Trong bối cảnh nhiều quốc gia đẩy mạnh nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội, chính sách thuế thu nhập cá nhân ngày càng được thiết kế theo hướng hỗ trợ trực tiếp người dân, đặc biệt thông qua các khoản giảm trừ liên quan đến y tế và giáo dục.

Đây được xem là công cụ quan trọng giúp giảm áp lực tài chính cho hộ gia đình, đồng thời khuyến khích đầu tư vào sức khỏe và tri thức.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các cơ chế giảm trừ thuế ngày càng được xây dựng có mục tiêu rõ ràng, gắn với chi phí thực tế phát sinh. Tuy nhiên, cách tiếp cận giữa các quốc gia có sự khác biệt đáng kể. Một số nước không áp dụng giảm trừ chung cho người phụ thuộc mà thay vào đó tích hợp vào các khoản giảm trừ cụ thể như chi phí y tế hoặc giáo dục.

Tại Trung Quốc, mức giảm trừ cơ bản cho người nộp thuế là 60.000 RMB/năm, tương đương khoảng 0,6 lần GDP bình quân đầu người năm 2025. Quốc gia này không quy định giảm trừ chung cho người phụ thuộc, nhưng cho phép khấu trừ chi phí y tế khi tổng chi vượt 15.000 RMB/năm, với mức trần 80.000 RMB cho cả gia đình.

Đối với giáo dục, Trung Quốc áp dụng mức giảm trừ 2.000 RMB/tháng đối với học sinh phổ thông và 400 RMB/tháng đối với giáo dục đại học, đào tạo nghề trong thời gian tối đa 48 tháng. Chính sách này cho thấy xu hướng hỗ trợ trực tiếp chi phí học tập thay vì giảm trừ theo đầu người phụ thuộc.

Tại Thái Lan, người nộp thuế được giảm trừ tối đa 90.000 Baht/năm, tương đương 0,33 lần GDP bình quân đầu người. Mỗi người con dưới 25 tuổi được giảm trừ 15.000 Baht/năm (tối đa 3 con), đồng thời có thêm khoản hỗ trợ 2.000 Baht/năm cho con đang học trong nước.

Khác với Trung Quốc, Thái Lan không áp dụng giảm trừ riêng cho chi phí y tế, nhưng cho phép khấu trừ chi phí bảo hiểm sức khỏe với mức tối đa 25.000 Baht/năm và bảo hiểm cho cha mẹ tối đa 15.000 Baht/năm, thể hiện cách tiếp cận gián tiếp trong hỗ trợ chi phí y tế.

Trong khi đó, Malaysia xây dựng hệ thống giảm trừ khá toàn diện. Người nộp thuế được giảm trừ cơ bản 9.000 RM/năm, tương đương khoảng 1,5 lần GDP bình quân đầu người. Đối với con cái, mức giảm trừ là 2.000 RM/năm hoặc 8.000 RM nếu đang theo học đại học.

Đáng chú ý, Malaysia có nhiều chính sách hỗ trợ trực tiếp cho y tế và giáo dục. Chi phí giáo dục được giảm trừ tối đa 7.000 RM/năm; chi phí điều trị bệnh hiểm nghèo được giảm trừ tới 10.000 RM/năm cho bản thân, vợ/chồng và con, và 8.000 RM cho cha mẹ. Ngoài ra, chi phí giáo dục mầm non cho trẻ dưới 6 tuổi cũng được giảm trừ 6.000 RM/năm, cho thấy định hướng hỗ trợ từ sớm đối với các hộ gia đình.

Nhìn chung, xu hướng chung trên thế giới là chuyển từ giảm trừ mang tính bình quân sang các khoản giảm trừ có mục tiêu, gắn với chi phí thiết yếu như y tế và giáo dục. Cách tiếp cận này giúp chính sách thuế vừa đảm bảo công bằng, vừa hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và an sinh xã hội bền vững.

Tại Việt Nam, Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 quy định mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc, tương đương khoảng 2,07 lần GDP bình quân đầu người.

Quy định này bảo đảm nguyên tắc người nộp thuế phải có mức thu nhập tối thiểu để đáp ứng các nhu cầu thiết yếu như ăn ở, đi lại, học tập và chăm sóc sức khỏe trước khi thực hiện nghĩa vụ thuế. Trong cấu phần của mức giảm trừ đã bao hàm yếu tố chi tiêu cho y tế và giáo dục.

Bên cạnh đó, Luật cũng bổ sung quy định cho phép giảm trừ thêm đối với các khoản chi phí y tế, giáo dục - đào tạo ngoài mức giảm trừ gia cảnh. Điều này thể hiện sự chia sẻ của Nhà nước với người nộp thuế, đồng thời bảo đảm nguyên tắc công bằng và phù hợp với khả năng nộp thuế của từng cá nhân.