Trước nguy cơ bệnh có thể diễn biến phức tạp và đe dọa tính mạng, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần nâng cao ý thức phòng bệnh, chủ động thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng, đặc biệt là trẻ em.

BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, nguồn lây duy nhất của vi khuẩn não mô cầu là con người, chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn từ dịch tiết mũi họng. Điểm đáng lo ngại là sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn có thể không gây bệnh ngay mà tồn tại tại vùng hầu họng trong thời gian dài mà không có biểu hiện rõ ràng.

Một số trường hợp chỉ xuất hiện các triệu chứng nhẹ như ho, sốt kéo dài, đau nhức, dễ bị nhầm với cảm lạnh hoặc viêm đường hô hấp thông thường nên thường bị bỏ qua. Trong thời gian này, vi khuẩn vẫn tiếp tục tồn tại và lây lan trong cộng đồng, chỉ được phát hiện khi bệnh đã chuyển nặng.

Theo Hội Y học Dự phòng Việt Nam, khoảng 10 đến 20% người trong cộng đồng là người lành mang vi khuẩn não mô cầu. Tỷ lệ này cao hơn ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ, dao động từ 25 đến 32%, thậm chí có thể lên tới 50% trong các đợt dịch.

Thời gian mang vi khuẩn trung bình khoảng 9 tháng và gần 40% trường hợp kéo dài trên 16 tháng. Dù không phải tất cả người mang vi khuẩn đều phát bệnh, họ vẫn có thể trở thành nguồn lây, làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch.

Vi khuẩn não mô cầu tồn tại với nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh. Tại Việt Nam, các nhóm A, B, C, Y, W đang lưu hành đồng thời, khiến việc kiểm soát bệnh trở nên phức tạp hơn.

Để phòng bệnh, các chuyên gia khuyến cáo cần duy trì tốt vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang ở nơi công cộng, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và tập luyện để nâng cao sức đề kháng. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, cổ cứng, nổi ban xuất huyết, người dân cần đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và điều trị kịp thời nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng nặng.

Tiêm vắc-xin được đánh giá là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất hiện nay. Các nhóm huyết thanh phổ biến gồm A, B, C, Y đều đã có vắc-xin phòng ngừa như MenQuadfi, Nimenrix, Menactra giúp phòng các nhóm A, C, Y, W, cùng với vắc-xin Bexsero phòng nhóm B và vắc-xin VA Mengoc BC phòng nhóm BC.

Mỗi loại vắc-xin chỉ có tác dụng với một hoặc một số nhóm huyết thanh nhất định và không tạo miễn dịch chéo, vì vậy cần tiêm phối hợp các vắc-xin nhóm B và nhóm ACYW để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện.

Sau khi tiêm, cơ thể cần từ 2 đến 3 tuần để hình thành kháng thể bảo vệ, đồng thời phải tiêm đủ số mũi theo khuyến cáo mới đạt hiệu quả tối ưu. Người dân nên chủ động tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch mới thực hiện.

Đối với những người đã tiêm các vắc-xin thế hệ cũ phòng nhóm BC hoặc AC, bác sỹ sẽ tư vấn tiêm bổ sung các vắc-xin thế hệ mới nhằm mở rộng phạm vi bảo vệ trước sự đa dạng của các chủng vi khuẩn hiện nay.

Việc chủ động phòng bệnh không chỉ giúp bảo vệ cá nhân mà còn góp phần giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng, hạn chế những hậu quả nghiêm trọng mà bệnh não mô cầu có thể gây ra.