Trước những vướng mắc của nhiều doanh nghiệp trong quá trình thực hiện quy định về kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) vừa ban hành Công văn số 1391/ATTP-TP gửi các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm và phụ gia thực phẩm nhằm hướng dẫn thống nhất việc áp dụng các quy định hiện hành.

Theo Cục An toàn thực phẩm, thời gian qua đơn vị liên tục nhận được các văn bản đề nghị hướng dẫn việc áp dụng Thông tư số 15/2024/TT-BYT của Bộ Y tế quy định danh mục thực phẩm, phụ gia thực phẩm và các sản phẩm phải thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm khi nhập khẩu. Để bảo đảm thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước, cơ quan quản lý đã làm rõ 5 trường hợp cụ thể mà doanh nghiệp thường gặp trong thực tế.

Đối với các sản phẩm là phụ gia thực phẩm có tên trong danh mục ban hành kèm theo Thông tư số 15/2024/TT-BYT, doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo đúng quy định trước khi đưa vào lưu thông.

Ngược lại, nếu sản phẩm có tên trong danh mục nhưng không được sử dụng với mục đích làm thực phẩm, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm thì không thuộc đối tượng phải kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm. Quy định này được áp dụng theo điểm b khoản 4 Điều 3 Thông tư số 15/2024/TT-BYT, góp phần phân định rõ phạm vi quản lý, tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.

Cục An toàn thực phẩm cũng nhấn mạnh một số trường hợp được miễn thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu. Cụ thể, các sản phẩm chỉ phục vụ sản xuất, gia công hàng xuất khẩu hoặc phục vụ sản xuất nội bộ của doanh nghiệp, không tiêu thụ trên thị trường trong nước sẽ được miễn thủ tục tự công bố sản phẩm và miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm khi nhập khẩu, trừ trường hợp sản phẩm có cảnh báo về an toàn thực phẩm.

Quy định này được thực hiện theo Nghị định số 15/2018/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp mà vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý rủi ro.

Đối với các sản phẩm được sử dụng làm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, Cục An toàn thực phẩm yêu cầu tổ chức, cá nhân thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm theo Điều 6 Nghị định số 15/2018/NĐ-CP. Hồ sơ, trình tự đăng ký được thực hiện theo Điều 7 của Nghị định; cơ quan tiếp nhận bản công bố được quy định tại điểm a khoản 1 Điều 8 và khoản 5 Điều 37.

Sau khi được cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, các sản phẩm này sẽ được miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng nhập khẩu, ngoại trừ trường hợp có cảnh báo về an toàn thực phẩm theo quy định tại Điều 13 Nghị định số 15/2018/NĐ-CP.

Bên cạnh việc hướng dẫn các trường hợp phải và được miễn kiểm tra, Cục An toàn thực phẩm cũng lưu ý doanh nghiệp về việc xác định mã số hàng hóa nhập khẩu. Trong trường hợp phát sinh khác biệt hoặc chưa thống nhất về việc phân loại, xác định mã số hàng hóa, tổ chức, cá nhân cần chủ động liên hệ cơ quan Hải quan để được hướng dẫn, bảo đảm áp dụng đúng quy định.

Theo Cục An toàn thực phẩm, việc ban hành hướng dẫn lần này không chỉ giúp thống nhất cách hiểu và cách thực hiện giữa cơ quan quản lý với cộng đồng doanh nghiệp, mà còn góp phần rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình thông quan.

Đồng thời, các quy định cũng tiếp tục bảo đảm mục tiêu kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng nhưng vẫn tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu theo đúng quy định của pháp luật.

Trước đó, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế công bố danh sách 26 cơ sở kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Đây là các đơn vị được chỉ định nhằm hỗ trợ hoạt động kiểm tra, giám sát chất lượng thực phẩm trên phạm vi toàn quốc.

Danh sách 26 cơ sở do Bộ Y tế chỉ định bao gồm nhiều viện nghiên cứu, trung tâm kiểm nghiệm và doanh nghiệp khoa học công nghệ trải dài trên cả nước. Một số đơn vị tiêu biểu có thể kể đến như Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia tại Hà Nội, Viện Y tế công cộng TP.HCM, Viện Pasteur Nha Trang, Viện Pasteur TP.HCM và Viện Dinh dưỡng.

Bên cạnh đó, hệ thống còn có sự tham gia của các trung tâm kiểm nghiệm thuộc sở y tế các tỉnh như Quảng Trị, Hải Dương, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Quảng Bình, Quảng Ninh… cùng nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kiểm nghiệm như SGS Việt Nam, Bureau Veritas AQ Việt Nam, Eurofins Sắc ký Hải Đăng hay Tentamus Việt Nam.

Các cơ sở này được phân bổ tại nhiều khu vực trên cả nước, từ Hà Nội, TP.HCM, Cần Thơ đến các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên, bảo đảm khả năng đáp ứng nhu cầu kiểm nghiệm trong quản lý an toàn thực phẩm ở từng vùng.

Việc công bố danh sách cụ thể các cơ sở kiểm nghiệm được chỉ định không chỉ giúp minh bạch hóa hệ thống kiểm soát chất lượng thực phẩm mà còn tạo cơ sở để các cơ quan quản lý và doanh nghiệp lựa chọn đơn vị kiểm nghiệm phù hợp theo quy định.

Liên quan đến công tác thanh, kiểm tra, Cục An toàn thực phẩm vừa có văn bản yêu cầu các địa phương tăng cường hậu kiểm an toàn thực phẩm trong năm 2026 theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, đặc biệt với các nhóm sản phẩm nguy cơ cao và các cơ sở dễ xảy ra ngộ độc thực phẩm.

Theo đó, các địa phương được yêu cầu tham mưu cho UBND cấp tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch và chỉ đạo tăng cường công tác hậu kiểm trên địa bàn, đặc biệt với những nơi chưa xây dựng kế hoạch cụ thể.

Đồng thời, cần tập trung triển khai các hoạt động bảo đảm an toàn thực phẩm trong các dịp cao điểm, tăng cường lực lượng và nguồn lực nhằm kiểm soát, giảm thiểu số vụ, số người mắc và tử vong do ngộ độc thực phẩm.

Đáng chú ý, công tác hậu kiểm năm 2026 sẽ tập trung vào 3 nhóm sản phẩm trọng điểm. Nhóm thứ nhất là các sản phẩm thuộc diện tự công bố, bao gồm thực phẩm bổ sung vi chất, vitamin, khoáng chất, axit amin, axit béo, enzym, probiotic, prebiotic và các chất có hoạt tính sinh học.

Với nhóm này, cơ quan chức năng sẽ tập trung kiểm tra hồ sơ tự công bố tại cơ quan tiếp nhận, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm như không tự công bố, sai phạm trong phiếu kiểm nghiệm, tự công bố sai đối tượng hoặc không đảm bảo các chỉ tiêu an toàn thực phẩm.

Nhóm thứ hai là các sản phẩm đăng ký bản công bố, gồm thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ đến 36 tháng tuổi, cùng các sản phẩm nhập khẩu thuộc diện miễn kiểm tra hoặc kiểm tra giảm. Đây là nhóm sản phẩm có ảnh hưởng trực tiếp đến các đối tượng nhạy cảm, do đó yêu cầu kiểm soát chặt chẽ về chất lượng và an toàn.

Nhóm thứ ba là thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Cơ quan chức năng sẽ tập trung hậu kiểm đối với các doanh nghiệp đã đăng ký bản công bố sản phẩm, đồng thời thực hiện lấy mẫu kiểm nghiệm các chỉ tiêu chất lượng và an toàn. Ưu tiên kiểm tra các sản phẩm có nguy cơ chứa chất cấm theo quy định, đặc biệt là các sản phẩm hỗ trợ cải thiện huyết áp, đường huyết, xương khớp, mỡ máu, sinh lý nam và giảm nguy cơ béo phì.

Bên cạnh việc kiểm soát sản phẩm, Bộ Y tế cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm tại các cơ sở sản xuất, chế biến, nhất là các cơ sở có nguy cơ cao gây ngộ độc thực phẩm như bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học.

Các cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe theo tiêu chuẩn GMP và các cơ sở thuộc diện miễn cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm cũng nằm trong diện kiểm tra.

Đáng chú ý, hoạt động quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe sẽ tiếp tục được siết chặt, đặc biệt trên môi trường mạng như mạng xã hội và YouTube. Các hành vi quảng cáo sai sự thật, gây hiểu nhầm sẽ bị xử lý nghiêm và công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng theo quy định.

Ngoài ra, Cục An toàn thực phẩm yêu cầu các địa phương đẩy mạnh phối hợp liên ngành trong kiểm soát thực phẩm giả, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và xâm phạm sở hữu trí tuệ đối với thực phẩm chức năng. Đồng thời, cần phân công, phân cấp rõ trách nhiệm cho các sở, ngành và UBND cấp xã trong công tác hậu kiểm, tăng cường hiệu quả kiểm tra chuyên ngành.

Việc siết chặt hậu kiểm theo hướng có trọng tâm, trọng điểm được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu rủi ro mất an toàn thực phẩm, đồng thời bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng và phức tạp.