Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 6 người mắc bệnh thì có một trường hợp tử vong, trong khi một trong 5 người sống sót phải đối mặt với các biến chứng nghiêm trọng suốt đời.

Theo TS.Nguyễn An Nghĩa, Phó trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1, bệnh não mô cầu xâm lấn có thể diễn tiến chỉ trong vài giờ, gây tử vong trong vòng 24-48 giờ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Ở những trường hợp không được chẩn đoán sớm, tỷ lệ tử vong có thể vượt quá 50%.

Ngay cả khi được điều trị đúng phác đồ, khoảng 5-10% bệnh nhân vẫn không qua khỏi. Đáng lo ngại hơn, hơn 10% số người sống sót phải mang theo các di chứng nặng nề như mất thính lực, suy giảm nhận thức, động kinh hoặc tàn tật do hoại tử chi.

Số liệu của Bộ Y tế cho thấy chỉ trong hơn 3 tháng đầu năm, cả nước đã ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh não mô cầu, trong đó có 4 ca tử vong. Trẻ dưới 15 tuổi chiếm gần một nửa tổng số ca mắc, trong khi số ca bệnh tăng gần 50% so với cùng kỳ năm trước.

Theo các chuyên gia, bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhất ở trẻ dưới một tuổi, thanh thiếu niên, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch. Nguy cơ mắc bệnh cũng gia tăng ở những môi trường đông người như trường học, ký túc xá hay doanh trại quân đội.

Còn theo PGS-TS.Cao Hữu Nghĩa, Trưởng Bộ môn Khoa học Y sinh, Viện Pasteur TP.HCM, vi khuẩn não mô cầu hiện có 12 nhóm huyết thanh, trong đó khoảng 95% ca bệnh toàn cầu liên quan tới 5 nhóm chính gồm A, B, C, W và Y. Tuy nhiên, dịch tễ học của bệnh luôn biến động theo thời gian, khu vực địa lý và độ tuổi.

Dẫn dữ liệu từ Australia giai đoạn 2008-2018, ông Nghĩa cho biết nhóm huyết thanh B từng chiếm ưu thế trong nhiều năm, song từ năm 2014, nhóm W bắt đầu gia tăng nhanh chóng và đến năm 2017 số ca bệnh do hai nhóm này gây ra gần tương đương nhau. Điều này cho thấy dịch tễ bệnh não mô cầu không cố định mà luôn thay đổi, đòi hỏi chiến lược phòng ngừa phải có độ bao phủ rộng hơn.

WHO hiện đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm 50% số ca viêm màng não do vi khuẩn có thể phòng ngừa và giảm 70% số ca tử vong. Trong bối cảnh đó, giới chuyên môn cho rằng tiêm chủng vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để kiểm soát bệnh não mô cầu.

Hiện nay, các nhóm huyết thanh A, B, C, Y và W chiếm hơn 90% số ca bệnh não mô cầu trên toàn cầu. Riêng tại Việt Nam, nhóm B chiếm tới 98,1% các trường hợp nhiễm ở khu vực phía Nam trong giai đoạn 2014-2025.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo, tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh não mô cầu. Hiện nay, vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm A, B, C, Y và W chiếm hơn 90% số ca bệnh trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhóm B chiếm tới 98,1% các trường hợp nhiễm tại khu vực phía Nam trong giai đoạn 2014-2025.

Hiện đã có nhiều loại vắc-xin phòng não mô cầu giúp bảo vệ trước các nhóm vi khuẩn phổ biến. Các vắc-xin như Menactra, MenQuadfi, Nimenrix phòng nhóm A, C, Y, W; trong khi Bexsero và VA Mengoc BC phòng nhóm B hoặc B và C. Các vắc-xin này đã được chứng minh an toàn, giúp tạo miễn dịch bền vững, giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong.

Do không có miễn dịch chéo giữa các nhóm vi khuẩn, các chuyên gia khuyến cáo nên tiêm phối hợp vắc-xin nhóm B với vắc-xin nhóm A, C, Y, W để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện. Đây là yếu tố then chốt giúp phòng ngừa căn bệnh có diễn tiến nhanh và khó lường này.

Các nhóm cần ưu tiên tiêm chủng bao gồm trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể như ký túc xá, người có bệnh nền suy giảm miễn dịch hoặc những người sống trong khu vực có dịch. Việc chủ động tiêm phòng không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Hiện nay, Tiêm chủng Long Châu đang cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin phòng não mô cầu như ACYW, BC và B với nguồn vắc-xin chính hãng, giúp người dân có thêm lựa chọn bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Theo các chuyên gia, mỗi loại vắc-xin não mô cầu chỉ có tác dụng phòng các nhóm vi khuẩn tương ứng, không tạo miễn dịch chéo hoàn toàn. Vì vậy, việc được tư vấn đầy đủ về lịch tiêm, nhóm tuổi và nguy cơ dịch tễ có vai trò đặc biệt quan trọng để xây dựng “lá chắn” miễn dịch hiệu quả.

Bên cạnh việc cung cấp vắc-xin, Tiêm chủng Long Châu còn đẩy mạnh tư vấn, truyền thông về nguy cơ của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trong bối cảnh nhiều dịch bệnh có xu hướng diễn biến khó lường.

Giới chuyên môn khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nổi ban tím, cổ cứng hoặc lơ mơ, nhất là ở trẻ nhỏ. Trong các trường hợp này, việc đưa người bệnh tới cơ sở y tế sớm có ý nghĩa quyết định khả năng cứu sống.