Chuyển đổi xanh: Doanh nghiệp nặng nỗi lo suất đầu tư đắt đỏ

Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng của doanh nghiệp, mà ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc, gắn với việc tuân thủ quy định pháp luật về môi trường và định hướng phát triển của nền kinh tế. Tuy nhiên, quá trình “xanh hóa” của doanh nghiệp đang gặp nhiều thách thức về vốn.

Chia sẻ tại Hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường carbon: Khơi thông dòng vốn xanh” do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức vừa qua, ông Nguyễn Hữu Tú, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần MIZA (doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tái chế) cho hay, để chuyển đổi xanh, quyết tâm là chưa đủ. Đầu tư cho công nghệ xanh đòi hỏi suất đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài, nên vấn đề nan giải nhất là bài toán vốn.

Với MIZA, trước khi tiếp cận được vốn xanh từ ngân hàng với lãi suất rẻ hơn lãi suất chung của thị trường, doanh nghiệp đã phải chấp nhận vay vốn thương mại với lãi suất cao. Khi đó, doanh nghiệp phải đối mặt với thách thức lớn: chi phí tài chính tăng cao bào mòn lợi nhuận, trong khi hiệu quả từ các dự án xanh chưa thể nhìn thấy ngay.

Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), nhu cầu vốn cho tăng trưởng xanh hiện rất lớn, đặc biệt đối với các lĩnh vực hạ tầng như giao thông, năng lượng, thoát nước và xử lý chất thải. Tuy nhiên, quy mô nhu cầu vốn lớn không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn tài chính thuận lợi dù tín dụng xanh tăng trưởng rất tốt trong thời gian qua.

Giai đoạn 2017 - 2025, tín dụng xanh tăng bình quân trên 20%/năm, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học (chiếm trên 31%), năng lượng xanh (chiếm gần 28%). Đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh đạt trên 856.000 tỷ đồng, tăng 9,87%
so với cuối năm 2025.

Theo ông Trần Anh Quý, Phó vụ trưởng Vụ Tín dụng (NHNN), xét từ phía cung vốn, các ngân hàng không thiếu nguồn lực để đáp ứng nhu cầu đầu tư xanh của nền kinh tế. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn tài chính thuận lợi.

Các ngân hàng thương mại cho biết, một trong những trở ngại trong giải ngân tín dụng xanh hiện nay là xác định và đánh giá một dự án có đáp ứng các tiêu chí xanh hay không. Quá trình thẩm định tín dụng xanh đặt ra những yêu cầu chặt chẽ hơn so với khoản vay thương mại thông thường, trong đó có yêu cầu hạn chế nguy cơ “tẩy xanh” (dự án được gắn nhãn xanh nhưng không chứng minh được hiệu quả môi trường tương ứng).

Muốn làm được điều này, không chỉ ngân hàng phải có chuyên môn thẩm định, mà doanh nghiệp cũng phải có trách nhiệm xây dựng hồ sơ đủ tin cậy để chứng minh mục tiêu cũng như hiệu quả môi trường của dự án. “Nếu thiếu cơ sở đánh giá rõ ràng, việc thẩm định và phê duyệt khoản vay sẽ khó khăn hơn, dù ngân hàng không thiếu vốn”, ông Quý cho biết. 

Agribank là một trong những ngân hàng có dư nợ tín dụng xanh lớn nhất hiện nay. Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ, kiêm Phó trưởng ban Chỉ đạo ESG (Agribank) chia sẻ hướng đi phù hợp của Agribank. Đó là tài trợ trên cơ sở hiểu rõ dự án, quản trị rủi ro theo từng giai đoạn, bảo đảm quyền lợi của người sản xuất và từng bước đưa giá trị carbon đã được kiểm chứng vào quyết định tín dụng.

Khi người sản xuất được hưởng lợi, doanh nghiệp có phương án khả thi và ngân hàng kiểm soát được rủi ro, dòng vốn xanh mới có điều kiện mở rộng bền vững. “Kết nối vốn cần đi cùng tư vấn kỹ thuật và hỗ trợ thị trường, thay vì chỉ tập trung vào ưu đãi lãi suất”, bà Hà cho biết.

Ở góc độ nhà tư vấn, ông Nguyễn Việt Long, Phó tổng giám đốc, phụ trách Dịch vụ tư vấn EY Việt Nam cũng khuyến nghị, doanh nghiệp cần xác định mục tiêu chuyển đổi xanh ngay từ khâu hình thành dự án, đồng thời chuẩn bị đầy đủ dữ liệu môi trường và phương án tài chính. Chỉ khi xây dựng phương án tài chính đủ sức thuyết phục, doanh nghiệp mới dễ tiếp cận vốn. 

Phát triển thị trường carbon giúp giảm áp lực lên nguồn vốn ngân hàng

Ngân hàng đang là kênh dẫn vốn quan trọng nhất của kinh tế xanh, song phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng không phải là hướng đi bền vững. Các chuyên gia phân tích cho rằng, sự bắt tay giữa tín dụng ngân hàng và thị trường carbon tạo nên một chu trình khép kín hoàn hảo: vốn vay ngân hàng đóng vai trò “mồi” đầu tư ban đầu, còn nguồn thu từ giao dịch tín chỉ carbon sẽ “tiếp sức” dòng tiền dài hạn, mở ra lối đi bền vững cho doanh nghiệp Việt.

Ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhấn mạnh, ngân hàng là kênh dẫn vốn quan trọng, nhưng không thể tự nó đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn cho tài trợ xanh, tài trợ chuyển đổi. Thay vào đó, cần kết hợp tín dụng với trái phiếu xanh, trái phiếu tài trợ chuyển đổi, vốn cổ phần, tài chính hỗn hợp, bảo lãnh và các cơ chế chia sẻ rủi ro. Muốn khơi thông dòng vốn xanh, Việt Nam cần hoàn thiện thể chế song hành với phát triển thị trường carbon và tài chính xanh.

Theo Phó thống đốc NHNN Nguyễn Ngọc Cảnh, cần nhìn nhận rõ vai trò của tín dụng xanh và thị trường carbon trong quá trình chuyển đổi xanh. Tín dụng xanh cung cấp nguồn vốn cho quá trình đầu tư, đổi mới công nghệ, tạo nguồn lực phát triển các ngành, lĩnh vực xanh, từ đó tạo ra kết quả giảm phát thải. Chính kết quả giảm phát thải từ các dự án được đầu tư từ nguồn vốn ngân hàng sẽ tạo ra cơ sở và hàng hóa cho sự phát triển của thị trường carbon.

Ở chiều ngược lại, thị trường carbon vận hành hiệu quả sẽ hỗ trợ doanh nghiệp có nguồn thu, dòng tiền ổn định từ kết quả giảm phát thải phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp có điều kiện mua tín chỉ carbon để đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa. 

Đối với hoạt động tín dụng xanh, điều quan trọng không chỉ là nguồn vốn được giải ngân cho một dự án được xác định là xanh, mà còn là kiểm định kết quả về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và bảo vệ môi trường của khách hàng vay vốn. Việc đo lường, báo cáo, thẩm định kết quả giảm phát thải và giao dịch hạn ngạch, tín chỉ trên thị trường carbon có thể cung cấp thêm thông tin để theo dõi kết quả môi trường của dự án, qua đó hỗ trợ các tổ chức tín dụng đánh giá hiệu quả sử dụng vốn và tăng cường quản lý, giám sát đối với dòng vốn xanh.

Nhiều doanh nghiệp cũng kỳ vọng sẽ “sản xuất” được tín chỉ carbon, biến thành hàng hóa để thu hồi vốn, song đang gặp nhiều vướng mắc. Ông Nguyễn Hữu Tú cho hay, MIZA đang gặp khó khăn vì gánh nặng xác minh tín chỉ carbon. Doanh nghiệp hiện triển khai nhiều công đoạn sản xuất, từ xeo giấy, sử dụng lò hơi đến tiêu thụ điện. Mỗi công đoạn có những tiêu chí đo lường phát thải khác nhau. Vì vậy, việc xác định chính xác hoạt động sản xuất giúp giảm bao nhiêu tấn CO2 là bài toán không đơn giản.

Chưa kể, việc giảm CO2 không tự động biến thành tín chỉ carbon ngay, mà doanh nghiệp phải trải qua quy trình xác minh tốn kém, có thể lên tới hàng chục ngàn USD cho mỗi vòng xác minh, buộc họ phải tính toán kỹ bài toán chi phí - hiệu quả thu hồi vốn. “Vì vậy, để chuyển đổi xanh thực sự trở thành động lực tăng trưởng, doanh nghiệp cần một hệ sinh thái tài chính đủ dài hơi, trong đó tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các nguồn vốn đầu tư có cùng tầm nhìn sẽ đóng vai trò quan trọng”, ông Tú cho hay.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo, trong bối cảnh nhu cầu vốn xanh rất lớn, nhưng nguồn lực trong nước hạn chế, doanh nghiệp cần đa dạng hóa công cụ huy động vốn và có sự phân bổ hợp lý theo từng giai đoạn. Theo đó, ở giai đoạn đầu, tín dụng là kênh ưu tiên. Khi năng lực tài chính, mức độ minh bạch và quy mô dự án được cải thiện, doanh nghiệp có thể cân nhắc thêm các công cụ huy động vốn khác.