuốc đường uống và không có lý do chuyên môn bắt buộc phải tiêm truyền thì không nên lựa chọn một phương thức can thiệp có mức độ rủi ro cao hơn.

Thay vì rủ nhau đi tiêm "bổ não", vị chuyên gia cho rằng người cao tuổi nên duy trì những biện pháp có giá trị rõ ràng hơn đối với sức khỏe não bộ và hệ tim mạch như kiểm tra huyết áp định kỳ, kiểm soát tốt bệnh nền, vận động phù hợp, ngủ đủ, ăn uống cân bằng và hạn chế muối. Những việc tưởng như đơn giản này lại tác động trực tiếp đến các yếu tố nguy cơ của đột quỵ và nhiều bệnh lý mạn tính.

Bác sỹ Nguyễn Huy Hoàng cũng cho rằng chăm sóc sức khỏe não bộ ở người cao tuổi cần được nhìn như một quá trình lâu dài, bao gồm môi trường sống, vận động, dinh dưỡng, giấc ngủ, sức khỏe tinh thần và kiểm soát các bệnh nền. Một mũi tiêm hay một đợt truyền thuốc không thể thay thế cho quá trình quản lý sức khỏe toàn diện ấy.