Đề xuất chi 34.995 tỷ đồng chuyển đổi giao thông xanh

UBND TP.HCM đang lấy ý kiến Dự thảo Nghị quyết về chính sách phát triển vận tải hành khách công cộng, giao thông xanh và kiểm soát hoạt động phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn Thành phố.

Theo phụ lục khái toán kinh phí dự kiến trình HĐND Thành phố, tổng số vốn để thực hiện các chính sách này lên tới 34.995 tỷ đồng.

Trong đó, năm 2027 dự kiến bố trí 7.187 tỷ đồng; giai đoạn 2028-2030 là 22.993 tỷ đồng và giai đoạn 2030-2035 là 4.815 tỷ đồng.

Đáng chú ý, nhóm chính sách hỗ trợ đầu tư phát triển hạ tầng và chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch chiếm tỷ trọng lớn nhất, với 16.847 tỷ đồng.

Nguồn kinh phí này tập trung cho phát triển bến xe, bãi đỗ xe đa chức năng, hạ tầng giao thông sử dụng năng lượng sạch, giao thông phi cơ giới, đồng thời hỗ trợ người dân và doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch.

Riêng chính sách phát triển hạ tầng giao thông sử dụng năng lượng sạch và hỗ trợ chuyển đổi phương tiện dự kiến cần hơn 14.036 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 2.080 tỷ đồng hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh vận tải chuyển đổi phương tiện; 6.633 tỷ đồng hỗ trợ cá nhân, hộ gia đình và tổ chức không kinh doanh vận tải; 919 tỷ đồng hỗ trợ lái xe công nghệ chuyển đổi phương tiện.

TP.HCM cũng dự kiến dành 2.606 tỷ đồng để chuyển đổi toàn bộ ô tô thuộc tài sản công tại các cơ quan, tổ chức nhà nước sang phương tiện sử dụng điện, năng lượng xanh. Bên cạnh đó, khoảng 1.181 tỷ đồng được bố trí để hỗ trợ kiểm định khí thải lần đầu đối với xe mô tô, xe gắn máy.

Đối với vận tải hành khách công cộng, tổng kinh phí dự kiến là 13.185 tỷ đồng. Trong đó, 12.874 tỷ đồng dành để hỗ trợ hoạt động vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, tàu điện và đường thủy, theo nguyên tắc bù phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí hoạt động.

Ngoài ra, Thành phố dự kiến dành 147,5 tỷ đồng cho các chính sách ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giao thông. Nguồn lực này được sử dụng để tích hợp dữ liệu vé điện tử, triển khai mô hình MaaS, phát triển hạ tầng số, trạm sạc, bãi đỗ xe thông minh, đồng thời nghiên cứu và thử nghiệm các công nghệ mới trong giao thông vận tải, logistics.

Thành phố cũng dự kiến bố trí 4.815 tỷ đồng xây dựng hệ thống thu phí phương tiện lưu thông vào khu vực ùn tắc giao thông. Khoản kinh phí này dự kiến được bố trí từ nguồn vốn đầu tư công.

Không kiểm soát khí thải, thiệt hại hơn 3.000 tỷ đồng mỗi năm

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, Thành phố có dân số khoảng 14 triệu người, diện tích tự nhiên là 6.772 km² và quy mô phương tiện giao thông đường bộ lớn nhất cả nước.

Tính đến tháng 5/2026, TP.HCM có 12,825 triệu phương tiện, gồm 11,541 triệu xe mô tô, xe gắn máy và 1,284 triệu ô tô các loại. Xe mô tô, xe gắn máy chiếm gần 90% tổng số phương tiện và vẫn là phương thức đi lại chủ yếu của người dân.

Kết quả kiểm kê của Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn TP.HCM cho thấy giao thông đường bộ là nguồn phát thải chủ yếu trong lĩnh vực giao thông vận tải, chiếm khoảng 88% lượng NOx, 99% lượng CO, 79% lượng SO₂ và 88% lượng bụi trong tổng phát thải giao thông của Thành phố.

Trong đó, xe tải là nguồn phát thải đáng kể đối với bụi mịn, NOx và khí nhà kính; xe mô tô, xe gắn máy phát thải chủ yếu CO và HC. Taxi và xe hợp đồng dưới 9 chỗ cũng có mức phát thải đáng kể do cường độ hoạt động cao tại khu vực trung tâm.

Trong khi khu vực trung tâm Thành phố tập trung đông dân cư, hoạt động kinh tế, lưu lượng phương tiện và các điểm ùn tắc; đồng thời có mức bao phủ vận tải hành khách công cộng cao hơn các khu vực khác.

Vì vậy, Thành phố dự kiến lựa chọn khu vực bên trong vành đai hạn chế xe tải hiện hữu làm phạm vi vùng phát thải thấp trong giai đoạn đầu, kết hợp kiểm soát phương tiện hoạt động với cường độ cao và phát triển các phương thức đi lại thay thế.

Theo dự báo của Sở Xây dựng TP.HCM, nếu không có sự thay đổi về chính sách và hành vi đi lại, tổng số phương tiện trên địa bàn có thể tăng lên khoảng 15,16 triệu xe vào năm 2030.

Trong giai đoạn 2025-2030, phát thải CO dự báo tăng 22,3%, HC tăng 20,3% và PM2.5 tăng khoảng 12,5%. Phát thải khí nhà kính cũng được dự báo tăng từ 16,4 triệu tấn CO₂ tương đương năm 2025 lên 18,4 triệu tấn vào năm 2030.

Ô nhiễm không khí từ hoạt động giao thông không chỉ tác động đến sức khỏe cộng đồng mà còn làm gia tăng chi phí y tế và thiệt hại năng suất lao động. Theo Đề án, thiệt hại kinh tế liên quan đến ô nhiễm không khí ước tính là hơn 3.000 tỷ đồng mỗi năm.

Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát khí thải, hình thành vùng phát thải thấp và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện được TP.HCM xác định là một trong những giải pháp quan trọng để cải thiện chất lượng không khí, giảm ùn tắc và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh.

Việc dành nguồn lực lớn cho giao thông công cộng, phương tiện năng lượng sạch và hạ tầng số sẽ tạo nền tảng để từng bước thay đổi phương thức đi lại, giảm sự phụ thuộc vào phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch và hướng tới hệ thống giao thông bền vững hơn tại đầu tàu kinh tế của cả nước.