Còn điểm nghẽn nào khiến dự án trọng điểm quốc gia “đói” vật liệu? Bài 1: Dự án cao tốc thiếu cát, đá... không chỉ do khan hiếm vật liệu
Phát hiện của Thanh tra Chính phủ mới đây tại Cần Thơ, An Giang, TP.HCM, Tây Ninh và Đồng Tháp cho thấy, tài nguyên khan hiếm không phải điểm nghẽn duy nhất ảnh hưởng đến tiến độ các dự án đường cao tốc trọng điểm. Hàng triệu mét khối cát nằm trong các mỏ đã cấp phép nhưng chưa thể thành vật liệu đổ xuống nền đường còn do chưa khai thác hết công suất .
TIN LIÊN QUAN
Suốt thời gian qua, khi khắp Bắc - Nam triển khai nhiều dự án trọng điểm, không ít lần nhà thầu “toát mồ hôi” bởi khan hiếm vật liệu, nguy cơ chậm tiến độ. Đến khi cơ quan thanh tra vào cuộc thì lộ ra sự thật: mỏ cát, đá dù hạn chế nhưng không hẳn quá thiếu trên thực tế. Điều khiến chủ dự án luôn phập phồng lo chậm tiến độ còn bởi những điểm nghẽn từ chính quyền địa phương và doanh nghiệp khai thác.
“Đói” cát, đá
Dự án đường cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn I (Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 60/2022/QH15, ngày 16/6/2022) dài hơn 188 km, đi qua địa phận tỉnh An Giang và TP. Cần Thơ, tổng vốn đầu tư khoảng 44.691 tỷ đồng, được chia làm 4 dự án thành phần (DATP). Trong đó, DATP 1 do An Giang quản lý và 3 DATP còn lại dài hơn 132 km do Cần Thơ làm chủ đầu tư. Dự án được xác định là công trình trọng điểm quốc gia, đóng vai trò chiến lược kết nối các tỉnh miền Tây Nam Bộ.
| Đắp nền tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng |
Tiếp đến là Dự án đường cao tốc Cần Thơ - Cà Mau (Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 44/2022/QH15, ngày 11/1/2022), có tổng chiều dài 109 km với tổng mức đầu tư hơn 27.500 tỷ đồng, là một trong những dự án giao thông trọng điểm quốc gia tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).
theo Thanh tra Chính phủ, trong thời gian 3 năm doanh nghiệp không khai thác, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh chưa thực hiện kiểm tra, giám sát việc chấp hành các điều kiện của giấy phép, chưa kịp thời đôn đốc doanh nghiệp hoàn thành các thủ tục để đưa mỏ vào hoạt động theo quy định. Thanh tra tỉnh Tây Ninh đã tiến hành thanh tra chuyên đề lĩnh vực
khoáng sản làm vật liệu xây dựng năm 2026, tuy nhiên chưa kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.
Liên quan đến sai phạm của Công ty TNHH TMDV Hòa Tuấn, doanh nghiệp cũng khai thác nhỏ giọt, mặc kệ tiếng kêu than về việc dự án “đói” cát, nguy cơ chậm tiến độ của nhà đầu tư, Thanh tra Chính phủ cho rằng còn có trách nhiệm của UBND TP. Cần Thơ, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp Thành phố và Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm.
Nhu cầu vật liệu của 2 dự án rất lớn. UBND TP. Cần Thơ, UBND tỉnh An Giang xác định tổng nhu cầu cát cho cả 2 dự án khoảng 41,057 triệu m3. Đến ngày 30/6/2026, chính quyền 2 địa phương báo cáo DATP 4 còn thiếu khoảng 1,566 triệu m3 cát.
Về đá, Dự án đường cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn I cần khoảng 5,73 triệu m3, Dự án đường cao tốc Cần Thơ - Cà Mau cần khoảng 3,08 triệu m3.
Tới thời điểm thanh tra, Dự án đường cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn I còn thiếu hơn 2,5 triệu m3 đá; Dự án đường cao tốc Cần Thơ - Cà Mau thiếu khoảng 0,35 triệu m3.
Hồi tháng 8/2026, tại báo cáo của mình, Cục Đường bộ Việt Nam cho hay, báo cáo của chủ đầu tư thể hiện, nếu nguồn cát không được giải quyết kịp thời trong quý III/2026 sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ chung của dự án, hoàn thành các hạng mục còn lại trong năm 2027.
Tương tự với đá, đại diện Cục Đường bộ Việt Nam cũng “than” trên truyền thông rằng việc thiếu nguồn đá với khối lượng lớn có nguy cơ ảnh hưởng đến tiến độ thi công các lớp kết cấu áo đường và các hạng mục hoàn thiện.
Cũng trước áp lực thiếu hụt nguồn vật liệu ảnh hưởng đến tiến độ Dự án đường cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn I, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp Thành phố còn đề xuất phương án mua 800.000 m3 cát thương mại để… quyết tâm bảo đảm tiến độ hoàn thành công tác gia tải nền đường theo đúng kế hoạch đề ra.
Thiếu bởi các “ông lớn” khai thác… nhỏ giọt
Mới đây Thanh tra Chính phủ thông báo Kết luận thanh tra số 679/KL-TTCP về công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại TP. Cần Thơ, tỉnh An Giang và Cà Mau liên quan tới 2 dự án nêu trên.
Điều bất ngờ, Thanh tra Chính phủ phát hiện một số doanh nghiệp được giao khai thác cát phục vụ dự án nhưng không khai thác hết trữ lượng được cấp.
Đó là Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 5, khai thác mỏ MS05. Trong tổng trữ lượng 650.000 m3 cát được cấp, doanh nghiệp chỉ khai thác hơn 1.400 m3, đạt khoảng 0,23%.
Tại mỏ MS12, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn khai thác được hơn 419.000 m3/628.000 m3 được cấp, đạt khoảng 66,8%.
Tổng công ty Xây dựng số 1 khai thác khoảng 59,6% trữ lượng được cấp tại mỏ MS03, tương đương 760.000 m3 trong tổng số hơn 1,27 triệu m3. Doanh nghiệp đã dừng khai thác từ tháng 3/2026, dù thời hạn khai thác còn đến hết tháng 6.
“Việc khai thác không bảo đảm công suất, không khai thác hết trữ lượng được cấp nêu trên dẫn đến thiếu hụt nguồn cung vật liệu cát cho DATP 4, ảnh hưởng đến tiến độ chung của toàn Dự án”, Thanh tra Chính phủ kết luận.
Cam kết 8-10 xe/ngày nhưng thực tế 1-2 xe/ngày
Không chỉ 3 tổng công ty trên, một “ông lớn” tư nhân khác là Công ty TNHH TMDV Hòa Tuấn cũng khai thác nhỏ giọt.
Doanh nghiệp này được UBND tỉnh Sóc Trăng (nay là TP. Cần Thơ) cấp Giấy phép khai thác khoáng sản ngày 12/3/2012, với diện tích 100 ha, trữ lượng được khai thác 4,5 triệu m3, công suất 500.000 m3/năm, thời hạn 9 năm.
Đến khi giấy phép hết hạn, công ty chỉ khai thác được khoảng 235.282 m3 cát.
Ngày 20/9/2024, công ty được gia hạn lần thứ nhất để khai thác phục vụ các dự án trọng điểm quốc gia theo Nghị quyết số 106/2023/QH15. Thời hạn kéo dài đến ngày 10/1/2033, trữ lượng 4.264.618 m3. Sau đó UBND tỉnh Sóc Trăng điều chỉnh nâng công suất giai đoạn từ tháng 4/2025 đến tháng 12/2026 lên 725.000 m3/năm.
Nhưng theo Thanh tra Chính phủ, từ ngày 1/1/2026 đến ngày 30/6/2026, công ty chỉ khai thác, cung cấp được 74.476 m3 cát cho các nhà thầu thi công DATP 4, tương đương khoảng 10,27% công suất năm. Thực tế chỉ có từ 1 đến 2 phương tiện hoạt động mỗi ngày, trong khi hồ sơ xin gia hạn, điều chỉnh giấy phép, doanh nghiệp cam kết 8-10 phương tiện mỗi ngày.
Được cấp phép 3 năm nhưng chưa khai thác
Cùng thời điểm, Thanh tra Chính phủ công bố kết luận thanh tra chuyên đề công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại TP.HCM, Tây Ninh và Đồng Tháp liên quan đến các dự án cao tốc trọng điểm: Dự án đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận; Dự án đường bộ cao tốc Cao Lãnh - An Hữu thành phần 1; Dự án đường bộ cao tốc Cao Lãnh - An Hữu thành phần 2 và Dự án đường bộ cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh, giai đoạn I.
Trong 4 dự án, dự án thành phần được rà soát nêu trên, chỉ có Dự án đường cao tốc Cao Lãnh - An Hữu thành phần 2 cơ bản
bảo đảm nhu cầu vật liệu.
Ba dự án, dự án thành phần còn lại đang thiếu khoảng 3,862 triệu m3 đá xây dựng và 2,770 triệu m3 cát san lấp gồm: DATP 1 thuộc Dự án đường cao tốc Cao Lãnh - An Hữu còn thiếu 0,268 triệu m3 đá xây dựng; Dự án đường cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh còn thiếu 0,874 triệu m3 đá xây dựng; Dự án mở rộng đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận còn thiếu 2,720 triệu m3 đá xây dựng và 2,770 triệu m3 cát san lấp.
Thanh tra Chính phủ phát hiện một doanh nghiệp được cấp phép khai thác mỏ cát 3 năm nhưng… chưa “động đậy.
Cụ thể, UBND tỉnh Tây Ninh đã cấp phép, sau đó gia hạn giấy phép khai thác khoáng sản ngày 30/3/2023 cho Công ty TNHH TM DV VLXD Trường Thắng khai thác mỏ cát xây dựng có diện tích 34,7341 ha, trữ lượng 493.569 m3 và thời hạn khai thác là 10 năm 11 tháng.
Nhưng sau hơn 3 năm kể từ ngày được gia hạn giấy phép, doanh nghiệp vẫn chưa triển khai hoạt động khai thác, chưa thực hiện thủ tục thuê mặt nước theo quy định.
Thực tế ở miền Tây, miền Đông nêu trên cho thấy, nghịch lý “thiếu giữa lúc dư” còn nằm ở khâu điều phối và thực thi, không chỉ ở tài nguyên.
Tin liên quan
Tin khác