Việt Nam thời gian gần đây liên tiếp ghi nhận các ca mắc não mô cầu rải rác tại nhiều địa phương với điểm chung là diễn tiến rất nhanh, nhiều trường hợp không qua khỏi dù đã được cấp cứu tích cực. Đáng lo ngại, không ít bệnh nhân trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.

Mới đây, Trung tâm Y tế Phú Quốc, tỉnh An Giang ghi nhận trường hợp bệnh nhi 11 tuổi nhập viện trong tình trạng tím tái, nổi ban toàn thân. Dù được hồi sức tích cực, bệnh diễn tiến quá nhanh và bệnh nhi không qua khỏi. Đây thêm một lần cho thấy mức độ nguy hiểm đặc biệt của bệnh não mô cầu - căn bệnh được giới chuyên môn gọi là “bệnh tử trong 24 giờ”.

3 trường hợp khác ở Cà Mau nghi mắc viêm não mô cầu trong đó một tử vong, ngành y tế đang khoanh vùng và xử lý ổ dịch. Thực tế lâm sàng cho thấy căn bệnh này gây tử vong nhanh chóng hoặc để lại những di chứng tàn khốc. Bệnh viện Nhi đồng 2 đang điều trị bé 7 tháng tuổi chưa được tiêm ngừa não mô cầu.

Chỉ sau một ngày khởi bệnh với triệu chứng sốt cao, lừ đừ và vài chấm xuất huyết rải rác, tình trạng của bé chuyển biến xấu đột ngột. Bé được lọc máu ròng rã suốt hai tuần và giữ lại được mạng sống, nhưng các đầu ngón tay bị hoại tử hoàn toàn, buộc các bác sỹ phải phẫu thuật đoạn chi.

Theo Bộ Y tế, từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026, cả nước ghi nhận 24 ca mắc, trong đó có 4 trường hợp tử vong. Trẻ dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số ca bệnh. Các trường hợp hiện xuất hiện rải rác, chưa hình thành ổ dịch lớn, song xu hướng gia tăng so với cùng kỳ năm 2025 cho thấy nguy cơ dịch tiếp tục lan rộng.

Theo các chuyên gia y tế, bệnh do não mô cầu là tình trạng nhiễm khuẩn cấp tính nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn có thể tấn công màng não, não hoặc đi vào máu gây nhiễm khuẩn huyết tối cấp. Điều đáng sợ nằm ở tốc độ tiến triển cực nhanh: từ những biểu hiện tưởng như cảm cúm thông thường đến sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan và tử vong chỉ trong thời gian ngắn.

Một trong những yếu tố khiến não mô cầu trở nên nguy hiểm là khả năng tồn tại “ẩn” trong cộng đồng. Theo nghiên cứu, khoảng 5-25% người khỏe mạnh có thể mang vi khuẩn não mô cầu trong vùng hầu họng mà không xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào.

Đây chính là nguồn lây tiềm tàng khiến bệnh có thể bùng phát bất ngờ, đặc biệt trong môi trường đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại hoặc khu dân cư tập trung.

Khi cơ thể suy giảm miễn dịch, mệt mỏi kéo dài hoặc mắc bệnh nền, vi khuẩn có thể nhanh chóng phát triển và gây bệnh nặng. Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên từ 14-20 tuổi, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch là nhóm nguy cơ cao.

Các bác sỹ cho biết triệu chứng não mô cầu thường xuất hiện đột ngột với sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cổ cứng, mệt lả, nổi ban xuất huyết dưới da, thậm chí co giật và rối loạn ý thức. Tuy nhiên, nhiều trường hợp giai đoạn đầu chỉ biểu hiện giống viêm đường hô hấp thông thường hoặc sốt nhẹ nên rất dễ bị bỏ qua.

Điều này lý giải vì sao nhiều ca bệnh được phát hiện lúc đã chuyển nặng. Không ít gia đình nghĩ trẻ chỉ cảm cúm thông thường, tới lúc xuất hiện ban tím, li bì hoặc khó thở thì bệnh đã bước vào giai đoạn nguy hiểm.

Theo cảnh báo của giới chuyên môn, viêm não mô cầu không chỉ có nguy cơ tử vong cao mà còn để lại hàng loạt di chứng nặng nề cho người sống sót như bại não, tổn thương thần kinh, chậm phát triển tâm thần vận động, suy thận, hoại tử chi hoặc tổn thương gan kéo dài.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo, tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh não mô cầu. Hiện nay, vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm A, B, C, Y và W chiếm hơn 90% số ca bệnh trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhóm B chiếm tới 98,1% các trường hợp nhiễm tại khu vực phía Nam trong giai đoạn 2014-2025.

Hiện đã có nhiều loại vắc-xin phòng não mô cầu giúp bảo vệ trước các nhóm vi khuẩn phổ biến. Các vắc-xin như Menactra, MenQuadfi, Nimenrix phòng nhóm A, C, Y, W; trong khi Bexsero và VA Mengoc BC phòng nhóm B hoặc B và C. Các vắc-xin này đã được chứng minh an toàn, giúp tạo miễn dịch bền vững, giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong.

Do không có miễn dịch chéo giữa các nhóm vi khuẩn, các chuyên gia khuyến cáo nên tiêm phối hợp vắc-xin nhóm B với vắc-xin nhóm A, C, Y, W để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện. Đây là yếu tố then chốt giúp phòng ngừa căn bệnh có diễn tiến nhanh và khó lường này.

Các nhóm cần ưu tiên tiêm chủng bao gồm trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể như ký túc xá, người có bệnh nền suy giảm miễn dịch hoặc những người sống trong khu vực có dịch. Việc chủ động tiêm phòng không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Hiện nay, Tiêm chủng Long Châu đang cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin phòng não mô cầu như ACYW, BC và B với nguồn vắc-xin chính hãng, giúp người dân có thêm lựa chọn bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Theo các chuyên gia, mỗi loại vắc-xin não mô cầu chỉ có tác dụng phòng các nhóm vi khuẩn tương ứng, không tạo miễn dịch chéo hoàn toàn. Vì vậy, việc được tư vấn đầy đủ về lịch tiêm, nhóm tuổi và nguy cơ dịch tễ có vai trò đặc biệt quan trọng để xây dựng “lá chắn” miễn dịch hiệu quả.

Bên cạnh việc cung cấp vắc-xin, Tiêm chủng Long Châu còn đẩy mạnh tư vấn, truyền thông về nguy cơ của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trong bối cảnh nhiều dịch bệnh có xu hướng diễn biến khó lường.

Giới chuyên môn khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nổi ban tím, cổ cứng hoặc lơ mơ, nhất là ở trẻ nhỏ. Trong các trường hợp này, việc đưa người bệnh tới cơ sở y tế sớm có ý nghĩa quyết định khả năng cứu sống.

Não mô cầu nguy hiểm không chỉ bởi độc lực mạnh, mà còn bởi bệnh có thể tấn công ngay cả những người tưởng như khỏe mạnh nhất. Chính vì vậy, chủ động tiêm vắc-xin đầy đủ vẫn là giải pháp quan trọng nhất để phòng ngừa căn bệnh được xem là một trong những cấp cứu truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu hiện nay.