Trước thực tế này, Bộ Y tế ban hành hướng dẫn truyền thông dân số mới, nhấn mạnh thông điệp khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con trước 35 tuổi, đồng thời đẩy mạnh truyền thông về bình đẳng giới, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh và thích ứng với già hóa dân số.

Mức sinh thấp không còn là câu chuyện của riêng một địa phương mà đang trở thành thách thức dân số mang tính dài hạn của Việt Nam. Trong bối cảnh đó, Bộ Y tế vừa ban hành hướng dẫn truyền thông, vận động và giáo dục về dân số với nhiều định hướng mới, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và tạo chuyển biến về hành vi trong thực hiện chính sách dân số.

Quyết định do Bộ Y tế ban hành ngày 28/7 xác định truyền thông dân số sẽ tập trung vào các vấn đề trọng tâm gồm khuyến khích sinh đủ hai con trước 35 tuổi, ứng phó mức sinh thấp, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và chăm sóc người cao tuổi. Song song với đó là đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông, tận dụng nền tảng số và trí tuệ nhân tạo để tiếp cận hiệu quả hơn với từng nhóm dân cư.

Theo hướng dẫn, Bộ Y tế tiếp tục truyền thông để mỗi cá nhân và cặp vợ chồng chủ động quyết định thời điểm sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập cũng như khả năng nuôi dạy con, trên cơ sở bình đẳng và tự nguyện.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Bộ Y tế đồng thời tuyên truyền về lợi ích của việc không kết hôn quá muộn, không sinh con quá muộn và không sinh quá ít con đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.

Ở chiều ngược lại, cơ quan quản lý cũng lưu ý những hệ lụy của việc kết hôn quá sớm, sinh con quá sớm hoặc sinh con quá dày, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc nâng cao nhận thức về sức khỏe sinh sản được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện chất lượng dân số trong dài hạn.

Hướng dẫn cũng yêu cầu tăng cường tuyên truyền các quy định của Điều 14 Luật Dân số năm 2025 cùng các chính sách mới về nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai, hỗ trợ tài chính và thủ tục hưởng các chế độ liên quan theo Nghị định số 168/2026/NĐ-CP, qua đó tạo điều kiện để các gia đình yên tâm sinh con.

Theo Bộ Y tế, mức sinh thấp kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô, cơ cấu và chức năng của gia đình, đồng thời tác động tới khả năng duy trì cơ cấu dân số hợp lý, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội.

Nếu xu hướng này tiếp diễn, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động, quy mô dân số thu hẹp, tốc độ già hóa dân số tăng nhanh và gia tăng các dòng di cư, từ đó tạo áp lực lớn đối với tăng trưởng kinh tế và hệ thống an sinh trong tương lai.

Để giảm bớt áp lực kinh tế cho các gia đình trẻ, Bộ Y tế cũng định hướng tiếp tục hoàn thiện các chính sách hỗ trợ về thai sản, việc làm và an sinh xã hội, tạo điều kiện thuận lợi hơn để người dân quyết định sinh và nuôi dạy con.

Cùng với việc khuyến khích sinh đủ hai con, Bộ Y tế yêu cầu tăng cường truyền thông về bình đẳng giới và giảm mất cân bằng giới tính khi sinh.

Hướng dẫn yêu cầu phổ biến các quy định tại Điều 15 Luật Dân số năm 2025; các quy định xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến hành vi lựa chọn giới tính thai nhi theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP; đồng thời nhấn mạnh quy định nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức.

Bộ Y tế cũng lưu ý việc nghiêm cấm thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi, ngoại trừ các trường hợp phục vụ chẩn đoán và điều trị theo quy định tại Thông tư số 11/2026/TT-BYT.

Bên cạnh việc tuyên truyền các quy định của pháp luật, ngành y tế sẽ đẩy mạnh giáo dục nhằm thay đổi nhận thức về giới, nâng cao vai trò và vị thế của phụ nữ, trẻ em gái trong gia đình và xã hội; đồng thời tăng cường trách nhiệm của nam giới trong chăm sóc sức khỏe sinh sản, nuôi dạy con và xây dựng gia đình hạnh phúc.

Các địa phương cũng được khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước cộng đồng như một giải pháp thay đổi hành vi từ cơ sở.

Một nội dung quan trọng khác của hướng dẫn là tăng cường truyền thông về chăm sóc và nâng cao sức khỏe người cao tuổi trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số.

Bộ Y tế yêu cầu nâng cao nhận thức về ý nghĩa của việc chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng; khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già, phát triển đa dạng các mô hình chăm sóc và hỗ trợ người cao tuổi duy trì khả năng tự chăm sóc, tiếp tục tham gia lao động, hoạt động xã hội phù hợp với sức khỏe và nhu cầu.

Các địa phương được vận động xây dựng môi trường sống thân thiện với người cao tuổi, tạo điều kiện để nhóm dân số này tiếp cận thuận lợi các dịch vụ y tế, chăm sóc xã hội, giáo dục, văn hóa, công nghệ số và giao thông.

Bộ Y tế cũng yêu cầu phổ biến kiến thức và kỹ năng chăm sóc người cao tuổi tại nhà, tại cộng đồng theo Hướng dẫn chuyên môn ban hành kèm Quyết định số 1976/QĐ-BYT ngày 1/7/2026, đồng thời tăng cường truyền thông về phòng, chống bạo lực, ngược đãi, lừa đảo và các hành vi xâm hại người cao tuổi, chăm sóc sức khỏe tinh thần, phòng chống cô đơn và cô lập xã hội.