Phế cầu khuẩn một trong những tác nhân nguy hiểm hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và nhiều bệnh lý hô hấp nghiêm trọng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi cũng như người có bệnh nền.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 5-90% người khỏe mạnh có thể mang phế cầu khuẩn nhờ khả năng bám dính đặc biệt của vi khuẩn lên các tế bào biểu mô đường hô hấp.

Trong điều kiện bình thường, vi khuẩn có thể “chung sống” với cơ thể mà không gây bệnh. Tuy nhiên, khi hệ miễn dịch suy yếu hoặc cơ thể mắc các bệnh virus hô hấp như cúm, RSV hay Rhinovirus, phế cầu khuẩn có thể nhanh chóng xâm nhập sâu vào cơ thể và gây ra hàng loạt bệnh lý nguy hiểm.

Tại Việt Nam, gánh nặng bệnh tật do phế cầu khuẩn vẫn ở mức đáng lo ngại khi nước ta nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ mắc viêm phổi trẻ em cao nhất thế giới. Điều đáng nói, nhiều trường hợp bệnh diễn tiến rất nhanh, gây biến chứng nặng nhưng lại dễ bị phụ huynh chủ quan do các triệu chứng ban đầu khá giống bệnh hô hấp thông thường.

Các chuyên gia cho biết phế cầu khuẩn có thể gây viêm phổi nặng, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm tai giữa và nhiều biến chứng đe dọa tính mạng.

Theo Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, tỷ lệ tử vong do viêm phổi bởi phế cầu khuẩn dao động từ 10-20%, riêng ở trẻ nhỏ và người cao tuổi có thể lên tới 50%.

Với nhiễm khuẩn huyết, tỷ lệ tử vong khoảng 20%. Đặc biệt, viêm màng não do phế cầu có tỷ lệ tử vong khoảng 15%, trong khi 40-50% bệnh nhân phải chịu các di chứng lâu dài như tổn thương thần kinh, giảm thính lực hoặc suy giảm nhận thức. Nếu xuất hiện các biến chứng như phù não, sốc hoặc xuất huyết não, tỷ lệ tử vong có thể tăng tới 50-80%.

Không chỉ nguy hiểm bởi diễn tiến nhanh và tỷ lệ tử vong cao, phế cầu khuẩn còn là một trong những nguyên nhân khiến tình trạng kháng kháng sinh gia tăng trên toàn cầu.

Theo các chuyên gia, trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Ngoài ra, người trên 65 tuổi, người có bệnh nền như tiểu đường, tim mạch, gan, phổi, thận hoặc người hút thuốc lá thường xuyên cũng là nhóm dễ diễn tiến nặng khi nhiễm phế cầu khuẩn.

Bác sỹ Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM) cho hay, phế cầu khuẩn là loại vi khuẩn thường trú ở vùng mũi họng và có thể tồn tại trong cơ thể người lành mang trùng mà không gây triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, khi cơ thể suy giảm miễn dịch, mắc bệnh hô hấp hoặc có bệnh nền, loại vi khuẩn này có thể trở nên đặc biệt nguy hiểm.

“Phế cầu khuẩn là một trong những tác nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và nhiều bệnh lý nặng khác ở trẻ nhỏ. Có trường hợp trẻ vừa viêm phổi vừa viêm màng não do phế cầu khuẩn”, bác sỹ Khanh cho biết.

Không chỉ gây bệnh cấp tính nguy hiểm, phế cầu khuẩn còn có thể để lại nhiều di chứng kéo dài suốt đời như giảm thính lực, tổn thương thần kinh, chậm phát triển trí tuệ hoặc các vấn đề hô hấp mạn tính.

Theo chuyên gia, khoảng 30% trường hợp mắc bệnh có thể gặp di chứng với mức độ khác nhau. Đáng lo ngại hơn, phế cầu khuẩn hiện nằm trong nhóm 4 mầm bệnh nguy hiểm nhất liên quan đến tình trạng kháng kháng sinh toàn cầu. Ước tính mỗi năm có khoảng 600.000 ca tử vong liên quan đến phế cầu khuẩn kháng kháng sinh, trong đó khoảng 125.000 ca tử vong là hậu quả trực tiếp của tác nhân này.

“Phế cầu khuẩn không đơn giản đâu”, bác sỹ Trương Hữu Khanh nhấn mạnh khi nói về loại vi khuẩn có thể âm thầm tồn tại nhưng gây hậu quả rất nghiêm trọng nếu không được phòng ngừa đúng cách.

Theo các chuyên gia, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền là những nhóm dễ diễn tiến nặng nhất khi nhiễm phế cầu khuẩn. Ở trẻ nhỏ, vi khuẩn có thể lây từ chính người thân trong gia đình thông qua giọt bắn hô hấp khi hắt hơi, trò chuyện hoặc tiếp xúc gần. Nhiều người lớn mang vi khuẩn trong vùng hầu họng nhưng không có biểu hiện bệnh nên dễ vô tình lây sang trẻ.

Những trẻ mắc hen suyễn, tim bẩm sinh, suy giảm miễn dịch hoặc thường xuyên mắc bệnh hô hấp có nguy cơ biến chứng nặng cao hơn nhiều so với trẻ khỏe mạnh.

Đặc biệt, phế cầu khuẩn thường xuất hiện sau các đợt nhiễm virus hô hấp như cúm, RSV hay adenovirus. Khi đường hô hấp đã tổn thương do virus, vi khuẩn dễ bội nhiễm và khiến bệnh diễn tiến nghiêm trọng hơn.

Theo đó, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao, ho nhiều, khó thở, bỏ bú, li bì hoặc đau tai kéo dài. Đây có thể là những biểu hiện cảnh báo bệnh do phế cầu khuẩn gây ra.

Với những trẻ vừa mắc cúm hoặc các bệnh virus hô hấp nhưng tình trạng không cải thiện, thậm chí nặng hơn, cần nghĩ đến nguy cơ bội nhiễm phế cầu khuẩn để đưa trẻ đi khám sớm.

Hiện thế giới đã ghi nhận hơn 100 tuýp huyết thanh phế cầu khuẩn, trong đó nhiều tuýp có khả năng gây bệnh nhiễm trùng xâm lấn nguy hiểm ở trẻ em. Sự biến đổi liên tục của các chủng vi khuẩn khiến công tác phòng ngừa ngày càng trở nên quan trọng.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh kháng kháng sinh gia tăng nhanh trên toàn cầu, phòng bệnh bằng vắc xin đang được xem là chiến lược hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và tử vong do phế cầu khuẩn.

Hiện Bộ Y tế đã cấp phép 5 loại vắc xin phòng phế cầu khuẩn với công nghệ và phạm vi bảo vệ khác nhau. Trong đó, phần lớn sử dụng công nghệ cộng hợp giúp tạo trí nhớ miễn dịch bền vững và tăng hiệu quả bảo vệ lâu dài.

Nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa vắc xin phế cầu khuẩn vào chương trình tiêm chủng mở rộng từ nhiều năm nay nhằm giảm tỷ lệ tử vong và biến chứng ở trẻ nhỏ.

Theo chuyên gia, điều quan trọng nhất hiện nay là nâng cao nhận thức cộng đồng về mức độ nguy hiểm của phế cầu khuẩn. Bởi thực tế, không ít phụ huynh chỉ thực sự lo lắng khi trẻ đã xuất hiện biến chứng nặng như viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết.

“Thay vì chờ bệnh xảy ra mới điều trị, cần chủ động phòng ngừa sớm bằng vắc-xin để bảo vệ trẻ trước ‘sát thủ thầm lặng’ mang tên phế cầu khuẩn”, vị chuyên gia khuyến cáo.

Ngoài tiêm chủng đầy đủ, chuyên gia cũng lưu ý phụ huynh cần giữ vệ sinh hô hấp cho trẻ, hạn chế để người lớn hôn trẻ nhỏ, đeo khẩu trang khi mắc bệnh đường hô hấp và chủ động điều trị sớm các bệnh virus theo mùa nhằm giảm nguy cơ bội nhiễm nguy hiểm.

Nói thêm về vắc-xin phế cầu, bác sỹ của Hệ thống tiêm chủng Long Châu cho hay, vắc-xin phế cầu được chỉ định cho trẻ từ 6 tuần tuổi và người lớn.

Với trẻ em từ 2 tuổi trở lên và người trưởng thành, vắc-xin có thể giúp phòng ngừa nhiều bệnh lý nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra. Tuy nhiên, lịch tiêm và số mũi tiêm sẽ khác nhau tùy loại vắc-xin và độ tuổi của người tiêm, đồng thời cần tiêm đầy đủ theo đúng phác đồ để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Bên cạnh hiệu quả phòng bệnh, các chuyên gia cũng lưu ý người dân cần khám sàng lọc kỹ trước tiêm và theo dõi sau tiêm nhằm bảo đảm an toàn.

Một số phản ứng thường gặp sau tiêm như đau tại chỗ tiêm, mệt mỏi, chán ăn hoặc sưng nhẹ thường sẽ tự cải thiện sau vài ngày. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường kéo dài hoặc nghiêm trọng, người tiêm cần tới cơ sở y tế để được theo dõi và xử trí kịp thời.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá tiêm chủng là một trong những biện pháp đầu tư y tế hiệu quả và tiết kiệm nhất hiện nay. Không chỉ bảo vệ từng cá nhân, vắc-xin phế cầu còn góp phần tạo miễn dịch cộng đồng, giảm nguy cơ lây lan bệnh trong gia đình và xã hội.

Đáng chú ý, trong bối cảnh nhu cầu tiêm chủng dịch vụ ngày càng gia tăng, nhiều hệ thống tiêm chủng tư nhân đang đầu tư mạnh vào hạ tầng bảo quản, quản lý dữ liệu và nâng cao trải nghiệm người dân nhằm tăng khả năng tiếp cận vắc-xin chất lượng cao.

Trong đó, Trung tâm Tiêm chủng Long Châu đang được nhiều phụ huynh và người dân lựa chọn nhờ hệ thống bảo quản lạnh đạt chuẩn GSP cùng khả năng cung ứng đa dạng các loại vắc-xin cho trẻ em và người lớn, đặc biệt là các vắc-xin phòng bệnh do phế cầu khuẩn gây ra.

Theo giới chuyên môn, với các loại vắc-xin yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ bảo quản như vắc-xin phế cầu, dây chuyền lạnh đóng vai trò đặc biệt quan trọng bởi chỉ cần sai lệch nhiệt độ, hiệu quả bảo vệ của vắc-xin có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Việc đầu tư hệ thống kho lạnh duy trì nhiệt độ từ 2-8 độ C theo đúng tiêu chuẩn nhà sản xuất giúp bảo đảm chất lượng vắc-xin trong toàn bộ quá trình lưu trữ và vận chuyển.

Không chỉ dừng ở yếu tố chuyên môn, xu hướng cạnh tranh hiện nay của các trung tâm tiêm chủng cũng đang chuyển mạnh sang trải nghiệm dịch vụ và chăm sóc toàn diện cho người dân.

Tại Trung tâm Tiêm chủng Long Châu, người dân được khám sàng lọc miễn phí trước tiêm với đội ngũ bác sỹ có chuyên môn, đồng thời được hỗ trợ theo dõi phản ứng sau tiêm, nhắc lịch tiêm tự động và lưu trữ lịch sử tiêm chủng điện tử.

Nhiều tiện ích dành cho gia đình có trẻ nhỏ cũng được đầu tư như khu vực chờ rộng rãi, điều hòa hai chiều, khu vui chơi cho trẻ, khu vực riêng cho mẹ và bé, hỗ trợ sạc điện thoại, nước uống và gửi xe. Đây được xem là xu hướng mới của ngành tiêm chủng dịch vụ trong bối cảnh người dân ngày càng quan tâm tới chất lượng chăm sóc và sự thuận tiện trong quá trình tiêm chủng.