Trong căn phòng nhỏ của bà Phạm Thị Ngoãn ở TP. Hà Nội từng có một chiếc ngăn kéo gần như chỉ để chứa giấy tờ bệnh án. Đó là những kết quả xét nghiệm đã ngả màu, các đơn thuốc được gấp nhiều lớp và cuốn sổ tay ghi kín lịch uống thuốc, lịch tái khám.

Mỗi lần đưa mẹ đi viện, con cháu lại phải lục tìm từng tờ giấy, cố nhớ xem lần trước bà khám ở đâu, đang dùng thuốc gì, huyết áp dạo gần đây ra sao, chỉ số đường máu thế nào.

Có hôm bà quên uống thuốc, lúc uống nhầm giờ. Mỗi lần thấy mẹ mệt bất thường, cả nhà lại cuống cuồng kiểm tra xem hôm nay bà đã uống thuốc chưa.

“Người già bệnh mạn tính thì điều khó nhất không phải đi khám mà là theo dõi sức khỏe mỗi ngày”, chị Ngân, con gái bà kể.

Giờ đây, phần lớn những thông tin ấy đã nằm gọn trong một chiếc điện thoại. Huyết áp được cập nhật hằng ngày. Đơn thuốc được lưu tự động. Ứng dụng nhắc giờ uống thuốc. Những chỉ số bất thường được cảnh báo sớm. Mỗi lần tái khám, bác sỹ có thể theo dõi gần như toàn bộ diễn biến sức khỏe của người bệnh thay vì chỉ nhìn vào vài kết quả xét nghiệm tại thời điểm khám.

Nghe qua, đó có vẻ chỉ là vài tiện ích công nghệ đơn giản. Nhưng với nhiều gia đình có người cao tuổi, bệnh nhân mạn tính hoặc trẻ nhỏ, đó lại là khác biệt rất lớn giữa việc bị động chạy theo bệnh tật và chủ động quản lý sức khỏe.

Trong nhiều năm, mô hình y tế truyền thống của Việt Nam chủ yếu vận hành theo hướng “có bệnh mới đi khám”. Điều đó khiến phần lớn dữ liệu sức khỏe của người dân bị đứt quãng giữa các lần khám bệnh.

Một bệnh nhân tăng huyết áp có thể vài tháng mới đo huyết áp một lần tại bệnh viện. Người mắc đái tháo đường nhiều khi không theo dõi đường huyết thường xuyên. Có những bệnh lý nguy hiểm chỉ được phát hiện khi đã bước vào giai đoạn biến chứng vì thiếu cơ chế theo dõi và cảnh báo sớm.

Khoảng trống ấy đang được lấp dần bằng các nền tảng y tế số. Sổ sức khỏe điện tử Long Châu là một trong những mô hình cho thấy rõ xu hướng này. Không chỉ là ứng dụng lưu thông tin sức khỏe hay mua thuốc trực tuyến, nền tảng được phát triển như một “trợ lý sức khỏe số” đồng hành cùng người dân mỗi ngày.

Ứng dụng cho phép người dùng tự kiểm tra sức khỏe thông qua các bộ câu hỏi y khoa chuẩn hóa, đánh giá nhanh tình trạng sức khỏe và đưa ra các khuyến nghị ban đầu. Người dân có thể theo dõi các chỉ số như cân nặng, huyết áp, nhịp tim, đường huyết dưới dạng biểu đồ trực quan để phát hiện sớm bất thường.

Tính năng nhắc uống thuốc giúp hạn chế tối đa tình trạng quên liều hoặc dùng sai giờ, vốn là nguyên nhân khiến nhiều bệnh mạn tính diễn tiến nặng hơn. Đơn thuốc điện tử được lưu lại giúp người bệnh không còn phụ thuộc vào những tập giấy dễ thất lạc. Người dùng cũng có thể mua thuốc không kê đơn hoặc mua thuốc theo đơn đã được lưu trên ứng dụng và nhận thuốc tận nhà nhanh chóng.

Đặc biệt, ứng dụng còn tích hợp sổ tiêm chủng điện tử, lưu toàn bộ lịch sử tiêm phòng và gợi ý lịch tiêm vắc-xin cá nhân hóa dựa trên độ tuổi, giới tính và tiền sử tiêm chủng. Các bậc cha mẹ có thể theo dõi hành trình phát triển của con, lưu giữ dữ liệu sức khỏe như một “nhật ký trưởng thành” đầy khoa học và cảm xúc.

Với người cao tuổi, nền tảng hỗ trợ theo dõi sức khỏe hằng ngày, cảnh báo rủi ro và hỗ trợ xử lý trong các tình huống khẩn cấp. Ứng dụng đồng thời tạo ra cộng đồng chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe giữa các phụ huynh và người dùng.

Điều đáng chú ý là phía sau những tiện ích ấy là vai trò ngày càng lớn của trí tuệ nhân tạo. AI hiện không còn là khái niệm xa vời trong y tế mà đang tham gia trực tiếp vào nhiều hoạt động chăm sóc sức khỏe thường ngày. Công nghệ này hỗ trợ người dùng tự kiểm tra sức khỏe thông qua các bộ câu hỏi thông minh, đưa ra cảnh báo sơ bộ và gợi ý hành động tiếp theo dựa trên triệu chứng và các yếu tố nguy cơ.

Công nghệ OCR cho phép người dùng chỉ cần chụp ảnh toa thuốc hoặc đơn thuốc giấy, hệ thống sẽ tự động trích xuất thông tin thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng để lưu vào hồ sơ sức khỏe điện tử. Hệ thống nhắc nhở thông minh có thể đồng bộ với lịch cá nhân hoặc thiết bị đeo sức khỏe để đưa ra cảnh báo đúng thời điểm.

Tất cả dữ liệu này được lưu trữ trong hệ thống hồ sơ y tế điện tử bảo đảm an toàn và bảo mật theo tiêu chuẩn ngành Y tế. Ứng dụng còn tích hợp khả năng kết nối theo thời gian thực, cho phép người dùng trò chuyện trực tuyến với đội ngũ y tế để được tư vấn kịp thời.

Trong tương lai, nền tảng có thể tích hợp với các thiết bị như máy đo huyết áp, máy đo đường huyết hoặc đồng hồ thông minh để tự động đồng bộ và phân tích dữ liệu sức khỏe.

Theo nhiều chuyên gia, điều quan trọng nhất mà y tế số tạo ra không nằm ở từng tiện ích công nghệ riêng lẻ mà ở khả năng hình thành hệ sinh thái dữ liệu sức khỏe liên thông.

Trong mô hình khám chữa bệnh cũ, dữ liệu sức khỏe thường nằm rời rạc ở từng bệnh viện, phòng khám và trong những tập hồ sơ giấy mà người dân phải tự lưu giữ. Mỗi lần đi khám gần như là một lần “bắt đầu lại”.

Nhưng với hồ sơ sức khỏe điện tử, dữ liệu được cập nhật liên tục theo thời gian thực. Bác sỹ có thể theo dõi toàn diện hơn diễn biến sức khỏe của người bệnh thay vì chỉ nhìn vào một thời điểm khám đơn lẻ.

Đó cũng là nền tảng để y tế chuyển từ “chữa bệnh” sang “quản trị sức khỏe”. Sau thời gian triển khai, sổ sức khỏe điện tử Long Châu hiện phục vụ hơn 2 triệu người dùng. Theo thống kê, 92% người dùng đánh giá ứng dụng dễ sử dụng và 87% cảm thấy an tâm hơn khi theo dõi lịch sử tiêm chủng và bệnh sử.

Những con số ấy không chỉ phản ánh hiệu quả của một ứng dụng công nghệ mà còn cho thấy sự thay đổi trong tư duy chăm sóc sức khỏe của người Việt, từ thụ động sang chủ động, từ chờ bệnh mới chữa sang theo dõi sức khỏe liên tục mỗi ngày.

Không chỉ dừng ở ứng dụng trên điện thoại, y tế số hiện đang được mở rộng thành hệ sinh thái dịch vụ trong cộng đồng. Trong định hướng phát triển công dân số, mô hình “Trạm Công dân số” được xem là bước đi mới nhằm đưa các dịch vụ thiết yếu tới gần người dân hơn thông qua những “điểm chạm” hiện diện trong đời sống thường nhật.

Trong bức tranh đó, y tế số được xem là một cấu phần quan trọng. Theo đó, người dân có thể kiểm tra các chỉ số sức khỏe cơ bản bằng thiết bị thông minh, tiếp cận dịch vụ tư vấn, mua thuốc và sử dụng các tiện ích y tế ngay tại địa bàn sinh sống. Quy trình được thiết kế đơn giản, thuận tiện, giúp rút ngắn thời gian, hạn chế di chuyển và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ.

Đặc biệt, việc ứng dụng định danh và xác thực điện tử trong các dịch vụ y tế, nhất là mua thuốc, giúp bảo đảm nguyên tắc “đúng người, đúng đơn”, đồng thời nâng cao tính an toàn, minh bạch và bảo mật thông tin cho người dân.

Trước đó, Long Châu là một trong những đơn vị tiên phong tích hợp trên nền tảng VNeID và ứng dụng dữ liệu dân cư vào phục vụ người dân, tạo nền tảng cho việc triển khai các dịch vụ y tế số tại “Trạm Công dân số”.

Với mạng lưới phủ rộng nhiều tỉnh thành, hệ thống này được đánh giá có lợi thế lớn để phát triển các điểm hỗ trợ sức khỏe số ngay trong cộng đồng dân cư.

Theo giới chuyên gia, mô hình này đặc biệt có ý nghĩa với người dân ở vùng sâu, vùng xa, nơi việc tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng còn nhiều khó khăn.

Một người dân ở địa phương giờ đây có thể kiểm tra chỉ số sức khỏe cơ bản, lưu hồ sơ sức khỏe điện tử, nhận tư vấn hoặc tiếp cận thuốc men thuận tiện hơn mà không cần di chuyển hàng chục cây số tới bệnh viện tuyến trên.

Khoảng cách tiếp cận y tế giữa các vùng miền vì thế cũng có cơ hội được thu hẹp bằng công nghệ. Trong bối cảnh bệnh mạn tính gia tăng nhanh và có xu hướng trẻ hóa, nhu cầu quản lý sức khỏe chủ động đang ngày càng lớn. Điều này đòi hỏi hệ thống y tế phải dịch chuyển mạnh từ tư duy điều trị sang dự phòng, từ khám chữa bệnh tập trung sang chăm sóc sức khỏe liên tục ngay tại cộng đồng.

Nếu được kết nối đồng bộ với nền tảng dữ liệu dân cư và định danh điện tử quốc gia, mô hình y tế số trong tương lai có thể hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ y tế nhanh hơn, cá nhân hóa hơn và giảm đáng kể thủ tục giấy tờ.

Theo định hướng đến năm 2035, Việt Nam hướng tới trở thành quốc gia số phát triển toàn diện, trong đó dữ liệu dân cư và dữ liệu số được kết nối, chia sẻ để phục vụ xây dựng Chính phủ thông minh và phát triển các dịch vụ thiết yếu.

Trong bức tranh đó, y tế số không còn chỉ là câu chuyện công nghệ mà đang dần trở thành “hạ tầng sức khỏe số” mới của xã hội hiện đại khi mỗi người dân có thể chủ động quản lý sức khỏe của chính mình bằng dữ liệu, công nghệ và những nền tảng số hiện diện ngay trong đời sống hằng ngày.