Kể từ ngày 1/1/2026, không ít doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu hải sản khai thác sang thị trường Mỹ đang đối mặt với vướng mắc trong thủ tục cấp Giấy chứng nhận COA.

Thực tế ghi nhận, nhiều lô hàng đã cập cảng Mỹ nhưng phải nằm chờ, chưa thể thông quan do chưa được cấp hoặc phê duyệt COA. Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp trong nước cũng tạm thời chưa dám xuất hàng, dù đã nộp hồ sơ từ đầu năm, bởi tiến độ xử lý COA còn chậm và thiếu ổn định.

Theo phản ánh từ doanh nghiệp và tổng hợp của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), những khó khăn trên chủ yếu phát sinh trong giai đoạn đầu triển khai Thông tư 74/2025/TT-BNNMT. Đây là quy định mới, có phạm vi điều chỉnh rộng, yêu cầu kỹ thuật cao, trong khi hệ thống hướng dẫn chi tiết và cách hiểu thống nhất giữa các khâu thực thi vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Bà Nguyễn Hà, Chuyên gia thị trường cá ngừ VASEP cho biết, tại một số địa phương, việc tiếp nhận và thẩm định hồ sơ COA còn khác nhau trong cách áp dụng quy định, đặc biệt với các trường thông tin kỹ thuật, chứng từ nước ngoài và những tình huống phát sinh trong chuỗi cung ứng. Điều này dẫn đến tình trạng cùng một bộ hồ sơ nhưng yêu cầu xử lý, bổ sung lại không đồng nhất, khiến thời gian hoàn tất thủ tục bị kéo dài.

Bên cạnh đó, COA là loại giấy tờ mới, gắn với yêu cầu quản lý chặt chẽ nguồn gốc khai thác phục vụ thị trường Mỹ. Cả doanh nghiệp lẫn cơ quan thực thi đều cần thêm thời gian để làm quen, rà soát và điều chỉnh quy trình nội bộ. Trong bối cảnh một số nội dung chưa có hướng dẫn thống nhất ở cấp trung ương, việc thận trọng trong xử lý hồ sơ là điều dễ hiểu, song cũng tạo áp lực không nhỏ cho hoạt động xuất khẩu trong ngắn hạn.

Từ thực tiễn triển khai, VASEP đã tổng hợp nhiều nhóm vướng mắc tiêu biểu. Trước hết là yêu cầu dịch thuật công chứng đối với các chứng từ tiếng nước ngoài, kể cả tiếng Anh như hóa đơn thương mại, giấy chứng nhận nguồn gốc khai thác (Catch Certificate), giấy chứng nhận của thuyền trưởng (Captain’s Statement)… 

Theo đại diện VASEP, việc dịch công chứng toàn bộ bộ hồ sơ, vốn dày và nhiều biểu mẫu chuyên ngành làm tăng đáng kể thời gian và chi phí, trong khi tiếng Anh là ngôn ngữ phổ biến trong thương mại quốc tế. Hiệp hội kiến nghị chấp nhận chứng từ tiếng Anh không cần dịch; với các ngôn ngữ khác, doanh nghiệp được tự dịch, ký đóng dấu và chịu trách nhiệm.

Thứ hai, một số giấy chứng nhận nguồn gốc khai thác hoặc giấy chứng nhận của thuyền trưởng theo mẫu quốc tế (trong đó có mẫu NOAA) không thể hiện đầy đủ các trường thông tin theo yêu cầu của Thông tư 74, đặc biệt là thông tin ngư cụ khai thác. 

“Với chứng từ do thuyền trưởng nước ngoài cấp, doanh nghiệp Việt Nam gần như không thể yêu cầu bổ sung hay phát hành lại. Chúng tôi đề xuất hướng xử lý linh hoạt, cho phép đối chiếu thông tin còn thiếu từ các giấy tờ khác trong bộ hồ sơ, thay vì yêu cầu tất cả thông tin phải thể hiện trên một chứng từ duy nhất”, bà Hà chia sẻ. 

Cũng theo đại diện VASEP, một điểm kỹ thuật khác nhưng tác động lớn là mã nghề khai thác. Doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ phải khai theo mã nghề/fishery ID của NMFS/NOAA, song tại một số địa phương lại đối chiếu theo danh mục mã nghề trong nước, dẫn đến hồ sơ bị “vênh”. 

Do đó, VASEP kiến nghị có hướng dẫn thống nhất, cho phép sử dụng mã nghề NMFS/NOAA khi khai COA đi Mỹ, đồng thời xây dựng nguyên tắc đối chiếu giữa hai hệ mã.

Theo bà Nguyễn Hà, Hiệp hội cũng đề nghị làm rõ cách thẩm định trong các tình huống thực tế như chuyến biển khai thác đa loài, nghề chính - nghề phụ, hay trường hợp mặt hàng ghẹ xanh khai thác ven bờ…

Từ những “điểm nghẽn” nêu trên, VASEP kiến nghị cơ quan quản lý sớm ban hành hướng dẫn thống nhất, chuẩn hóa bộ hồ sơ giữa các địa phương, đồng thời đẩy nhanh triển khai hệ thống COA điện tử. Đây được kỳ vọng là giải pháp giúp giảm tải hồ sơ giấy, tiết kiệm chi phí và tạo điều kiện để chuỗi xuất khẩu hải sản sang Mỹ vận hành ổn định hơn trong giai đoạn đầu áp dụng quy định mới.