Trước tình hình ca mắc gia tăng tại nhiều địa phương, chuyên gia y tế khuyến cáo người dân nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm và chủ động phòng bệnh bằng tiêm vắc-xin.

Thời gian gần đây, bệnh do não mô cầu đang có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương trên cả nước. Theo thống kê, năm 2025 ghi nhận gần 100 ca mắc, trong đó ít nhất 3 trường hợp tử vong. Từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều ca bệnh nặng tiếp tục xuất hiện tại Hà Nội, Lào Cai, Hà Tĩnh, Vĩnh Long, Lâm Đồng.

Mới đây, một bé gái 11 tuổi tại Phú Quốc (An Giang) tử vong ngày 16/3 nghi do nhiễm não mô cầu. Trước đó, một học sinh 14 tuổi tại Lâm Đồng mắc viêm màng não do não mô cầu với 69 người tiếp xúc gần, bao gồm cả nhân viên y tế.

Ngày 6/3, một phụ nữ 47 tuổi ở Vĩnh Long nhập viện trong tình trạng nguy kịch do nhiễm trùng huyết với các biểu hiện thở nhanh, huyết áp tụt, tri giác lơ mơ và ban xuất huyết hoại tử trên da.

Theo các chuyên gia y tế, bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến cực nhanh, gây tử vong chỉ trong vòng 24 giờ và để lại nhiều di chứng nặng nề. Đây là bệnh truyền nhiễm nhóm B theo phân loại của Bộ Y tế.

Não mô cầu thường gây hai thể bệnh chính là viêm màng não (chiếm hơn 50% các trường hợp bệnh xâm lấn) và nhiễm trùng huyết tối cấp (chiếm 5-20%), thậm chí có thể kết hợp cả hai thể. Ngoài ra, bệnh còn có thể gây viêm phổi, viêm kết mạc, viêm tai giữa, viêm khớp hoặc viêm màng ngoài tim.

Ngay cả khi được điều trị tích cực, khoảng 10-20% bệnh nhân vẫn tử vong; nếu không được điều trị, tỷ lệ này có thể lên tới 50%. Riêng thể nhiễm khuẩn huyết, nguy cơ tử vong có thể lên đến 40%. Khoảng 20% người sống sót phải chịu di chứng nặng nề như cắt cụt chi, suy thận phải chạy thận, co giật, động kinh, giảm thính lực hoặc suy giảm trí nhớ.

Đáng lo ngại, bệnh rất khó nhận biết ở giai đoạn đầu do các triệu chứng dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường. Trong 4-12 giờ đầu, người bệnh có thể chỉ sốt, đau họng, mệt mỏi. Từ 12-15 giờ, bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu như đau đầu, cứng gáy, buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc ban xuất huyết.

Đến giai đoạn 15-24 giờ, người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng lú lẫn, mê sảng, co giật, hôn mê và tử vong. Ở trẻ sơ sinh, các biểu hiện có thể là thóp phồng, li bì, bỏ bú. Một dấu hiệu điển hình là tử ban, các nốt xuất huyết dưới da không biến mất khi ấn bằng vật trong suốt như ly thủy tinh.

Các nốt này có thể lan nhanh, tạo thành vùng hoại tử, cảnh báo tình trạng nhiễm độc nặng và nguy cơ tử vong cao. Đáng chú ý, trong một số trường hợp, dấu hiệu phát ban không xuất hiện, khiến người bệnh bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị; với thể nhiễm trùng huyết tối cấp, bệnh có thể gây tử vong chỉ sau 6-8 giờ nếu không được xử trí kịp thời.

Vi khuẩn não mô cầu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, thông qua giọt bắn từ người bệnh hoặc người lành mang trùng. Nguy cơ lây nhiễm tăng cao khi tiếp xúc gần trong không gian kín.

Bên cạnh đó, vi khuẩn cũng có thể tồn tại trên bề mặt đồ vật như tay nắm cửa, bàn ghế trong 1-2 giờ và lây sang người khác khi chạm tay vào mắt, mũi, miệng.

Trong cộng đồng, có khoảng 10-20% dân số là người lành mang trùng; trong các đợt dịch, tỷ lệ này có thể tăng lên đến 50%, khiến việc kiểm soát nguồn lây trở nên khó khăn.

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng nguy cơ cao hơn ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 1 tuổi do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện; thanh thiếu niên 15-24 tuổi do thường xuyên sinh hoạt trong môi trường đông người; người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh nền như cắt lách, nhiễm HIV, thiếu hụt bổ thể; và những người thường xuyên di chuyển, du lịch, công tác nhiều nơi.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh não mô cầu và kiểm soát dịch. Vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó 6 nhóm A, B, C, Y, W-135 và X gây ra hơn 90% ca bệnh trên toàn cầu.

Hiện tại, Việt Nam đã có các loại vắc-xin phòng đầy đủ 5 nhóm huyết thanh phổ biến (A, B, C, Y, W), phù hợp cho nhiều độ tuổi như Menquadfi, Nimenrix, Menactra (nhóm A, C, Y, W), Bexsero (nhóm B) và VA-Mengoc-BC (nhóm B, C).

Các vắc-xin đã được chứng minh an toàn, giúp tạo miễn dịch bền vững, giảm tỷ lệ mắc và tử vong, đồng thời hạn chế tình trạng người lành mang trùng. Do không có miễn dịch chéo giữa các nhóm huyết thanh, chuyên gia khuyến cáo người dân nên tiêm phối hợp vắc-xin nhóm B và nhóm A, C, Y, W để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện.

Trong bối cảnh bệnh có thể diễn tiến nhanh và khó lường, việc chủ động tiêm phòng đóng vai trò then chốt, đặc biệt với trẻ nhỏ và các nhóm nguy cơ cao. Hiện nay, các cơ sở tiêm chủng uy tín, trong đó có hệ thống Tiêm chủng Long Châu, đã triển khai đầy đủ các loại vắc-xin phòng não mô cầu như ACYW, B và BC, giúp người dân dễ dàng tiếp cận và được tư vấn tiêm chủng phù hợp.

Các chuyên gia nhấn mạnh, thay vì chờ đến khi bệnh xảy ra, mỗi người cần chủ động bảo vệ sức khỏe từ sớm bằng tiêm vắc-xin đầy đủ và đúng lịch. Đây là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để phòng ngừa căn bệnh nguy hiểm có thể cướp đi tính mạng chỉ trong thời gian rất ngắn.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì các biện pháp phòng bệnh như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, tránh khói thuốc lá và tăng cường vận động để nâng cao sức đề kháng. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và chủ động phòng ngừa có ý nghĩa quyết định trong việc giảm nguy cơ tử vong và biến chứng do não mô cầu.