Tiếp tục phiên họp thứ tư, sáng 16/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).

Theo tờ trình được Bộ trưởng Bộ Khoa học và công nghệ Vũ Hải Quân trình bày, với các quy định mới bổ sung, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) đã khắc phục được những hạn chế của Luật Bưu chính năm 2010, mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính theo cách tiếp cận mới.

Cụ thể là làm rõ phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính và phân định với hoạt động vận tải, kho bãi, các hoạt động logistics khác, nền tảng thương mại điện tử và dịch vụ giao hàng nội bộ.

Dự thảo Luật xác định phạm vi điều chỉnh đối với hoạt động bưu chính trên cơ sở các đặc trưng riêng có của dịch vụ bưu chính. Theo đó, dịch vụ bưu chính được tổ chức và vận hành trên mạng bưu chính đối với bưu gửi được định danh riêng, có khả năng theo dõi, truy vết trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ và được phát đến người nhận hoặc địa điểm nhận theo thỏa thuận.

Trên cơ sở các đặc trưng nêu trên, dự thảo Luật quy định các công đoạn lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói bưu gửi là một phần của dịch vụ bưu chính khi các công đoạn này gắn trực tiếp với một bưu gửi cụ thể trong quá trình cung cấp dịch vụ bưu chính trên mạng bưu chính.

Các hoạt động vận tải hàng hóa, logistics, kho bãi, nền tảng thương mại điện tử, dịch vụ giao hàng nội bộ hoặc các hoạt động khác không đáp ứng đồng thời các đặc trưng nêu trên không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính. Nói cách khác, trong trường hợp dịch vụ vận tải hàng hóa có những đặc thù của dịch vụ bưu chính thì chuyển thành dịch vụ bưu chính và chịu sự điều chỉnh của pháp luật bưu chính.

Dự thảo cũng bổ sung quy định điều kiện kinh doanh dịch vụ bưu chính, quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp bưu chính theo hướng phân loại doanh nghiệp bưu chính gồm 2 loại: doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng bưu chính và doanh nghiệp bưu chính không vận hành mạng bưu chính; bổ sung yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh và quản lý chất lượng dịch vụ bưu chính.

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Khoa học và công nghệ của Quốc hội đánh giá, việc phân loại doanh nghiệp bưu chính là chính sách mới, có tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp và thay đổi căn bản phương thức quản lý nhà nước so với Luật Bưu chính năm 2010.

Do đó, Thường trực cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung đánh giá về sự cần thiết và tác động của việc phân loại này đến môi trường đầu tư, kinh doanh, hoạt động của doanh nghiệp, tránh trường hợp làm phát sinh thêm điều kiện đầu tư, kinh doanh và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải đề nghị giải trình rõ ràng, thuyết phục các nội dung: Giải pháp kỹ thuật pháp lý để bảo đảm quyền tự do lựa chọn mô hình kinh doanh của doanh nghiệp không bị hạn chế bởi các tiêu chí tại dự thảo và cơ chế kiểm soát quyền lực, minh bạch hóa quy trình chia sẻ hạ tầng tại dự thảo nhằm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ độc quyền nhóm hoặc cạnh tranh không lành mạnh. Trên cơ sở đó, nghiên cứu hoàn thiện các tiêu chí phân loại theo hướng linh hoạt, tiệm cận thông lệ quốc tế để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội xem xét, quyết định.

Nêu ý kiến về vấn đề này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ủng hộ việc phân loại doanh nghiệp bưu chính có vận hành mạng và không vận hành mạng. Với nhóm không vận hành mạng (làm đại lý), nên chuyển hoàn toàn sang hình thức thông báo hoạt động trực tuyến, chỉ mất nửa ngày đến một ngày là xong, Chủ tịch Quốc hội gợi ý.

Đổi lại, theo Chủ tịch Quốc hội, phải luật hóa nghĩa vụ kết nối dữ liệu về sản lượng, trạng thái bưu gửi theo thời gian thực với hệ thống giám sát của cơ quan quản lý để hậu kiểm tự động bằng công nghệ.

Vấn đề tiếp theo được Chủ tịch Quốc hội đề cập là cạnh tranh bình đẳng. “Lâu nay các doanh nghiệp tư nhân thường lo ngại sự bất bình đẳng với doanh nghiệp được chỉ định do được ưu đãi về thuế, đất đai. Lần này phải bóc tách tài chính rạch ròi, bắt buộc hạch toán độc lập giữa mảng bưu chính công ích được Nhà nước đặt hàng trợ giá và mảng bưu chính thương mại cạnh tranh. Không được lấy nguồn lực ưu đãi công ích để bù chéo, trợ giá cho mảng thương mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh. Bên cạnh đó, cần xã hội hóa hạ tầng công cộng, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân cùng tiếp cận, chia sẻ và sử dụng chung hạ tầng như hệ thống tủ hàng hóa thông minh ở vùng sâu vùng xa để tối ưu hóa chi phí xã hội”, Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Theo chương trình, dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội gợi ý nếu chuẩn bị kỹ thì có thể trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8 tới.