Với ngành Y tế, đây không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để nâng chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân, rút ngắn khoảng cách với y tế thế giới và từng bước tái cấu trúc toàn bộ hệ thống quản trị y tế dựa trên dữ liệu số.

Thông điệp đó được PGS-TS.Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh tại Hội nghị Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số y tế thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW do Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo vừa tổ chức.

Điều đáng chú ý là chuyển đổi số y tế hiện nay không còn dừng ở việc số hóa hồ sơ bệnh án hay cải cách thủ tục hành chính. Một mô hình y tế mới đang dần hình thành, trong đó dữ liệu sức khỏe trở thành “hạ tầng lõi” của toàn hệ thống, còn tuyến y tế cơ sở được đặt vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi.

Nếu trước đây trạm y tế xã chủ yếu làm nhiệm vụ khám chữa bệnh ban đầu, quản lý tiêm chủng hay phòng chống dịch theo phương thức truyền thống, thì hiện nay “Trạm Y tế số” đang được định hình như một trung tâm dữ liệu sức khỏe cộng đồng hoạt động theo thời gian thực.

Trong khuôn khổ phiên thảo luận về chuyển đổi số, Trường Đại học Y tế công cộng đã giới thiệu mô hình “Trạm Y tế số” với cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt so với mô hình quản lý y tế cơ sở trước đây.

Thay vì dữ liệu phân tán và quản lý rời rạc theo từng lần khám bệnh, mô hình này xây dựng cơ sở dữ liệu đa chiều gồm dữ liệu cá nhân, gia đình, cộng đồng cùng yếu tố không gian và thời gian. Thông qua các công cụ như REDCap hay Epi Info, hệ thống có khả năng tự động phân tích dữ liệu, tính điểm nguy cơ và đưa ra cảnh báo sớm đối với nhiều vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Điều này có nghĩa hệ thống y tế sẽ không còn chỉ phản ứng sau lúc người dân mắc bệnh, mà bắt đầu chủ động dự báo và quản trị nguy cơ sức khỏe.

Ví dụ, với người cao tuổi mắc COPD, hệ thống có thể kết hợp dữ liệu môi trường, chất lượng không khí, tiền sử bệnh và điều kiện sinh hoạt để cảnh báo nguy cơ diễn biến nặng. Với dịch sốt xuất huyết, dữ liệu cộng đồng có thể hỗ trợ lập bản đồ nguy cơ, khoanh vùng dịch tễ và dự báo xu hướng bùng phát theo thời gian thực.

Đây chính là nền tảng của “y tế chính xác” - mô hình y học hiện đại dựa trên dữ liệu lớn và cá thể hóa chăm sóc sức khỏe cho từng người dân.

Nếu trước đây ngành y tế chủ yếu vận hành theo mô hình điều trị bệnh, thì nay đang từng bước chuyển sang mô hình quản trị sức khỏe cộng đồng bằng dữ liệu. Một trong những nội dung được Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức đặc biệt nhấn mạnh là xây dựng hệ thống dữ liệu y tế quốc gia và kết nối liên thông dữ liệu từ tuyến cơ sở.

Theo Thứ trưởng, Bộ Y tế sẽ tổ chức cuộc họp chuyên đề nhằm hướng dẫn các trạm y tế triển khai liên thông dữ liệu phục vụ chương trình kiểm tra sức khỏe định kỳ hằng năm cho người dân. Theo đó, dữ liệu sức khỏe sẽ được liên thông từ trạm y tế xã lên sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên ứng dụng VNeID.

Đây được xem là bước đi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi lần đầu tiên, dữ liệu sức khỏe của người dân có cơ hội được hình thành thành một hệ thống liên tục và thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Mỗi lần khám bệnh, xét nghiệm, tiêm chủng, theo dõi bệnh nền hay điều trị đều có thể trở thành một phần của hồ sơ sức khỏe điện tử xuyên suốt cuộc đời mỗi người dân. Ý nghĩa của việc này không chỉ nằm ở chuyện giảm giấy tờ hay thuận tiện thủ tục hành chính.

Một cơ sở dữ liệu sức khỏe đủ lớn sẽ tạo nền tảng cho nghiên cứu khoa học, phân tích dịch tễ, hoạch định chính sách và ứng dụng AI trong dự báo bệnh tật. Đây cũng là nền móng để Việt Nam tiến tới mô hình y tế chính xác giống nhiều quốc gia phát triển đang triển khai.

Thực tế, nhiều nền y tế tiên tiến trên thế giới đã chuyển mạnh sang mô hình y tế dựa trên dữ liệu. Singapore xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử liên thông toàn quốc. Hàn Quốc ứng dụng dữ liệu lớn để quản lý bệnh mãn tính và dự báo dịch bệnh. Estonia số hóa gần như toàn bộ dữ liệu sức khỏe công dân để phục vụ quản trị y tế và nghiên cứu khoa học.

Việt Nam đang bước vào quá trình tương tự nhưng có lợi thế đặc biệt là nền tảng định danh số quốc gia VNeID đã có độ phủ lớn. Một khi dữ liệu dân cư và dữ liệu y tế được kết nối hiệu quả, hệ thống chăm sóc sức khỏe có thể thay đổi căn bản cách vận hành.

Điểm đáng chú ý là cuộc chuyển đổi này không còn là câu chuyện riêng của cơ quan quản lý hay bệnh viện công. Doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp y tế tư nhân đang tham gia ngày càng sâu vào hệ sinh thái y tế số. Trong đó, FPT Long Châu là một trong những doanh nghiệp sớm thúc đẩy mô hình y tế số, hướng tới kết nối dữ liệu sức khỏe, hỗ trợ quản lý cộng đồng và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế số từ tuyến cơ sở.

Song song với đó, Trường Đại học Y Hà Nội cũng trình bày dự thảo đề án thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số nhằm kết nối hệ sinh thái “Nhà trường - Bệnh viện - Doanh nghiệp”, hướng tới xây dựng mô hình trường y thông minh với các Medical AI Lab và phòng thí nghiệm dữ liệu.

Không chỉ chuyển đổi số, Hội nghị cũng cho thấy tham vọng lớn hơn của ngành y tế trong việc làm chủ công nghệ y học hiện đại. Điểm nhấn đáng chú ý là báo cáo của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương về ứng dụng công nghệ tế bào CAR-T điều trị ung thư máu. Theo đó, liệu pháp này có thể mang lại tỷ lệ lui bệnh hoàn toàn tới 80-90% ở trẻ mắc bệnh bạch cầu cấp dòng lympho B tái phát.

Đặc biệt, nếu điều trị ở nước ngoài có thể tốn khoảng 500.000 USD, thì việc sản xuất CAR-T tại chỗ ở Việt Nam dự kiến chỉ còn khoảng 30.000-50.000 USD, giúp giảm tới 90% chi phí điều trị.

Trong lĩnh vực vắc-xin, VABIOTECH đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 làm chủ công nghệ và đăng ký lưu hành vắc-xin phối hợp 6 trong 1, đồng thời phát triển liệu pháp tế bào gốc trung mô điều trị phổi tắc nghẽn mạn tính và đái tháo đường.