Áp lực xử lý các doanh nghiệp thua lỗ

Tại Quyết định số 1075/QĐ-BXD giao nhiệm vụ và một số chỉ tiêu cơ bản đối với Chiến lược phát triển Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Xây dựng yêu cầu Vicem không chỉ giữ vững vị thế doanh nghiệp đầu ngành xi măng mà còn phải bảo toàn phần vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp, đặc biệt ở các đơn vị đang thua lỗ.

Bên cạnh đó, Vicem phải xử lý dứt điểm các tồn tại về tài chính, các khoản đầu tư, góp vốn, các dự án đầu tư xây dựng dở dang kéo dài và cơ cấu lại những đơn vị hoạt động kém hiệu quả theo lộ trình phù hợp.

Năm 2025, Vicem ghi nhận những tín hiệu tích cực khi doanh thu và hiệu quả sản xuất, kinh doanh được cải thiện, mức lỗ thu hẹp đáng kể so với năm trước. Tuy nhiên, áp lực từ khoản lỗ lũy kế lớn, tình trạng mất cân đối tài chính tại một số đơn vị thành viên cùng những tồn đọng trong quá trình tái cơ cấu vẫn là thách thức rất lớn đối với doanh nghiệp xi măng lớn nhất cả nước.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất đã được kiểm toán năm 2025, doanh thu thuần của Vicem đạt 24.631 tỷ đồng, tăng 8% so với năm 2024; lợi nhuận gộp đạt 2.751 tỷ đồng, tăng 62%.

Dù vậy, Vicem vẫn ghi nhận khoản lỗ sau thuế hơn 158 tỷ đồng trong năm 2025. Mức lỗ này đã giảm mạnh so với gần 986 tỷ đồng của năm 2024, nhưng đây vẫn là năm thứ ba liên tiếp doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ. Tính đến ngày 31/12/2025, lỗ lũy kế của Vicem đã tăng lên hơn 3.408 tỷ đồng.

Hiện Vicem sở hữu 10 doanh nghiệp thành viên sản xuất xi măng gồm Vicem Hải Phòng, Vicem Hoàng Thạch, Vicem Tam Điệp, Vicem Sông Thao, Vicem Hải Vân, Xi măng Bỉm Sơn, Vicem Bút Sơn, Vicem Hoàng Mai, Vicem Hà Tiên và Xi măng Hạ Long. Tuy nhiên, 1/3 trong số này đang kinh doanh thua lỗ với hàng loạt vấn đề cần được xử lý.

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, trong giai đoạn 2026 - 2030, Vicem cơ bản giữ ổn định mô hình tổ chức của 10 đơn vị sản xuất xi măng hiện có, đồng thời tinh gọn bộ máy quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh.

Cần nói thêm, sau nhiều năm tái cơ cấu, Vicem vẫn phải gánh áp lực lớn từ các công ty con thua lỗ kéo dài. Bảo toàn vốn nhà nước tại các doanh nghiệp này đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với Tổng công ty.

Khó khăn của Vicem cũng phản ánh bức tranh chung của ngành xi măng. Trong nhiều năm qua, ngành liên tục rơi vào tình trạng cung vượt cầu với lượng dư cung lên tới hàng chục triệu tấn mỗi năm. Trong khi đó, thị trường bất động sản và xây dựng phục hồi chậm, chi phí nguyên liệu, năng lượng và logistics duy trì ở mức cao khiến hiệu quả sản xuất, kinh doanh của nhiều doanh nghiệp suy giảm.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất đã được kiểm toán năm 2025, ba công ty con gồm Vicem Tam Điệp, Vicem Sông Thao và Xi măng Hạ Long có tổng lỗ lũy kế lên tới 8.054 tỷ đồng, tăng từ mức 7.188 tỷ đồng vào cuối năm 2024. Tổng nợ ngắn hạn của ba đơn vị này vượt tài sản ngắn hạn 7.465 tỷ đồng, cao hơn mức 6.880 tỷ đồng của năm trước.

Ngoài ra, Công ty cổ phần Xi măng Miền Trung (công ty con của Xi măng Bỉm Sơn) và Công ty TNHH Một thành viên Xi măng Hạ Long (công ty con của Xi măng Hạ Long) đều ghi nhận vốn chủ sở hữu âm tại thời điểm cuối năm 2025.

Những con số trên cho thấy áp lực rất lớn đối với mục tiêu bảo toàn và phát triển vốn nhà nước. Nhiều doanh nghiệp thành viên đang thua lỗ kéo dài, lỗ lũy kế lên tới hàng ngàn tỷ đồng, vốn chủ sở hữu suy giảm, thậm chí âm vốn và mất cân đối tài chính.

Trước thực trạng này, Bộ Xây dựng yêu cầu Vicem khẩn trương xây dựng phương án cơ cấu lại vốn đối với từng doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, gồm Vicem Hạ Long, Vicem Tam Điệp và Vicem Hải Vân.

Theo Chiến lược phát triển Vicem đến năm 2030, các phương án xử lý phải bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, tuân thủ quy định của pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu bảo toàn và phát triển vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp.

Bộ Xây dựng cũng giao Hội đồng Thành viên và Ban Kiểm soát Vicem thường xuyên theo dõi, đôn đốc, đánh giá việc thực hiện Chiến lược; định kỳ hoặc đột xuất báo cáo kết quả về Bộ theo quy định.

Giữ vị thế doanh nghiệp đầu ngành

Sau giai đoạn mở rộng công suất mạnh mẽ, ngành xi măng đang đối mặt với tình trạng dư cung kéo dài, áp lực tiêu thụ lớn và biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp. Trong bối cảnh đó, Vicem cần chuyển từ mô hình tăng trưởng theo quy mô sang tăng trưởng theo chiều sâu, tập trung nâng cao năng suất, giảm chi phí, tối ưu sử dụng tài nguyên và nâng cao hiệu quả vận hành.

Thị trường xi măng Việt Nam nhiều năm qua rơi vào tình trạng cung vượt cầu, trong khi nhu cầu trong nước tăng chậm. Tổng công suất thiết kế toàn ngành xi măng hiện xấp xỉ 130 triệu tấn, trong khi nhu cầu trong nước năm 2025 (năm lập kỷ lục về tiêu thụ) là 74 triệu tấn. Xuất khẩu thời gian qua cũng chịu áp lực lớn về giá và các rào cản thương mại. Điều này khiến cạnh tranh giữa các nhà sản xuất ngày càng khốc liệt, giá bán chịu áp lực giảm và biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp.

Vì vậy, giai đoạn từ nay đến năm 2030 sẽ là khoảng thời gian để Vicem triển khai chiến lược phát triển, tái cơ cấu sản xuất, tối ưu công suất và giữ vững vai trò doanh nghiệp đầu ngành.

Quyền Tổng giám đốc Vicem, ông Ngô Đức Lưu cho rằng: “Đến năm 2030, cơ cấu tổ chức bộ máy của Công ty mẹ - Vicem được sắp xếp theo hướng tinh gọn, phấn đấu giảm tối thiểu 30% số lượng đầu mối thuộc cơ quan điều hành; giảm cấp trung gian, rút ngắn quy trình xử lý công việc, nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh.”

Theo Chiến lược, hoạt động sản xuất, kinh doanh xi măng tiếp tục được xác định là lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của Vicem trong giai đoạn tới. Bên cạnh đó, doanh nghiệp sẽ nghiên cứu phát triển thêm các lĩnh vực liên quan và hoạt động hỗ trợ phù hợp với năng lực hiện có, nhu cầu thị trường cũng như quy định của pháp luật nhằm mở rộng hoạt động nhưng vẫn tập trung nguồn lực cho ngành nghề kinh doanh chính.

Bộ Xây dựng giao Vicem đến năm 2030, sản lượng sản xuất xi măng của toàn Vicem (bao gồm các doanh nghiệp liên doanh sản xuất xi măng Nghi Sơn, Chinfon, Siam City Cement mà Vicem tham gia góp vốn) đạt khoảng 38% sản lượng sản xuất xi măng của toàn ngành.

Sản lượng tiêu thụ xi măng trong nước tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm trong giai đoạn 2026 - 2030. Thị phần tiêu thụ xi măng trong nước của Vicem năm 2030 đạt khoảng 30%; trường hợp tính gộp sản lượng tiêu thụ của các doanh nghiệp liên doanh sản xuất xi măng mà Vicem tham gia góp vốn đạt khoảng 42%. Tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm; đa dạng hóa cơ cấu sản phẩm, phát triển các dòng sản phẩm xi măng có giá trị gia tăng cao, thân thiện với môi trường.

Để giữ vững vị thế nhà sản xuất xi măng lớn của ngành, những năm tới, Vicem sẽ nâng cao năng lực sản xuất thông qua cải tạo, đầu tư mới, chuyển đổi năng lượng, tự động hóa và chuyển đổi số; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và xử lý cơ bản các tồn tại của các dự án đầu tư xây dựng tại Công ty mẹ và các đơn vị thành viên.

Cùng với đó, tổng nhu cầu vốn đầu tư xây dựng giai đoạn 2026 - 2030 của toàn Vicem để thực hiện chiến lược phát triển dự kiến khoảng 15.365 tỷ đồng, được huy động từ vốn tự có và các nguồn vốn hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.